Cāpā
Cāpā thuật lại cuộc đối đáp với chồng là Kāḷa — người từng tu khổ hạnh, sa ngã thành thợ săn vì tham ái, nay quyết cắt đứt trói buộc để xuất gia trở lại. Cāpā dùng đủ cách giữ chân: xin chàng đừng giận, khoe sắc đẹp như hoa nở trên đỉnh núi, nhắc đến đứa con, thậm chí dọa giết con để chàng lo mà ở lại. Kāḷa vẫn không quay đầu: ông đến bờ sông Nerañjarā gặp Phật, nghe về Khổ và Thánh đạo, xuất gia và thành tựu ba Minh.
Điểm thực hànhKhi đã thấy đích đến — như Kāḷa hướng về bờ sông Nerañjarā, nơi Phật thuyết Pháp — thì không lời níu kéo nào, dù là sắc đẹp hay đứa con, làm ta quay đầu được.
Therīgāthā 13.3 Nhóm Hai Mươi Cāpā
Bây giờ, người ấy là thợ săn thú rừng.
Vì tham ái, người ấy đã không thể
đi đến bờ kia từ đầm lầy ghê rợn.
Trong khi nghĩ rằng tôi là vô cùng cởi mở,
Cāpā đã chọc giỡn đứa con trai.
Sau khi cắt đứt sự trói buộc của Cāpā,
tôi sẽ xuất gia lại lần nữa.’
‘Ôi vị đại anh hùng, xin chàng chớ giận thiếp!
Ôi vị đại hiền trí, xin chàng chớ giận thiếp!
Bởi vì sự thanh tịnh không có cho người bị sự giận dữ chế ngự,
từ đâu mà có được sự khổ hạnh?’
‘Tôi sẽ rời khỏi Nālā.
Ai sẽ sống ở nơi đây, tại Nālā,
trong khi cô, với sắc đẹp nữ nhân, trói buộc
các Sa-môn có cuộc sống theo Giáo Pháp?’
‘Chàng Kāḷa ơi, chàng hãy đến,
chàng hãy quay về, chàng hãy thọ hưởng các dục lạc giống như trước đây.
Thiếp và những người nào là thân quyến của thiếp
sẽ chịu sự sai khiến của chàng.’
‘Chỉ cần một phần tư của điều ấy,
giống như lời nàng nói với ta,
điều ấy quả thật là quý hóa
cho người đàn ông đã say đắm nàng.’
‘Chàng Kāḷa ơi, (thiếp) tựa như chồi non của cây takkārī đã được đơm hoa
ở trên đỉnh núi,
tựa như giống dây leo dāḷima đã được nở rộ hoa,
tựa như cây hoa kèn ở bên trong hòn đảo.
(Thiếp) có tay chân được bôi trầm hương màu vàng,
mặc loại vải Kāsī thượng hạng,
trong khi thiếp đây đang có sắc đẹp,
bởi vì ai chàng nỡ bỏ thiếp ra đi?’
‘Giống y như người thợ bẫy chim muốn bắt con chim,
nàng muốn trói buộc ta
bằng sắc đẹp hấp dẫn.
Nàng sẽ không cám dỗ được ta.’
‘Chàng Kāḷa ơi, còn kết quả đứa con trai này của thiếp
là do chàng đã tạo ra.
Trong khi thiếp đây có con trai,
bởi vì ai chàng nỡ bỏ thiếp ra đi?’
‘Các bậc có trí tuệ lìa bỏ những đứa con trai,
rồi các thân quyến, sau đến tài sản.
Các bậc đại anh hùng xuất gia,
tựa như con voi đã ra đi sau khi giật đứt sự trói buộc.’
‘Giờ đây, bằng cây gậy hoặc bằng con dao,
thiếp có thể làm đứa con trai này của chàng
té ngã ở trên mặt đất.
Vì sự lo âu cho con trai, chàng không ra đi.’
‘Này cô nàng tồi tệ, nếu nàng cho đứa con trai đến những con chó rừng,
đến những con chó hoang,
do việc đã làm đối với đứa con trai,
nàng cũng sẽ không làm cho ta quay trở lại.’
‘Đã thế thì thưa bậc đạo hạnh, giờ đây thì hãy như vậy đi.
Này chàng Kāḷa, chàng sẽ đi đâu?
Làng mạc, thị trấn , thành phố ,
các kinh đô nào?’
‘Trước đây, bọn ta đã có đồ chúng,
không phải là các Sa-môn, nhưng nghĩ là Sa-môn.
Bọn ta đã lang thang từ làng này đến làng khác,
đến các thành phố, đến các kinh đô.
Bởi vì đức Phật Thế Tôn ấy,
ở cạnh dòng sông Nerañjarā,
thuyết giảng Giáo Pháp nhằm việc dứt bỏ tất cả khổ đau
cho các sanh linh.
Ta sẽ đi đến gặp vị ấy;
vị ấy sẽ là bậc Đạo Sư của ta.’
‘Chàng nên thuật lại với đấng Bảo Hộ Thế Gian vô thượng
về sự kính lễ bây giờ (của thiếp),
và sau khi đã hướng bên phải nhiễu quanh,
chàng nên trình lên vật cúng dường (của thiếp).’
‘Điều ấy quả là khả dĩ đối với bọn ta,
giống như lời nàng nói với ta.
Ta sẽ thuật lại với đấng Bảo Hộ Thế Gian vô thượng
về sự kính lễ bây giờ (của nàng),
và sau khi đã hướng bên phải nhiễu quanh,
ta sẽ trình lên vật cúng dường (của nàng).’
Ngay sau đó, Kāḷa ra đi
về phía dòng sông Nerañjarā.
Vị ấy đã nhìn thấy đấng Toàn Giác
đang thuyết giảng về vị thế Bất Tử,
về Khổ, về sự sanh lên của Khổ,
về sự vượt qua Khổ,
và về Thánh Đạo tám chi phần
đưa đến sự yên lặng của Khổ.
Sau khi đảnh lễ hai bàn chân của Ngài,
sau khi hướng bên phải nhiễu quanh Ngài,
sau khi trình lên (vật cúng dường) của Cāpā,
vị ấy đã xuất gia sống đời không nhà.
Ba Minh đã được thành tựu,
lời dạy của đức Phật đã được thực hành.”
Nghĩa là
Trước đây, tay cầm gậy của người tu khổ hạnh, nay là thợ săn thú rừng. Vì tham ái, không thể qua đầm lầy ghê rợn để đến bờ kia. Tưởng tôi say mê nàng điên cuồng, Cāpā lấy đứa con ra dỗ dành (để giữ chân). Cắt đứt trói buộc của Cāpā, tôi sẽ xuất gia lần nữa. (Cāpā:) 'Xin đừng giận thiếp, này đại anh hùng! Đừng giận thiếp, này đại hiền trí! Người bị giận dữ chế ngự thì không thanh tịnh được, lấy đâu ra khổ hạnh?' 'Ta sẽ rời khỏi Nālā. Ai ở lại Nālā này được, khi phụ nữ dùng sắc đẹp trói buộc các Sa-môn sống theo Giáo pháp?' 'Kāḷa ơi, hãy đến, hãy quay về, hưởng các dục lạc như trước đây. Thiếp đã chịu sự sai khiến của chàng, và những thân quyến của thiếp.' 'Nếu chỉ một phần tư những gì nàng nói là thật, thì điều ấy quả là quý hóa cho người đàn ông say đắm nàng.' 'Kāḷa ơi, thiếp như chồi cây takkārī đơm hoa trên đỉnh núi, như dây leo dāḷima nở rộ hoa, như cây hoa kèn trên hòn đảo. Tay chân bôi trầm hương vàng, mặc vải Kāsī thượng hạng, thiếp đang có sắc đẹp như thế, vì ai mà chàng nỡ bỏ thiếp ra đi?' 'Như thợ bẫy chim muốn bắt chim, nàng muốn trói buộc ta bằng sắc đẹp bày ra. Nàng sẽ không cám dỗ được ta.' 'Kāḷa ơi, đứa con trai này của thiếp là do chàng tạo ra. Thiếp đang có con như thế, vì ai mà chàng nỡ bỏ thiếp ra đi?' 'Người có trí lìa bỏ con cái, rồi thân quyến, rồi tài sản. Các bậc đại anh hùng xuất gia, như voi giật đứt dây trói.' 'Giờ đây, đứa con trai này của chàng, bằng gậy hoặc bằng dao, thiếp sẽ đánh ngã xuống mặt đất. Lo cho con, chàng sẽ không ra đi.' 'Này cô nàng tồi tệ, dù nàng cho con trai đến chó rừng, chó hoang, vì đứa con, nàng cũng không làm ta quay lại.' 'Vậy thì, thưa bậc đạo hạnh, cứ thế đi. Này Kāḷa, chàng sẽ đi đâu? Làng mạc, thị trấn, thành phố, kinh đô nào?' 'Trước đây bọn ta có đồ chúng, không phải Sa-môn thật, chỉ tưởng mình là Sa-môn. Bọn ta lang thang từ làng này đến làng khác, đến các thành phố, các kinh đô. Vì Đức Phật Thế Tôn ấy, ở cạnh sông Nerañjarā, thuyết Pháp để dứt bỏ mọi khổ đau cho các sinh linh. Ta sẽ đến gặp Ngài; Ngài sẽ là Đạo sư của ta.' 'Chàng hãy thuật lại với Đấng Bảo Hộ Thế Gian vô thượng về sự kính lễ của thiếp, sau khi nhiễu quanh Ngài về phía phải, hãy trình lên vật cúng dường của thiếp.' 'Điều ấy ta làm được, như lời nàng nói với ta. Ta sẽ thuật lại với Đấng Bảo Hộ Thế Gian vô thượng về sự kính lễ của nàng, sau khi nhiễu quanh Ngài về phía phải, ta sẽ trình lên vật cúng dường của nàng.' Ngay sau đó, Kāḷa ra đi về phía sông Nerañjarā. Ông thấy Đấng Toàn Giác đang thuyết về trạng thái Bất Tử — về Khổ, nguồn sinh của Khổ, sự vượt qua Khổ, và Thánh đạo tám chi phần đưa đến sự lặng yên của Khổ. Đảnh lễ dưới chân Ngài, nhiễu quanh Ngài về phía phải, trình lên vật cúng dường của Cāpā, ông xuất gia, sống đời không nhà. Ba Minh đã thành tựu, lời dạy của Đức Phật đã được thực hành.
Trưởng lão ni Cāpā đã nói bài kệ như thế.