Kệ của trưởng lão Phussa
Vị ẩn sĩ dòng Paṇḍara hỏi trưởng lão Phussa về thời vị lai: người ta sẽ có ước muốn, ý định, thái độ ra sao? Phussa tiên tri một bức tranh suy đồi: nhiều kẻ giận dữ, thù hằn, lừa lọc, ganh tỵ, nhiều lập luận; tưởng mình hiểu Pháp thâm sâu mà hành xứ chỉ ở bờ cạn, xem nhẹ Pháp và không kính trọng nhau; kẻ thiếu đức hạnh lại mạnh miệng trong hội chúng, người có đức hạnh lại yếu thế rụt rè; Tỷ-kheo nhận bạc vàng ruộng đất tôi tớ, ưa phàn nàn, gây gỗ như thú, trùm y màu xanh và màu ngà, tóc bôi dầu mắt tô màu, nhờm gớm y ca-sa mà say đắm y trắng. Xen giữa là tích con voi Chaddanta bị trúng tên vẫn quán tưởng về y ca-sa và nói bốn bài kệ bất hủ: kẻ uế trược chưa lìa, bỏ bê rèn luyện và chân thật thì không xứng với y ca-sa; người đã rũ bỏ uế trược, chuyên chú giới, có rèn luyện và chân thật mới xứng. Bài kệ kết bằng lời khuyên cho hiện tại: trước khi thời nguy nan ấy đến, hãy dễ dạy, nhu thuận, kính trọng lẫn nhau, có tâm từ bi, thu thúc trong giới, thấy sự buông thả là nguy hiểm và tu tập Đạo lộ tám chi phần để chạm đến vị thế Bất Tử.
Điểm thực hànhCâu trả lời cho thời suy đồi không phải than thở về tương lai: hãy dễ dạy, nhu thuận, kính trọng lẫn nhau, giữ giới và tu tập Bát Chánh Đạo ngay từ hôm nay.
Trưởng Lão Tăng Kệ 17.1 Phẩm Ba Mươi Kệ Phẩm thứ nhất Phussa
có bản thân đã được tu tập, khéo được thu thúc,
vị ẩn sĩ thuộc dòng họ Paṇḍara
đã hỏi vị tên Phussa rằng:
‘Vào thời vị lai, người ta sẽ có ước muốn thế nào,
ý định thế nào,
thái độ thế nào?
Được hỏi, xin ngài hãy nói cho tôi điều ấy.’
‘
Này vị ẩn sĩ có tên Paṇḍara, hãy lắng nghe lời nói của tôi,
hãy tiếp thu một cách nghiêm chỉnh,
tôi sẽ nói về vị lai.
Vào thời vị lai, sẽ có nhiều kẻ (có bản chất) giận dữ,
thù hằn,
bôi nhọ, ngoan cố, lừa lọc,
ganh tỵ, và nhiều lập luận khác nhau.
Những kẻ có hành xứ ở bờ (bên này),
với sự tự mãn là đã biết về Giáo Pháp thâm sâu,
xem nhẹ và không kính trọng Giáo Pháp,
không có sự kính trọng lẫn nhau.
Vào thời vị lai, nhiều điều bất lợi
sẽ sanh khởi ở thế gian.
Những kẻ có trí tồi sẽ làm ô nhiễm
Giáo Pháp đã khéo được thuyết giảng này.
Thậm chí những kẻ thấp thỏi về đức hạnh
sẽ có tự tin trong khi phát biểu ở hội chúng;
những kẻ không nghe nhiều, lắm lời,
sẽ trở nên có thế lực.
Ngay cả những vị có đức hạnh,
trong khi phát biểu đúng theo sự thật ở hội chúng,
những vị ấy sẽ trở nên yếu thế,
rụt rè, không nhiệt tâm.
Vào thời vị lai, những kẻ có trí tồi
sẽ ưng thuận bạc và vàng,
ruộng, vườn, dê, cừu,
tôi trai, và tớ gái.
Có tánh ưa phàn nàn, ngu si,
không chuyên chú vào các giới,
kiêu ngạo, họ đi đó đây,
thích thú việc gây gỗ như là những con thú.
Và họ sẽ trở nên tự kiêu,
trùm lên lá y màu xanh,
dối trá, bướng bỉnh, nói nhiều, soi mói,
và sẽ cư xử tựa như bậc Thánh.
Với đầu tóc được bôi dầu,
có tính chao đảo, mắt được tô màu,
trùm y màu ngà,
họ sẽ đi ở đường lộ.
Bị say đắm các y phục màu trắng,
họ nhờm gớm y ca-sa,
biểu hiện của vị A-la-hán,
được khéo nhuộm, không bị nhờm gớm bởi các bậc đã được giải thoát.
Họ sẽ trở nên có sự ham muốn về lợi lộc,
biếng nhác, có sự tinh tấn thấp thỏi,
trong khi cảm thấy mệt nhọc về các chốn rừng rú xa xôi,
họ sẽ sống ở gần các xóm làng.
Những kẻ nào luôn thích thú việc tà mạng
sẽ nhận lãnh lợi lộc,
chính những kẻ ấy, trong khi không học tập,
sẽ đi loanh quanh, không tự kiềm chế.
Những vị nào không nhận được lợi lộc,
những vị ấy sẽ không được tôn vinh.
Khi ấy, ngay cả những bậc sáng trí vô cùng hiền thiện,
họ cũng sẽ không thân cận.
Trong khi chê trách biểu hiện được nhuộm màu cây sung
của mình,
một số kẻ sẽ mặc màu trắng
là biểu hiện của các ngoại đạo.
Khi ấy,
sự không kính trọng y ca-sa sẽ khởi lên ở những kẻ ấy,
và sự quán tưởng về y ca-sa
sẽ không có ở các tỳ khưu.
Con voi khi bị thống trị bởi sự đau đớn,
bị đâm xuyên bởi mũi tên, bị kích động,
mặc dầu có sự kinh sợ khủng khiếp, sự quán tưởng
đã khởi đến con voi là điều không thể nghĩ bàn.
Bởi vì con voi Chaddanta, vào lúc ấy,
sau khi nhìn thấy biểu hiện của vị A-la-hán khéo được nhuộm màu,
ngay khi ấy đã nói lên những kệ ngôn
gắn liền với điều lợi ích:
‘Kẻ nào, có uế trược chưa lìa,
sẽ khoác lên tấm vải ca-sa,
(nếu) bỏ bê việc rèn luyện và sự chân thật,
kẻ ấy không xứng với y ca-sa.
Và vị nào có uế trược được rũ bỏ,
khéo chuyên chú vào các giới,
gắn bó việc rèn luyện và sự chân thật,
vị ấy quả nhiên xứng với y ca-sa.’
Có giới bị hư hỏng, có trí tồi,
buông lung, hành động theo ý thích,
có tâm bị tản mạn, thiếu năng nổ,
kẻ ấy không xứng với y ca-sa.
Và vị nào, được đầy đủ về giới,
có luyến ái đã được xa lìa, được định tĩnh,
có tâm ý và sự suy tư trong sạch,
vị ấy quả nhiên xứng với y ca-sa.
Kẻ tự kiêu, kiêu ngạo, ngu dốt,
đối với kẻ này thì giới không có,
là kẻ xứng với y phục màu trắng,
(kẻ ấy) sẽ làm gì với y ca-sa?
Vào thời vị lai,
các tỳ khưu và các tỳ khưu ni,
có tâm ác xấu, không có sự tôn trọng,
sẽ khuấy rối đến các vị có tâm từ ái như thế ấy.
Ngay cả trong khi đang được các vị trưởng lão chỉ dạy về
việc mặc y, những kẻ ngu dốt
cũng sẽ không lắng nghe, có trí tồi,
buông lung, hành động theo ý thích.
Những kẻ ngu dốt ấy, được học tập như vậy,
không có sự kính trọng lẫn nhau,
không lưu tâm đến các vị thầy tế độ,
tựa như con ngựa chứng không để ý đến người đánh xe.
Như vậy sẽ là sự thực hành
trong thời vị lai
của các tỳ khưu và các tỳ khưu ni
khi thời điểm sau cùng đã đến.
Khi điều nguy hiểm lớn lao ấy còn chưa xảy đến,
trước khi nó xảy đến
các vị hãy dễ dạy, nhu thuận,
có sự kính trọng lẫn nhau.
Các vị hãy có tâm từ ái, có lòng bi mẫn,
hãy thu thúc ở các giới,
có sự nỗ lực tinh tấn, có bản tính cương quyết,
thường xuyên có sự ra sức bền bỉ.
Sau khi nhìn thấy sự xao lãng là nguy hiểm,
sự không xao lãng là an toàn,
các vị hãy tu tập Đạo Lộ tám chi phần,
trong khi đang chạm đến vị thế Bất Tử.’”
Nghĩa là
Thấy nhiều vị làm người ta sinh niềm tin, tự tu tập, khéo thu thúc, vị ẩn sĩ dòng Paṇḍara đã hỏi vị tên là Phussa: “Sẽ có ước muốn gì, ý định gì, thái độ ra sao, trong thời vị lai? Được hỏi, xin ngài nói cho tôi điều ấy. Hãy nghe lời của tôi, này vị ẩn sĩ tên Paṇḍara; hãy ghi nhớ cẩn thận, tôi sẽ nói về thời vị lai. Nhiều kẻ sẽ giận dữ, thù hằn, bôi nhọ, ngoan cố, gian xảo, đông đảo, ganh tỵ, nắm nhiều quan điểm khác nhau, sẽ có trong thời vị lai. Tưởng mình đã hiểu Pháp thâm sâu, mà hành xứ chỉ ở bờ bên này; nhẹ dạ, không tôn trọng Pháp, không tôn trọng lẫn nhau. Nhiều tai hại sẽ sinh khởi ở đời trong thời vị lai. Pháp đã được khéo thuyết giảng này, những kẻ trí tồi sẽ làm ô nhiễm. Dù thiếu đức hạnh, trong hội chúng họ cũng mạnh miệng phát biểu, tự tin thái quá; sẽ trở nên có thế lực, những kẻ lắm lời, ít học. Ngay cả người có đức hạnh, trong hội chúng phát biểu đúng sự thật, làm việc đúng đắn, họ sẽ trở nên yếu thế vì biết hổ thẹn và không ham tranh giành. Bạc và vàng, ruộng đất, dê cừu, tôi trai và tớ gái, những kẻ trí tồi, sẽ ưng nhận trong thời vị lai. Kẻ ngu ưa soi mói người khác, không vững trong giới của mình, sẽ đi đó đây, kiêu ngạo, say mê cãi cọ như thú dữ hay gây sự. Họ sẽ trở nên tự kiêu, trùm y màu xanh dương; lừa lọc, ba hoa, cứng đầu, giả hiệu, đi đó đây như thể mình là bậc Thánh. Tóc bôi dầu bóng mượt, chao đảo, mắt tô màu kẻ, họ sẽ đi trên đường lớn, trùm y màu ngà voi. Tấm y nhuộm đậm không bị các bậc giải thoát nhờm gớm, y ca-sa nhuộm kỹ, biểu hiện của bậc A-la-hán — họ sẽ nhờm gớm nó, vì say đắm y phục màu trắng. Họ sẽ ham muốn lợi lộc, biếng nhác, thiếu tinh tấn. Chán ngán những nơi rừng sâu, họ sẽ ở lại trong xóm làng. Ai nhận được lợi lộc, lại luôn say mê tà mạng; bắt chước theo những kẻ ấy, họ giao du mà không tự kiềm chế. Người không nhận được lợi lộc sẽ không được họ tôn trọng. Dù là bậc sáng suốt rất hiền thiện, lúc ấy họ cũng không gần gũi. Chê trách biểu hiện của mình đã nhuộm đỏ, chê trách lá cờ của chính mình, một số kẻ sẽ mang lá cờ trắng của các ngoại đạo. Khi ấy họ sẽ không tôn trọng đối với y ca-sa; sự quán tưởng về y ca-sa sẽ không còn nơi các Tỷ-kheo. Con voi bị đau đớn chế ngự, bị mũi tên đâm xuyên, bị hành hạ, sự quán tưởng khủng khiếp ấy đã là điều không thể nghĩ bàn đối với con voi. Khi ấy, voi Chaddanta thấy lá cờ của bậc A-la-hán được nhuộm kỹ, ngay lập tức nói lên những bài kệ gắn liền với mục đích: Kẻ uế trược chưa lìa mà khoác vải ca-sa, kẻ ấy sẽ khoác tấm y ca-sa; thiếu sự rèn luyện và chân thật — kẻ ấy không xứng với y ca-sa. Người đã rũ bỏ uế trược, vững vàng trong các giới, có sự rèn luyện và chân thật — vị ấy quả thật xứng với y ca-sa. Giới hư hỏng, trí tồi, buông lung, làm theo ý thích, tâm tán loạn, lười biếng — kẻ ấy không xứng với y ca-sa. Người đầy đủ về giới, đã lìa tham, tâm định tĩnh, ý định trong tâm trong sạch — vị ấy quả thật xứng với y ca-sa. Kẻ tự kiêu, kiêu ngạo, ngu dốt, không có chút giới nào, chỉ xứng với y phục màu trắng — y ca-sa để làm gì cho kẻ ấy? Các Tỷ-kheo và Tỷ-kheo ni, có tâm hư hỏng, không tôn trọng ai, những vị có tâm từ ái như thế ấy, sẽ chê trách, trấn áp trong thời vị lai. Dù được các trưởng lão dạy cách mặc y, những kẻ ngu dốt ấy cũng không nghe, trí tồi, buông lung, làm theo ý thích. Được dạy dỗ như thế, những kẻ ngu ấy sẽ không tôn trọng lẫn nhau, không để ý đến thầy tế độ, như con ngựa chứng với người đánh xe. Như thế, trong thời gian vị lai, sự thực hành sẽ là của các Tỷ-kheo và Tỷ-kheo ni, khi thời kỳ sau cùng đã đến. Trước khi tương lai đáng sợ ấy đến, trước khi mối nguy lớn ấy kéo đến, hãy dễ dạy, lời nói hòa nhã, và tôn trọng lẫn nhau. Hãy có tâm từ ái và bi mẫn, hãy thu thúc trong các giới. Hãy tinh tấn, cương quyết, luôn bền bỉ ra sức. Thấy sự buông thả là đáng sợ, sự không buông thả là nơi an ổn, hãy tu tập Đạo lộ tám chi phần, chạm đến vị thế Bất Tử.
Trưởng lão Phussa đã nói bài kệ như thế.