Kệ của trưởng lão Raṭṭhapāla
Trưởng lão Raṭṭhapāla nói với đức vua: hãy nhìn cái thân được tô vẽ màu — nơi hội tụ các vết thương, bệnh hoạn, chẳng có gì tồn tại trường cửu; chân sơn đỏ, mặt bôi phấn, tóc tết lớp, mắt kẻ màu chỉ đủ làm kẻ ngu mê muội, không mê muội được người tầm cầu bờ kia. Ông như con nai ăn mồi nhử rồi ra đi, để thợ săn than vãn. Người giàu tích lũy của cải vì si mê mà không cho ai, vua chiếm cứ đất đai biển bao bọc vẫn thèm bờ bên kia đại dương; tất cả đến gần cái chết với tham ái chưa lìa, thân quyến xõa tóc quấn vải thiêu xác, người thừa kế mang đi tài sản — chỉ nghiệp đi theo chúng sinh. Trí tuệ tốt hơn tài sản; kẻ làm ác do si mê thì luân hồi như tên trộm bị bắt ngay miệng lỗ đột nhập. Thấy sự tai hại của các dục, thấy người trẻ kẻ già rơi rụng như trái cây, ông xuất gia vì lòng tin và đạt được sự cạn kiệt mọi ràng buộc — mục đích của đời không nhà.
Điểm thực hànhMỗi lần bị vẻ bề ngoài mê hoặc, hãy nhìn xuyên qua lớp tô vẽ: chỉ là xương bọc da, rồi sẽ rã tan — thứ theo ta lúc chết là nghiệp, không phải của cải.
Trưởng Lão Tăng Kệ 16.4 Phẩm Hai Mươi Kệ Phẩm thứ nhất Raṭṭhapāla
được dựng lên (bằng ba trăm khúc xương),
bệnh hoạn, nhiều suy tư (sái quấy),
không có sự tồn tại trường cửu.
Hãy nhìn xem vóc dáng được vẽ màu,
với ngọc ma-ni và với bông tai;
là xương được bọc lại bởi da,
nó rạng rỡ nhờ những vải vóc.
Các bàn chân được sơn màu đỏ,
khuôn mặt được bôi phấn bột,
là đủ cho sự mê muội đối với kẻ ngu,
nhưng không đủ đối với người có sự tầm cầu bờ kia.
Các sợi tóc được làm thành tám lớp,
các con mắt được bôi thuốc màu,
là đủ cho sự mê muội đối với kẻ ngu,
nhưng không đủ đối với người có sự tầm cầu bờ kia.
Thân thể hôi thối đã được trang điểm
tựa như hộp thuốc bôi đã được vẽ màu,
là đủ cho sự mê muội đối với kẻ ngu,
nhưng không đủ đối với người có sự tầm cầu bờ kia.
Thợ săn đã đặt bẫy mồi,
con nai đã không đến gần cái lưới bẫy.
Sau khi ăn xong mồi nhử, chúng ta hãy ra đi,
trong khi kẻ bắt thú đang than vãn.
Cái bẫy mồi của gã thợ săn đã bị đứt lìa,
con nai đã không đến gần cái lưới bẫy.
Sau khi ăn xong mồi nhử, chúng ta hãy ra đi,
trong khi kẻ săn thú sầu muộn.
Tôi nhìn thấy ở thế gian những người có tài sản, sau khi thâu vào của cải
thì không cho ra bởi vì si mê.
Những kẻ tham lam thực hiện việc tích lũy tài sản,
rồi mong mỏi các dục nhiều thêm hơn nữa.
Vị vua sau khi chiếm cứ đất đai bằng vũ lực,
trong khi cai trị trái đất có biển bao bọc,
có vẻ không được thỏa mãn đối với bờ bên này của đại dương,
còn mong mỏi thêm bờ bên kia của đại dương.
Vua và nhiều người khác tiến đến gần cái chết,
với tham ái chưa được xa lìa.
Họ từ bỏ xác thân, luôn bị thiếu thốn,
bởi vì ở thế gian không có sự thỏa mãn về các dục.
Các thân quyến, xổ tung đầu tóc, than khóc cho kẻ ấy,
và họ đã nói rằng: ‘Ôi, thật rồi! Có thể nào thân quyến của chúng tôi không chết!’
Rồi họ quấn kẻ ấy bằng vải, mang ra ngoài,
đặt ở giàn hỏa thiêu, sau đó đốt cháy.
Trong khi bị đâm thọc bởi những cọc nhọn,
kẻ ấy bị đốt cháy với một tấm vải, sau khi đã bỏ lại các của cải.
Đối với người bị chết,
các bà con, bạn bè, hoặc là thân hữu, không phải là chốn nương nhờ.
Những người thừa tự mang đi tài sản của kẻ ấy,
còn chúng sanh đi theo nghiệp.
Không có bất cứ tài sản nào đi theo kẻ bị chết,
luôn cả các con trai, các người vợ, tài sản, và xứ sở.
Nghĩa là
Hãy nhìn hình tượng được vẽ vời này, thân thể chồng chất vết thương, được dựng lên; bệnh hoạn, đầy những suy tư quấy rối, chẳng có gì trong đó tồn tại mãi. Hãy nhìn vóc dáng được vẽ vời, với ngọc ma-ni và bông tai; chỉ là xương bọc trong da, nhờ quần áo mà thành rạng rỡ. Bàn chân sơn đỏ, khuôn mặt bôi phấn — Đủ để làm kẻ ngu mê muội, nhưng không đủ với người tìm bờ kia. Tóc tết thành tám lớp, mắt kẻ thuốc màu — Đủ để làm kẻ ngu mê muội, nhưng không đủ với người tìm bờ kia. Như hộp thuốc mới được vẽ màu, cái thân hôi thối được trang điểm — Đủ để làm kẻ ngu mê muội, nhưng không đủ với người tìm bờ kia. Thợ săn đã đặt bẫy, con nai không sập vào lưới bẫy. Ăn xong mồi nhử, ta ra đi, để kẻ bắt thú ngồi than vãn. Bẫy của thợ săn đã đứt, con nai không sập vào lưới bẫy. Ăn xong mồi nhử, ta ra đi, để kẻ săn thú sầu muộn. Tôi thấy những người giàu ở đời: có của cải mà vì si mê không cho ai; tham lam, họ tích lũy tài sản, rồi càng mong mỏi các dục nhiều hơn. Vua chiếm đất đai bằng vũ lực, cai trị trái đất bốn bề là biển; không thỏa mãn với bờ bên này của đại dương, lại còn mong bờ bên kia của đại dương. Vua và bao người khác đến gần cái chết mà tham ái chưa lìa; họ bỏ thân trong thiếu thốn, vì các dục ở đời không bao giờ làm thỏa mãn. Thân quyến xõa tóc than khóc cho người ấy, nói: "Ôi! Thân quyến ta không lẽ không chết!" Họ quấn người chết trong vải, mang ra ngoài, chất giàn hỏa rồi thiêu đốt. Bị cọc nhọn đâm thọc khi thiêu, chỉ với một tấm vải, bỏ lại mọi của cải. Người chết không có chỗ nương nhờ nơi bà con, bạn bè hay thân hữu. Người thừa kế mang đi tài sản của người ấy, còn chúng sinh đi theo nghiệp của mình. Không tài sản nào theo người chết — không con trai, không vợ, không của cải, không xứ sở.
Không có tài sản nào mua được tuổi thọ dài, của cải cũng không xua được tuổi già; bậc sáng suốt nói đời sống này ngắn ngủi, không thường hằng, luôn biến đổi.
tương tự y như thế các kẻ ngu dốt và sáng suốt đều bị xúc chạm.
Chính kẻ ngu dốt nằm dài tựa như bị đả thương vì sự ngu dốt,
còn người sáng suốt, bị chạm đến bởi xúc, vẫn không xao động.
Chính vì điều ấy, trí tuệ là tốt hơn tài sản,
nhờ vào trí tuệ mà chứng đạt sự kết thúc ở nơi đây.
Chính vì tình trạng chưa được kết thúc ở các cõi hữu và phi hữu,
chúng làm các hành động ác xấu do sự si mê.
Kẻ vướng vào luân hồi
theo tuần tự
đi đến thai bào và thế giới khác,
kẻ có chút ít trí tuệ, trong khi tin chắc về điều ấy, đi đến thai bào và thế giới khác.
Giống như kẻ trộm cướp, có bản chất xấu xa,
bị bắt giữ lúc khởi sự xâm nhập vào ngôi nhà, rồi bị hành hạ do việc làm của chính mình,
tương tự như thế loài người, có bản chất xấu xa, sau khi đi đến thế giới khác
bị hành hạ do việc làm của chính mình.
Bởi vì các dục là đa dạng, ngọt ngào, làm thích ý,
khuấy động tâm theo nhiều hình thức,
sau khi nhìn thấy sự tai hại ở các loại dục,
vì thế, tâu đức vua, tôi đã xuất gia.
Tựa như các trái cây rụng xuống,
những người thanh niên, còn trẻ, và trưởng thành, rơi xuống do sự tan rã của thể xác,
cũng sau khi nhìn thấy điều này, tâu đức vua, tôi đã xuất gia,
chỉ riêng đời sống Sa-môn không lỗi lầm là tốt hơn.
Vì lòng tin, tôi đã xuất gia,
tôi đã đi đến Giáo Pháp của đấng Chiến Thắng,
sự xuất gia của tôi là không vô ích,
tôi thọ dụng thức ăn không phải nợ nần.
Sau khi nhìn thấy các dục là vật bị thiêu đốt,
các loại vàng (bạc) là con dao,
nỗi khổ đau do việc nhập vào bào thai,
nỗi sợ hãi lớn lao ở các địa ngục.
Sau khi biết được sự tai hại này,
khi ấy tôi đã cảm nhận sự chấn động,
khi ấy tôi đây đã được thấu triệt, an tịnh,
tôi đã đạt được sự cạn kiệt của các lậu hoặc.
Bậc Đạo Sư đã được tôi hầu hạ,
lời dạy của đức Phật đã được thực hành,
vật mang nặng đã được đặt xuống,
lối dẫn đến hiện hữu đã được xóa sạch.
Và vì mục đích nào mà tôi đã xuất gia,
rời nhà sống không nhà,
mục đích ấy của tôi,
sự cạn kiệt tất cả các điều ràng buộc, đã được thành tựu.”
Nghĩa là
Người giàu và người nghèo đều chạm đến sự tiếp xúc ấy; kẻ ngu và người sáng suốt cũng đều bị chạm. Kẻ ngu nằm dài như bị thương vì chính sự ngu dốt của mình, người sáng suốt bị chạm mà không hề xao động. Vì vậy trí tuệ tốt hơn tài sản, nhờ trí tuệ mà đạt sự kết thúc ngay tại đây. Vì chưa kết thúc, lang thang qua các cõi, chúng sinh làm điều ác xấu do si mê. Đi vào bào thai và thế giới khác, luân hồi tiếp nối từ đời này sang đời khác; kẻ ít trí tuệ tin theo kẻ ấy cũng đi vào bào thai và thế giới khác. Như tên trộm bị bắt ngay miệng lỗ đột nhập, bị hành hạ vì việc làm xấu của chính mình; cũng vậy, người ta sang thế giới khác bị hành hạ vì việc làm xấu của chính mình. Các dục đủ loại, ngọt ngào, làm thích ý, khuấy động tâm bằng nhiều hình thức; thấy sự tai hại trong các loại dục, vì thế, tâu đức vua, tôi đã xuất gia. Như trái cây rơi rụng, người trẻ và người già rơi xuống khi thân tan rã; thấy điều này nữa, tâu đức vua, tôi đã xuất gia: chỉ đời sống Sa-môn không lỗi lầm là tốt hơn. Vì lòng tin, tôi đã xuất gia, đi vào Giáo Pháp của đấng Chiến Thắng. Sự xuất gia của tôi không vô ích; tôi thọ dụng thức ăn mà không mắc nợ. Thấy các dục như vật đang cháy, vàng bạc như con dao; thấy khổ đau của việc nhập bào thai, và nỗi sợ lớn lao trong các địa ngục. Biết được sự tai hại ấy, khi đó tôi chấn động; bị đâm thấu rồi được an tịnh, tôi đạt sự cạn kiệt của các lậu hoặc. Tôi đã hầu hạ bậc Đạo Sư, lời dạy của Đức Phật đã làm xong; gánh nặng đã đặt xuống, dây dắt đến sự hiện hữu đã nhổ sạch. Vì mục đích mà tôi xuất gia, rời nhà sống không nhà — mục đích ấy của tôi đã thành tựu: sự cạn kiệt mọi điều ràng buộc.
Trưởng lão Raṭṭhapāla đã nói bài kệ như thế.