Kệ của trưởng lão Mahākassapa
Bài kệ của trưởng lão Mahākassapa, bậc đệ nhất về hạnh đầu đà. Mở đầu bằng lời dạy về sự nguy hiểm của đồ chúng và danh vọng: được đồ chúng tôn vinh thì tâm bận rộn, định khó đạt; đảnh lễ cúng dường ở các gia đình chỉ là bùn lầy, danh vọng là mũi tên mảnh khó rút, kẻ ti tiện khó từ bỏ. Rồi là giai thoại nổi tiếng: ngài xuống núi vào thành khất thực, đứng nghiêm chỉnh bên người đàn ông bị cùi đang ăn; người ấy dùng bàn tay lở loét dâng vắt cơm, ngón tay rụng ngay vào bát; ngài dựa chân tường thọ dụng mà không hề ghê tởm. Ai sống bằng cơm đứng khất thực, thuốc là nước tiểu hôi, chỗ ở là gốc cây, y là vải quăng bỏ — người ấy là người của bốn phương. Những bài kệ leo núi: nơi người khác khổ nhọc leo lên, Kassapa — thừa tự của đức Phật, tỉnh giác, chánh niệm, nhờ sức thần thông — leo lên; trở về sau khất thực, ngài lên tảng đá tham thiền, không chấp thủ. Loạt kệ ca ngợi núi đá đáng yêu: trải hoa kareri, màu như mây xanh, vang tiếng voi rống và chim công, đầy bầy chim và nai — núi là đủ cho người muốn tham thiền, muốn mục đích, cương quyết. Danh vọng và sự tự phụ bị phê phán: kẻ nghĩ "ta tốt hơn" bước đi cổ cứng cỏi; người không dao động trước các phân biệt hơn–kém–bằng mới được bậc trí khen ngợi. Xen vào là tích mười ngàn Thiên nhân Phạm thiên chắp tay lễ bái Sāriputta, và Kappina mỉm cười khi thấy cảnh ấy. Bài kệ kết bằng lời tự khẳng định: trừ bậc Đại Mâu-ni, không ai sánh bằng ngài về đức hạnh đầu đà; và hình tượng Đức Phật — cổ là Niệm Xứ, tay là đức tin, đầu là tuệ — luôn du hành trong tịch tịnh.
Điểm thực hànhDanh vọng là mũi tên mảnh khó rút ra: hãy tập sống đơn sơ như người của bốn phương — ăn gì cũng được, ở đâu cũng được — để tâm không bị đồ chúng và tiếng khen trói buộc.
Trưởng Lão Tăng Kệ 18.1 Phẩm Bốn Mươi Kệ Phẩm thứ nhất Mahākassapa
bị bận tâm, định là điều khó đạt được.
Sự giao du với nhiều hạng người là khổ sở,
sau khi nhìn thấy như thế, không nên ưa thích đồ chúng.
Vị hiền trí không nên đi đến các gia đình;
bị bận tâm, định là điều khó đạt được.
Là người năng nổ, bị tham đắm ở vị nếm,
vị ấy bỏ bê mục đích, nguồn đem lại sự an lạc.
Các vị đã tuyên bố
việc đảnh lễ và cúng dường ở các gia đình chỉ là ‘bùn lầy.’
Mũi tên mảnh mai thì khó rút ra,
sự tôn vinh là khó từ bỏ đối với người ti tiện.
Sau khi từ chỗ trú ngụ đi xuống,
tôi đã đi vào làng để khất thực.
Có người đàn ông bị cùi đang ăn,
một cách nghiêm chỉnh tôi đã đứng gần gã ấy.
Người ấy với bàn tay bị lở loét
đã dâng vắt cơm cho tôi.
Trong khi người ấy để vắt cơm vào,
ngón tay của gã cũng đã bị rụng xuống ở nơi ấy.
Và tôi đã dựa vào chân của vách tường,
rồi thọ dụng vắt cơm ấy.
Ngay trong khi đang ăn, hoặc đã ăn xong,
sự ghê tởm không có ở nơi tôi.
Vị nào có vắt cơm do đã đứng (khất thực) là thức ăn,
và nước tiểu hôi thối là phương thuốc,
chỗ nằm ngồi là gốc cây,
và vải bị quăng bỏ là y phục,
sau khi thọ hưởng các thứ này,
chính vị ấy là người của bốn phương.
Nơi nào nhiều người bị khổ nhọc
trong khi leo lên ngọn núi,
nơi ấy vị Kassapa, người thừa tự của đức Phật,
có sự nhận biết rõ, có niệm,
được hỗ trợ bởi năng lực của thần thông,
leo lên.
Trong khi trở về sau khi khất thực,
vị Kassapa trèo lên tảng đá,
tham thiền, không còn chấp thủ,
sự sợ hãi và khiếp đảm đã được dứt bỏ.
Trong khi trở về sau khi khất thực,
vị Kassapa trèo lên tảng đá,
tham thiền, không còn chấp thủ,
được tịch tịnh giữa những kẻ đang bị thiêu đốt.
Trong khi trở về sau khi khất thực,
vị Kassapa trèo lên tảng đá,
tham thiền, không còn chấp thủ,
có phận sự đã được làm xong, không còn lậu hoặc.
Những thửa đất, được trải rộng với những tràng hoa kareri,
làm thích ý,
những tảng núi đá đáng yêu ấy, vang dội tiếng rống của loài voi,
khiến tôi thích thú.
Có màu sắc của những đám mây xanh,
những dòng chảy tinh khiết, được ưa thích, mát lạnh nhờ vào nước, những tảng núi đá ấy,
được che kín bởi những con mối đỏ,
khiến tôi thích thú.
Tương tự đỉnh chóp của đám mây xanh,
tương đương với ngôi nhà mái nhọn cao quý,
những tảng núi đá đáng yêu ấy, vang dội tiếng kêu của loài voi,
khiến tôi thích thú.
Mặt đất bằng đáng yêu được đổ cơn mưa lớn,
các hòn núi được các vị ẩn sĩ lai vãng,
những tảng núi đá ấy, vang dội tiếng kêu bởi những con chim công,
khiến tôi thích thú.
Vừa đủ cho tôi, người có ước muốn tham thiền,
có bản tính cương quyết, có niệm.
Vừa đủ cho tôi, vị tỳ khưu có ước muốn về mục đích,
có bản tính cương quyết.
Vừa đủ cho tôi,
vị tỳ khưu có ước muốn về sự thoải mái, có bản tính cương quyết.
Vừa đủ cho tôi, người có ước muốn rèn luyện,
có bản tính cương quyết như thế ấy.
Tương tự như những đóa hoa của cây sợi gai,
giống như bầu trời được bao phủ bởi những đám mây, những tảng núi đá ấy,
được đông đúc các giống chim nhiều loại,
khiến tôi thích thú.
Không đông đảo những người tại gia,
được lai vãng bởi những bầy nai, những tảng núi đá ấy,
được đông đúc với các giống chim nhiều loại,
khiến tôi thích thú.
Với nước trong vắt, với những tảng đá lớn,
được lai vãng bởi các con khỉ và nai,
được bao phủ bởi rong rêu ẩm ướt, những tảng núi đá ấy
khiến tôi thích thú.
Theo tôi, sự thích thú đối với năm loại nhạc cụ
là không phải thế ấy,
giống như (sự thích thú) của vị có tâm chuyên nhất
đang nhìn thấy rõ Giáo Pháp một cách đúng đắn.
Không nên làm việc nhiều,
nên tránh xa mọi người, không nên gắng sức.
Là người năng nổ, bị tham đắm ở vị nếm,
vị ấy bỏ bê mục đích, nguồn đem lại sự an lạc.
Không nên làm việc nhiều,
nên tránh xa việc không đưa đến mục đích.
Thân thể bị kiệt quệ, mệt mỏi;
bị khổ nhọc, vị ấy không tìm thấy sự vắng lặng.
Chỉ với việc mấp máy đôi môi,
cũng không nhìn thấy được bản ngã.
Kẻ có cái cổ cứng cỏi bước đi,
nghĩ rằng: ‘Ta là tốt hơn.’
Không tốt hơn,
kẻ ngu dốt nghĩ rằng bản thân là tốt hơn.
Những người hiểu biết không khen ngợi
con người có tâm ý cứng cỏi ấy.
‘Ta là tốt hơn,’
hoặc là ‘Ta không là tốt hơn,’
‘Ta là kém cỏi hoặc tương đương,’
Người nào không dao động ở các trạng thái tự phụ (nghĩ rằng):
vị tương tự như thế ấy, có trí tuệ,
khéo chuyên chú vào các giới,
được gắn bó với sự vắng lặng của tâm;
quả vậy, những người hiểu biết khen ngợi vị ấy.
Kẻ nào không có sự kính trọng
đối với các vị đồng Phạm hạnh,
(kẻ ấy) bị cách xa khỏi Chánh Pháp,
giống như trái đất so với bầu trời.
Còn đối với những vị nào, sự hổ thẹn và ghê sợ (tội lỗi)
luôn được thiết lập một cách đúng đắn,
Phạm hạnh được tiến triển,
đối với những vị ấy việc tái sanh lần nữa được cạn kiệt.
Vị tỳ khưu tự kiêu, chao đảo,
đã khoác lên với tấm vải bị quăng bỏ,
tựa như con khỉ với tấm da sư tử,
vị ấy không chói sáng với y ấy.
Vị không tự kiêu, không chao đảo,
thận trọng, có giác quan đã được thu thúc,
chói sáng với tấm vải bị quăng bỏ,
tựa như con sư tử ở trong hang núi.
Nhiều vị Thiên nhân này,
có thần thông, có danh tiếng,
tất cả mười ngàn vị Thiên nhân ấy
là thuộc về tập thể của đấng Phạm Thiên.
Các vị đứng,
chắp tay lại,
đang lễ bái vị Tướng Quân Chánh Pháp Sāriputta, bậc anh hùng,
có thiền chứng lớn lao, được định tĩnh.
‘Thưa bậc siêu nhân, xin kính lễ ngài.
Thưa bậc tối thượng nhân, xin kính lễ ngài.
Chúng tôi không thấu hiểu
về việc ngài tham thiền nương vào đề mục nào.
Quả là điều kỳ diệu về việc chư Phật có hành xứ thâm sâu
của bản thân,
chúng tôi không thấu hiểu được các Ngài,
(mặc dầu) được hội tụ sự (tinh tế như người bắn tên) xuyên thủng cọng tóc.’
Khi ấy, sau khi nhìn thấy vị Sāriputta ấy,
vị xứng đáng sự tôn vinh,
được tập thể chư Thiên tôn vinh như thế ấy,
nụ cười đã hiện ra ở vị Kappina.
So sánh ở lãnh vực của chư Phật,
ngoại trừ bậc Đại Hiền Trí,
tôi được nổi bật về đức hạnh của các pháp từ khước,
người tương tự như tôi không tìm thấy.
Bậc Đạo Sư đã được tôi hầu hạ,
lời dạy của đức Phật đã được thực hành,
vật mang nặng đã được đặt xuống,
giờ đây không còn tái sanh nữa.
Nghĩa là
Không nên sống để được đồ chúng tôn vinh; tâm bị phân tán, định khó đạt được. Thấy sự được nhiều người vây quanh là khổ, nên không ưng thích đồ chúng. Bậc hiền trí không nên lui tới các gia đình quyền quý; tâm bị phân tán, định khó đạt được. Ai hăng hái mà tham đắm vị ngon, sẽ bỏ lỡ mục đích đem lại an lạc. Người ta biết đó thật là bùn lầy — sự đảnh lễ và cúng dường nơi các gia đình quyền quý. Danh vọng là mũi tên tinh vi, khó rút ra, kẻ hạ liệt khó mà từ bỏ được sự tôn vinh. Từ chỗ ở, tôi đi xuống, vào thành để khất thực. Một người bị bệnh cùi đang ăn; tôi cung kính đứng cạnh người ấy. Bằng bàn tay lở loét, người ấy dâng cho tôi một vắt cơm. Khi bỏ vắt cơm vào bát, ngón tay của người ấy rụng xuống ngay tại đó. Dựa vào chân tường, tôi ăn vắt cơm ấy. Khi đang ăn hay sau khi ăn xong, tôi không hề ghê tởm. Ai dùng cơm khất thực đứng mà có là thức ăn, nước tiểu lên men làm thuốc, gốc cây làm chỗ ở, vải quăng bỏ làm y — ai kham được những thứ ấy là người thong dong khắp bốn phương. Nơi nào có người sa sút, khi leo lên núi đá, nơi ấy Kassapa, thừa tự của đức Phật, leo lên; tỉnh giác, chánh niệm, được nâng đỡ bởi sức thần thông, ngài leo lên. Trở về sau khi khất thực, Kassapa leo lên núi đá, tham thiền, không chấp thủ, sợ hãi và kinh khiếp đã dứt bỏ. Trở về sau khi khất thực, Kassapa leo lên núi đá, tham thiền, không chấp thủ, tịch tịnh giữa những kẻ đang bốc cháy. Trở về sau khi khất thực, Kassapa leo lên núi đá, tham thiền, không chấp thủ, việc cần làm đã xong, không còn lậu hoặc. Trải đầy tràng hoa cây kareri, những vùng đất đáng yêu, dễ chịu, vang vọng tiếng voi rống: những tảng đá ấy làm tôi thích thú! Óng ánh như mây xanh, nước mát lạnh, dòng suối trong trẻo, phủ đầy côn trùng đỏ inda — những tảng đá ấy làm tôi thích thú! Như đỉnh mây xanh thẫm, như ngôi nhà mái nhọn xinh đẹp, vang vọng tiếng voi rống: những tảng đá ấy làm tôi thích thú! Mưa đổ trên vùng đất bằng đáng yêu, trên những ngọn núi các vị ẩn sĩ thường lui tới. Vang vọng tiếng chim công kêu: những tảng đá ấy làm tôi thích thú! Vậy là đủ cho tôi, người muốn tham thiền, người cương quyết, có chánh niệm. Vậy là đủ cho tôi, người muốn điều tốt nhất, vị Tỷ-kheo cương quyết. Vậy là đủ cho tôi, người muốn sự an ổn dễ chịu, vị Tỷ-kheo cương quyết. Vậy là đủ cho tôi, người muốn tu tập, người cương quyết, vững như thế. Như hoa cây lanh nở rộ, như bầu trời phủ đầy mây bão, đầy ắp các đàn chim đủ loại: những tảng đá ấy làm tôi thích thú! Vắng bóng người tại gia, nơi bầy nai thường lui tới, đầy ắp các đàn chim đủ loại: những tảng đá ấy làm tôi thích thú! Nước trong vắt, đá tảng rộng, khỉ và nai ở khắp nơi; phủ đầy rêu ướt sương — những tảng đá ấy làm tôi thích thú! Dù là nhạc của ban nhạc năm loại nhạc cụ, niềm vui ấy cũng không bằng niềm vui khi tâm hợp nhất, thấy rõ Pháp một cách đúng đắn. Đừng vướng vào nhiều công việc, hãy tránh xa người đời, đừng ra sức thâu góp. Ai hăng hái mà tham đắm vị ngon, sẽ bỏ lỡ mục đích đem lại an lạc. Đừng vướng vào nhiều công việc, hãy tránh những việc không dẫn đến mục đích. Thân thể sẽ kiệt quệ, mệt mỏi; khi đau nhức, sẽ không tìm được sự an tịnh. Chỉ mấp máy môi đọc tụng, bạn cũng không thấy được chính mình. Kẻ cổ cứng bước đi đây đó, nghĩ rằng: "Ta hơn người." Kẻ không hơn ai mà kẻ ngu lại tưởng mình hơn. Bậc trí không khen ngợi con người tự phụ cứng cỏi ấy. Ai nghĩ "ta là hơn", "ta không hơn", "ta kém hơn" hay "ta bằng" — người không dao động trước những phân biệt ấy với tuệ hiểu như thế, vững vàng như thế, khéo vững trong các giới, chuyên tâm vào sự an tịnh của tâm — quả vậy, bậc trí khen ngợi vị ấy. Ai không có sự tôn trọng đối với các bạn đồng tu, người ấy xa rời Chánh Pháp như đất xa trời vậy. Những vị nào có tàm và quý luôn được an lập đúng đắn, họ lớn lên trong đời sống phạm hạnh; đối với họ, không còn đời sống nào nữa. Vị Tỷ-kheo tự kiêu, chao đảo, mặc y phấn tảo, thì như con khỉ khoác da sư tử — vị ấy không rạng rỡ nhờ tấm y ấy. Không tự kiêu, không chao đảo, thận trọng, các căn được thu thúc, thì mặc y phấn tảo mà rạng rỡ, như sư tử trong hang núi. Những vị Thiên nhân đông đảo này, có thần thông, có vinh quang, tất cả mười ngàn vị ấy đều thuộc hội chúng Phạm thiên. Vị Tướng quân Chánh Pháp, bậc anh hùng, bậc đại thiền giả, tâm định tĩnh, đang lễ bái Sāriputta, các vị đứng, chắp tay. Kính lễ ngài, bậc nhân mã thuần chủng! Kính lễ ngài, bậc tối thượng trong loài người! Chúng con không hiểu được ngài nương vào đâu mà tham thiền. Thật kỳ diệu thay cảnh giới thâm sâu của chư Phật — cảnh giới thâm sâu ấy thật kỳ diệu. Chúng con không hiểu được, dù đã tụ hội với sự tinh tế của những kẻ xẻ sợi tóc. Ngài được hội chúng chư Thiên tôn vinh như thế — vị xứng đáng được tôn vinh — khi thấy Sāriputta lúc ấy — Kappina đã mỉm cười. Khắp cõi Phật, trừ bậc Đại Mâu-ni ra, tôi nổi bật về các đức hạnh đầu đà, không ai sánh bằng tôi được tìm thấy. Bậc Đạo Sư đã được tôi hầu hạ, lời dạy của Đức Phật đã được làm theo; gánh nặng đã được đặt xuống, nay không còn tái sinh nữa.
Không vì y phục, không vì chỗ ở, không vì thức ăn mà bị nhiễm ô; Đức Gotama, bậc vô lượng, tựa như hoa sen trắng tinh khiết. Ngài hướng về sự xuất ly, như nước không dính hoa sen, đã thoát khỏi ba cõi hiện hữu.
có đức tin là cánh tay,
có tuệ là cái đầu.
Bậc có đại trí, luôn luôn du hành, được tịch tịnh.”
Nghĩa là
Cổ của bậc Đại Mâu-ni là Niệm Xứ, tay của Ngài là đức tin, đầu của Ngài là trí tuệ. Bậc đại trí ấy luôn du hành trong sự tịch tịnh.
Trưởng lão Mahākassapa đã nói bài kệ như thế. Phẩm Bốn Mươi Kệ được chấm dứt.
TÓM LƯỢC NHÓM NÀY “Ở nhóm Bốn Mươi, vị tên Mahākassapa là vị trưởng lão độc nhất, và các câu kệ là bốn mươi hai.”
vị tên Mahākassapa
là vị trưởng lão độc nhất, và các câu kệ
là bốn mươi hai.”
Nghĩa là
Trong phẩm Bốn Mươi, vị tên là Mahākassapa — là vị trưởng lão duy nhất, và các bài kệ gồm bốn mươi hai bài.