Ký sự về Nandā—Mỹ Nhân của Xứ Sở
Nandā là em gái của đức Phật, nhan sắc nổi danh là mỹ nhân của xứ sở, chỉ đứng sau Yasodharā. Vào thời đức Phật Padumuttara, bà đã cúng dường trọng hậu và phát nguyện đứng đầu các Tỷ-kheo-ni về thiền; kiếp cuối, dù được mẹ quở trách và xuất gia, bà vẫn quyến luyến sắc đẹp và tuổi trẻ. Đức Phật hóa hiện một người nữ đẹp hơn bà, rồi để bà tận mắt thấy thân ấy nứt vỡ, hôi thối ngay trước mặt mình; nghe đức Phật dạy quán bất tịnh, bà nhàm chán sắc thân, chứng quả A-la-hán ngay tại chỗ và được đặt lên vị trí đứng đầu về thiền.
Điểm thực hànhKhi còn bám víu vào sắc đẹp hay hình ảnh của mình, hãy quán thân này như xác kia — hôi thối và vô thường; thấy rõ như vậy, tâm sẽ nhàm chán và buông xuống.
Trưởng Lão Ni Ký Sự Phẩm Kuṇḍalakesā Ký sự về trưởng lão ni Nandā
bậc thông suốt về tất cả các pháp
Trước đây một trăm ngàn kiếp,
đã hiện khởi.
Là vị giáo giới, vị làm cho hiểu rõ,
vị hành xử đối với tất cả chúng sanh,
là thiện xảo trong việc chỉ dạy, đức Phật
đã giúp cho nhiều chúng sanh vượt qua.
Là bậc Thương Tưởng, đấng Bi Mẫn,
vị tầm cầu sự lợi ích cho tất cả chúng sanh,
cho tất cả các ngoại đạo đã đi đến.
Ngài đã an trú vào ngũ giới
(thế gian) đã không bị rối loạn
và không có các ngoại đạo.
được tô điểm với các vị A-la-hán
có được năng lực như thế ấy,
cao năm mươi tám ratana
Bậc Đại Hiền Trí ấy
tợ như cây cột trụ bằng vàng,
có ba mươi hai quý tướng.
một trăm ngàn năm.
tuổi thọ được biết là
Trong khi tồn tại như thế,
Ngài đã giúp cho nhiều người vượt qua.
Khi ấy, tôi đã được sanh ra ở tại Haṁsavatī,
trong gia đình triệu phú
được rạng rỡ với vô số loại châu báu,
được đầy đủ với những lạc thú lớn lao.
Tôi đã đi đến đấng Đại Hùng ấy
và đã lắng nghe thuyết giảng Giáo Pháp
Bất Tử, có phẩm vị tối thắng,
làm rõ về chân lý tuyệt đối.
Khi ấy, được tịnh tín tôi đã thỉnh mời
đấng Lãnh Đạo Thế Gian cùng với hội chúng
dâng cúng đại thí đến vị ấy.
đã tự tay mình
trong số các tỳ khưu ni có thiền chứng.
tôi đã ước nguyện vị thế tối thắng
Tôi đã quỳ xuống đê đầu đến bậc Anh Hùng
đấng Lãnh Đạo Thế Gian cùng với hội chúng,
Khi ấy, bậc Điều Phục những ai chưa được điều phục,
đấng Nương Nhờ của ba cõi, vị Chúa Tể,
bậc Nhân Báo đã chú nguyện rằng:
“Nàng sẽ đạt được điều đã khéo được ước nguyện ấy.
Vào một trăm ngàn kiếp về sau này,
xuất thân gia tộc Okkāka
bậc Đạo Sư tên Gotama, thuộc dòng dõi,
sẽ xuất hiện ở thế gian.
là người thừa tựGiáo Pháp của vị(Phật) ấy,
là chánh thống, được tạo ra từGiáo Pháp,
có tên là Nandā.”
Nàng sẽ trở thành nữ Thinh Văn của bậc Đạo Sư,
Nghe được điều ấy, tôi đã trở nên hoan hỷ.
cho đến hết cuộc đời.
với tâm từ ái tôi đã chăm sóc đấng Chiến Thắng,
bậc Hướng Đạo bằng các vật dụng
Do nghiệp ấy đã được thực hiện tốt đẹp
và do các nguyện lực của tác ý,
sau khi từ bỏ thân nhân loại
tôi đã đi đến cõi trời Đạo Lợi.
Mệnh chung từ nơi ấy, tôi đã đi đến cõi trời Dạ Ma,
từ đó đã đi đến cõi trời Đẩu Suất,
và từ đó đến cõi Hóa Lạc Thiên,
rồi từ đó đến cõi Tha Hóa Tự Tại.
ở bất cứ nơi nào tôi sanh ra,
Do mãnh lực của nghiệp ấy,
tôi đều đã được thiết lập vào ngôi chánh hậu của các vị vua ở chính tại các nơi ấy.
vào ngôi chánh hậu của các vị vua
Mệnh chung từ nơi ấy (sanh) vào thân nhân loại,
của các đấng Chuyển Luân Vương
và các vị vua cai quản các lãnh thổ.
tôi đã được thiết lập vào ngôi chánh hậu
Tôi đã thọ hưởng sự thành đạt
ở giữa chư Thiên và loài người,
đã được an vui ở tất cả các nơi,
và đã luân hồi qua nhiều đại kiếp.
Khi đạt đến kiếp sống cuối cùng,
tại thành phố tên là Kapila.
của đức vua Suddhodana
tôi đã là người con gái hoàn hảo
Nhìn thấy (tôi) có nét đẹp vô cùng rạng rỡ,
gia đình ấy đã trở nên vui vẻ;
vì thế tôi có tên là “Nandā” (vui vẻ).
Tôi đã được công nhận là xinh đẹp.
trong số tất cả các thiếu nữ
tôi đã được nổi danh là “Mỹ nhân”
Và cũng ở trong thành phố đáng yêu ấy,
ngoại trừ Yasodharā.
Người anh trai đầu là đấng Cao Cả của tam giới,
cũng vậy người út là vị A-la-hán.
Mỗi một mình tôi là người tại gia,
tôi đã bị mẹ quở trách rằng:
“Này con, được sanh trong gia tộc dòng Sakya (Thích Ca),
con là em gái của đức Phật.
Con cũng không còn có Nanda nữa,
việc gì con lại ở tại gia?
Tuổi trẻ có sự già là nơi cư ngụ,
xác thân được xem là bất tịnh,
sức khỏe cũng có cơn bệnh là điểm cuối cùng,
mạng sống có sự chết là nơi chấm dứt.
Sắc thân này của con dầu là xinh đẹp,
được yêu dấu như là mặt trăng, quyến rũ,
có sự trang điểm của những đồ trang sức
tợ như được gắn liền với sự rạng rỡ.
(Sắc thân này của con) được gộp chung lại thuần sự tinh túy của thế gian,
là sự đem lại chất vị cho những con mắt,
là sự sản xuất ra danh thơm của các điều phước thiện,
là niềm vui của gia tộc Okkāka.
Vào thời gian chẳng bao lâu nữa,
sự già sẽ ngự trị.
Này cô gái trẻ, hãy từ bỏ gia đình.
Này cô gái hoàn hảo, hãy thực hành Giáo Pháp.”
sau khi nghe lời nói của người mẹ,
tôi đã xuất gia vào đời sống không gia đình
bằng thân chứ không phải bằng tâm.
Được vui thích với sắc đẹp và tuổi thanh xuân,
Và với sự cố gắng lớn lao,
gắn bó vào việc tham thiền,
mẹ (tôi đã) nói để thuyết phục tôi
nhưng tôi đã không năng nổ về việc ấy.
Do đó, bậc Đại Bi, đấng Chiến Thắng,
đã nhìn thấy tôi có lòng khao khát về các dục,
và đối với tôi ý nghĩa của sự nhàm chán về xác thân
là qua lộ trình của mắt.
Bằng năng lực tự thân,
Ngài đã làm hiện ra người phụ nữ lộng lẫy,
đáng nhìn, rất dễ thương,
vô cùng xinh đẹp hơn hẳn luôn cả tôi.
Sau khi nhìn thấy người nữ có thân thể vô cùng kinh ngạc ấy, tôi đã sửng sốt.
người nữ có thân thể vô cùng kinh ngạc ấy,
rằng: “Có quả báu đến ta.”
về sự lợi ích thuộc về nhân gian đối với con mắt
(Tôi đã nói rằng): “Này em yêu dấu, hãy đến với chị đây.
Có cần gì em hãy nói với chị.
Hãy nói với chị về gia đình, tên, dòng họ của em
nếu em ưng ý.”
(Cô gái đáp): “Này chị yêu dấu, không phải là lúc hỏi han.
Hãy cho em tựa vào lòng.
Tay chân của em như là chìm xuống.
Chị hãy ru em ngủ một chốc.”
Sau đó, nàng có đôi mắt xinh đẹp ấy đã kê đầu vào hông của tôi
rồi đã thiếp đi.
đã rơi xuống ở trán của nàng.
Có con nhện vô cùng ghê rợn
Cùng với sự rơi xuống của con nhện ấy,
mụn nhọt đã nổi lên.
Chúng đã rò rỉ, vỡ ra,
và toàn thân là mủ và máu.
Và khuôn mặt đã bị nứt nẻ,
thi thể có mùi hôi thối.
Toàn thân bị trương lên, đổi sang màu tím,
và thối rửa.
Với tất cả các chi thể bị run rẩy,
chốc chốc lại bị hụt hơi,
nàng ấy trong khi cảm nhận sự khổ đau của mình
đã than vãn một cách thê lương rằng:
“Em bị khổ sở vì nỗi đau đớn,
và các cảm thọ được chạm đến,
em bị đắm chìm trong nỗi khổ đau lớn lao.
Này cô bạn gái, chị hãy là nơi nương nhờ của em.”
“Vẻ đẹp ở khuôn mặt của cô đâu rồi?
Lỗ mũi cao của cô đâu rồi?
Làn môi màu đỏ của trái cây bimba tuyệt hảo của cô,
khuôn mặt của cô đã đi đâu rồi?
Gương mặt tợ như mặt trăng đâu rồi?
Chiếc cổ ba ngần đã đi đâu rồi?
Và các lỗ tai run rẩy lung linh của cô
đã đi đến tình trạng thay đổi rồi.
Bộ ngực có hình dáng đóa hoa sen còn dạng chồi
tợ như bầu nước
đã trở thành thi thể hôi thối, bị phân rã,
có mùi khó chịu.
Eo thon, mông đầy đặn
bị sưng lên, có sự lở lói và độc hại,
trở thành nơi chứa đầy vật không trong sạch;
ôi xác thân là không vĩnh viễn!
Toàn bộ nguồn gốc của thân thể
là có mùi hôi thối, có sự hãi sợ,
như là bãi tha ma kinh hoàng,
lại là nơi mà những kẻ ngu hứng thú!”
đấng Đại Bi,
người anh trai của tôi,
sau khi nhìn thấy tôi có tâm bị chấn động,
đã nói lên những lời kệ này:
thân thể bệnh hoạn, bất tịnh, hôi thối.
“Này Nandā, hãy nhìn
Em hãy tu tập tâm về đề mục bất mỹ (tử thi)
trở thành chuyên nhất, khéo được tập trung.
Thân này như thế nào thì xác kia như vậy,
xác kia như thế nào thì thân này như vậy,
(là vật) có mùi khó chịu hoặc hôi thối
lại được hứng thú đối với những kẻ ngu.
Trong khi xem xét xác thân này như thế
đêm ngày không mệt mỏi,
từ đó với niệm với tuệ
sau khi đã nhàm chán thì em sẽ nhìn thấy.”
tôi đã bị vô cùng chấn động.
sau khi nghe được các lời kệ khéo thuyết,
Đứng tại chỗ ấy, trong lúc quán sát
tôi đã đạt được phẩm vị A-la-hán.
Ngồi xuống ở bất cứ nơi nào,
tôi luôn luôn có mục đích chính là thiền.
Hoan hỷ về đức hạnh ấy, đấng Chiến Thắng
đã thiết lập tôi vào vị thế tối thắng.
Các phiền não của tôi đã được thiêu đốt,
tất cả các hữu đã được xóa sạch. Sau khi cắt đứt sự trói buộc như là con voi cái (đã được cởi trói),
tôi sống không còn lậu hoặc.
Quả vậy, tôi đã thành công mỹ mãn,
đã thành tựu tam minh,
đã thực hành lời dạy của đức Phật trong sự hiện tiền của đức Phật tối thượng.
Bốn (tuệ) phân tích,
tám giải thoát, và sáu thắng trí đã được tôi đắc chứng;
tôi đã thực hành lời dạy của đức Phật.
Nghĩa là
Đấng Chiến Thắng tên Padumuttara, bậc thông suốt mọi pháp, Một trăm ngàn kiếp trước, đấng Lãnh Đạo đã xuất hiện. Là vị khuyên dạy, làm cho người hiểu rõ, vị đưa mọi chúng sinh qua bờ, khéo léo trong việc thuyết giảng, đức Phật đã giúp nhiều chúng sinh vượt qua. Là đấng thương xót, đầy lòng bi mẫn, tìm cầu lợi ích cho mọi chúng sinh, cho tất cả các ngoại đạo đã đến đó, Ngài thiết lập họ vào năm giới. Như vậy, thế gian không còn rối loạn, và vắng bóng các ngoại đạo, được tô điểm bởi các vị A-la-hán có đầy đủ năng lực, những bậc như thế ấy. Cao năm mươi tám ratana, bậc Đại Hiền Trí ấy như cây cột bằng vàng, có ba mươi hai tướng quý. Một trăm ngàn năm là tuổi thọ được biết đến khi ấy; Tồn tại trong thời gian ấy, Ngài đã giúp nhiều người vượt qua. Khi ấy, tôi sinh tại Haṁsavatī, vào gia đình triệu phú, rực rỡ bởi vô số châu báu, đầy đủ những lạc thú lớn lao. Tôi đến gặp đấng Đại Hùng ấy và nghe Ngài thuyết giảng Pháp: Pháp bất tử, có hương vị cao nhất, làm rõ chân lý tuyệt đối. Khi ấy, tôi thỉnh mời đấng Lãnh Đạo Thế Gian cùng với hội chúng, dâng cuộc cúng dường lớn cho Ngài, với tâm tin trong sáng, bằng chính tay mình. Trong số các Tỷ-kheo-ni thiên về thiền định, tôi ước nguyện vị trí đứng đầu; tôi cúi đầu sát chân bậc Anh Hùng, đấng Lãnh Đạo Thế Gian cùng với hội chúng. Khi ấy, bậc điều phục những ai chưa được điều phục, chỗ nương nhờ của ba cõi, vị Chúa Tể, bậc đánh xe dẫn đường cho loài người, đã tiên đoán: “Nàng sẽ đạt được điều đã khéo ước nguyện ấy. Một trăm ngàn kiếp sau, sinh ra trong gia tộc Okkāka, bậc Đạo Sư tên Gotama theo dòng họ sẽ xuất hiện trong thế gian. Nàng sẽ là người thừa kế Pháp của Ngài, con chính thống, được Pháp tạo thành, có tên là Nandā, nàng sẽ là nữ đệ tử của bậc Đạo Sư.” Nghe điều ấy, tôi trở nên hoan hỷ. Trọn đời, khi ấy, đối với đấng Chiến Thắng, với tâm từ ái tôi chăm sóc bậc Hướng Đạo bằng các vật dụng cần thiết. Nhờ nghiệp ấy được làm tốt đẹp và nhờ sức nguyện của tâm ý, sau khi bỏ thân người, tôi sinh lên cõi trời Đạo Lợi. Từ đó chết đi, tôi đến cõi trời Dạ Ma, rồi đến cõi trời Đẩu Suất, rồi đến cõi Hóa Lạc Thiên, rồi đến cõi Tha Hóa Tự Tại. Bất cứ nơi nào tôi sinh ra, nhờ sức mạnh của nghiệp ấy, ở chính nơi ấy tôi được lập làm chánh hậu của các vua, làm hoàng hậu của các vị vua ấy. Từ đó chết đi, sinh vào thân người, của các vua chuyển luân; và của các vua cai quản lãnh thổ; tôi được lập làm chánh hậu. Tôi đã hưởng sự thành đạt ở cõi trời và cõi người, được an vui ở mọi nơi, và luân hồi qua nhiều đại kiếp. Khi đến kiếp sống cuối cùng, tại thành phố xinh đẹp tên Kapila, của đức vua Suddhodana, tôi là người con gái không tì vết. Thấy tôi có sắc đẹp rạng rỡ, gia đình ấy trở nên vui vẻ; vì thế tên tôi là “Nandā” — niềm vui. Tôi được công nhận là xinh đẹp. Trong số tất cả các thiếu nữ, tôi nổi danh là “Mỹ nhân của xứ”, cũng trong thành phố đáng yêu ấy, chỉ trừ Yasodharā ra. Người anh cả là đấng cao quý nhất của ba cõi, người em út cũng vậy, là vị A-la-hán. Chỉ một mình tôi còn là người tại gia, tôi bị mẹ quở trách rằng: “Con sinh trong gia tộc Sakya, con là em gái của đức Phật. Con cũng không còn Nanda nữa, việc gì con còn ở tại gia? Tuổi trẻ kết thúc bằng tuổi già, sắc thân được xem là bất tịnh, sức khỏe cũng kết thúc bằng bệnh tật, mạng sống kết thúc bằng cái chết. Sắc thân này của con dù xinh đẹp, đáng yêu như mặt trăng, quyến rũ, là đồ trang điểm của các món trang sức, như gắn liền với ánh hào quang. Sắc thân này như gom hết tinh túy của thế gian, là thuốc bổ cho đôi mắt người nhìn, là nơi sinh ra tiếng thơm của các phước thiện, là niềm vui của gia tộc Okkāka. Chẳng bao lâu nữa, tuổi già sẽ ngự trị. Hãy rời bỏ gia đình, cô gái đáng thương, hãy sống theo Pháp, cô gái không tì vết.” Nghe lời của mẹ rồi, tôi xuất gia vào đời sống không nhà, bằng thân thể chứ không bằng tâm, vì còn quyến luyến sắc đẹp và tuổi trẻ. Với nhiều cố gắng, về việc chuyên tâm thiền định, mẹ tôi nói để làm việc ấy, nhưng tôi không hề hăng hái về việc đó. Khi ấy, đấng Đại Bi, bậc Chiến Thắng, thấy tôi còn khao khát các dục, để tôi nhàm chán sắc thân, Ngài [hóa hiện] ngay trước mắt tôi, đấng Chiến Thắng ấy. Bằng thần lực của chính Ngài, Ngài hóa hiện một người phụ nữ lộng lẫy, đáng ngắm nhìn, rất dễ thương, xinh đẹp hơn hẳn cả tôi. Thấy người nữ ấy, tôi sửng sốt; người nữ có thân thể vô cùng đáng kinh ngạc ấy, tôi nghĩ: “Mắt ta thật có phước, được thấy điều quý giá của cõi người.” Tôi nói: “Này em yêu dấu, hãy đến đây với chị. Em cần gì, hãy nói với chị. Hãy nói cho chị biết gia đình, tên họ của em, nếu em vui lòng.” Cô gái đáp: “Chị yêu dấu, đây không phải lúc đùa cợt. Hãy cho em ngả vào lòng chị. Tay chân em như chìm xuống cả. Chị hãy ru em ngủ một lát.” Sau đó, nàng kê đầu vào hông tôi, nàng có đôi mắt đẹp ấy rồi thiếp đi. Trên trán nàng rơi xuống một con nhện dữ tợn, vô cùng ghê rợn. Ngay khi con nhện rơi xuống, mụn nhọt nổi lên. Chúng vỡ ra và chảy rỉ, thi thể đầy mủ và máu. Khuôn mặt cũng nứt vỡ, thi thể bốc mùi hôi thối. Thân trương lên, ngả màu xanh tím, và đầy mủ nữa. Toàn thân run rẩy, thở hổn hển từng hồi, nàng cảm nhận nỗi đau của chính mình và than vãn thảm thiết rằng: “Em đau đớn vì nỗi khổ, các cảm thọ hành hạ em, em chìm trong khổ đau lớn lao. Này bạn, chị hãy là chỗ nương nhờ của em.” “Vẻ đẹp trên khuôn mặt cô đâu rồi? Chiếc mũi cao của cô đâu rồi? Đôi môi đỏ như trái bimba của cô, khuôn mặt của cô đã đi đâu rồi? Dung nhan như mặt trăng đâu rồi? Chiếc cổ ba ngấn đã đi đâu rồi? Đôi tai đong đưa của cô đã đổi sang màu khác rồi. Đôi nhũ hoa như búp sen, như hai bầu nước tròn, đã nứt vỡ thành thi thể hôi thối, đi đến mùi khó chịu. Vòng eo thon, đôi mông đầy đặn sưng lên, mang theo chất độc hại, trở thành nơi đầy vật không sạch; ôi, sắc thân thật không bền lâu! Toàn bộ thân thể này hôi thối và đáng sợ, như bãi tha ma ghê rợn, là nơi những kẻ ngu vui thích!” Khi ấy, đấng Đại Bi, người anh của tôi, đấng Lãnh Đạo Thế Gian, thấy tâm tôi chấn động, đã nói những bài kệ này: Thân thể bệnh hoạn, thi thể hôi thối — “Này Nandā, hãy nhìn thân xác phồng lên này. Em hãy tu tập tâm theo đề mục bất tịnh, chuyên nhất, khéo định tĩnh. Thân này thế nào thì xác kia cũng vậy, xác kia thế nào thì thân này cũng vậy; nó bốc mùi hôi thối, được những kẻ ngu vui thích. Khi quán xét như vậy ngày đêm không xao lãng, rồi bằng trí tuệ của chính mình, nhàm chán rồi em sẽ thấy rõ.” Khi ấy tôi vô cùng chấn động, sau khi nghe các bài kệ khéo nói ấy. Đứng ngay tại chỗ ấy, tôi đã đạt quả A-la-hán. Ngồi ở bất cứ nơi nào, tôi luôn hướng trọn vào thiền. Đấng Chiến Thắng vui với đức tính ấy đã đặt tôi vào vị trí đứng đầu. Mọi phiền não của tôi đã được đốt sạch, mọi cảnh giới sinh tử đã bị nhổ sạch; như voi cái bứt đứt dây trói, tôi sống không còn lậu hoặc. Tôi đã thật may mắn được đến, đã đạt được ba minh, đã làm theo lời Phật dạy, trước mặt đức Phật cao quý nhất. Bốn tuệ phân tích, tám giải thoát và sáu thắng trí đã được tôi chứng đắc; tôi đã làm theo lời Phật dạy.
Tỷ-kheo-ni Nandā, mỹ nhân của xứ sở, đã nói những bài kệ này như thế. Ký sự về trưởng lão ni Nandā — phần thứ năm.