Kệ của trưởng lão Pārāsariya
Ngồi một mình tu thiền, Tỷ-kheo Pārāsariya tự hỏi: theo cách nào một người làm được việc cần làm cho chính mình mà không gây hại cho ai? Câu trả lời: các giác quan đưa đến lợi ích hay tai hại tùy được bảo vệ hay không — ai canh giữ các căn thì làm được việc của mình mà không hại ai. Mắt, tai, mũi, lưỡi, thân buông thả theo sắc, thanh, hương, vị, xúc thì khổ đau theo đuổi; thân này đầy mủ máu mà người ta tô điểm như chiếc hộp sơn màu, dục lạc như lưỡi dao phết mật. Người có tinh tấn ngăn được các dòng chảy ấy là người có mục đích, đứng vững trong Pháp, khôn khéo sáng suốt; tu tập tín, tấn, niệm, định, tuệ — lấy năm căn thiện đánh bật năm trần — thì ra đi không còn khổ sở, thành tựu an lạc.
Điểm thực hànhMỗi ngày canh giữ sáu căn như giữ cửa nhà: khi mắt, tai, mũi, lưỡi, thân tiếp xúc với cảnh, thấy rõ sự tai hại của buông thả thì khổ đau không theo vào được.
Trưởng Lão Tăng Kệ 16.2 Phẩm Hai Mươi Kệ Phẩm thứ nhất Pārāpariya
tỳ khưu Pārāsariya,
ngồi đơn độc một mình, sống tách ly,
chứng thiền, đã khởi suy nghĩ rằng:
‘Theo tuần tự nào,
phận sự nào, sự thọ trì nào,
con người có thể trở thành người thực hành bổn phận của bản thân
mà không gây hại bất cứ ai?
Các giác quan của loài người
đưa đến sự lợi ích và đưa đến sự không lợi ích;
không được bảo vệ thì đưa đến sự không lợi ích,
và được bảo vệ thì đưa đến sự lợi ích.
Trong khi bảo vệ các giác quan
và trong khi canh phòng các giác quan như vậy,
người ấy có sự thực hành bổn phận của bản thân
và không gây hại bất cứ ai.
Nếu trong khi nhãn quyền đang đi đến các sắc,
người ấy, trong khi không ngăn chặn,
không nhìn thấy sự tai hại,
hẳn nhiên không được thoát khỏi khổ đau.
Nếu trong khi nhĩ quyền đang đi đến các thinh,
người ấy, trong khi không ngăn chặn,
không nhìn thấy sự tai hại,
hẳn nhiên không được thoát khỏi khổ đau.
Người không nhìn thấy sự thoát ra,
nếu hưởng thụ các mùi hương,
không được thoát khỏi khổ đau.
người ấy, bị say đắm ở các hương,
Trong khi nhớ lại vị chua, phần tinh túy của vị ngọt,
và phần tinh túy của vị chát,
người bị cột trói vào sự tham ái ở mùi vị
không hiểu được tâm.
Trong khi nhớ lại các xúc chạm tốt đẹp,
không đáng ghét,
người bị luyến ái nhận chịu khổ đau nhiều loại
vì lý do luyến ái.
Và người nào
không có khả năng bảo vệ
tâm ý đối với các pháp này,
vì thế khổ đau theo đuổi người ấy bởi vì tất cả năm loại này.
(Thân xác) được chứa đầy mủ máu
và nhiều vật ghê tởm,
tựa như cái hộp xinh xắn đã được tô màu,
đã được làm bởi người thợ tài hoa.
sự khoái lạc ở mật ngọt là gay gắt,
sự trói buộc với những người yêu dấu là khổ đau,
tựa như con dao cạo được liếc xuống liếc lên với mật ngọt.
Kẻ không biết được
Kẻ bị mê mẩn ở sắc của người nữ, ở âm thanh của người nữ,
và luôn cả ở xúc của người nữ,
ở các hương của người nữ,
nhận chịu khổ đau nhiều loại.
Tất cả các dòng chảy ở người nữ,
năm (cảnh ngoại) chảy tràn ở năm (giác quan).
Vị ấy, có sự tinh tấn,
có khả năng thực hiện việc ngăn chặn đối với chúng.
Vị ấy có mục đích,
vị ấy đứng vững trong Giáo Pháp,
vị ấy khôn khéo, vị ấy sáng suốt,
ngay cả trong khi vui thú, có thể thực hành phận sự liên quan đến Giáo Pháp và mục đích.
Khi bị chìm đắm trong việc thế sự,
người không xao lãng, sáng suốt,
sau khi suy nghĩ rằng: ‘Việc ấy không phải là việc cần làm,’
rồi nên xa lánh việc làm không liên quan đến mục đích.
Việc nào gắn liền với mục đích
và thú vui nào đưa đến Giáo Pháp,
thì nên nắm lấy việc ấy và nên vận hành,
bởi vì thú vui ấy là tối thượng.
bằng nhiều phương cách khác nhau,
Kẻ mong muốn thâu gom vật thuộc về những người khác
là kẻ sau khi giết hại, đả thương, rồi gây nên sầu muộn,
và cưỡng đoạt bằng bạo lực vật thuộc về những người khác.
Giống như người có sức mạnh, trong khi đục đẽo,
đánh bật cái nêm ra bằng cái nêm,
tương tự như thế người thiện xảo
đánh bật các giác quan bằng chính các giác quan.
Trong khi tu tập tín, tấn, định,
niệm, và tuệ,
sau khi tiêu diệt năm bằng năm,
vị Bà-la-môn ra đi, không bị khổ sở.’
Vị ấy có mục đích, vị ấy đứng vững ở Giáo Pháp,
sau khi thực hiện toàn bộ lời giáo huấn
của đức Phật bằng mọi cách thức,
người ấy thành tựu sự an lạc.”
Nghĩa là
Suy nghĩ này đến với vị Sa-môn, Tỷ-kheo Pārāsariya, khi ông ngồi một mình tu thiền trong sự tách ly: Theo trình tự nào, giữ phận sự nào, nếp sống nào, một người làm được việc cần làm cho chính mình, mà không làm hại bất cứ ai khác? Các giác quan của loài người đưa đến cả lợi ích lẫn tai hại. Không được bảo vệ, chúng đưa đến tai hại; được bảo vệ, chúng đưa đến lợi ích. Bằng cách bảo vệ các giác quan, canh giữ các giác quan, tôi làm được việc cần làm cho chính mình mà không làm hại bất cứ ai khác. Nếu con mắt cứ đi theo các sắc mà không ngăn chặn, không thấy sự tai hại, thì hẳn không thoát khỏi khổ đau. Nếu cái tai cứ đi theo các âm thanh mà không ngăn chặn, không thấy sự tai hại, thì hẳn không thoát khỏi khổ đau. Không thấy lối thoát, nếu cứ hưởng thụ các mùi hương, thì không thoát khỏi khổ đau, vì đã mê đắm mùi hương. Cứ nhớ lại vị chua, tinh túy của vị ngọt, và tinh túy của vị đắng, bị tham ái về vị trói buộc, người ấy không hiểu được lòng mình. Cứ nhớ lại những xúc chạm tốt đẹp, những xúc chạm dễ chịu, đầy tham luyến, người ấy nhận chịu nhiều thứ khổ đau vì lòng tham. Tâm ý trước những thứ ấy, người nào không giữ nổi, thì khổ đau theo đuổi người ấy, vì cả năm thứ ấy. Thân này đầy mủ và máu, là nhà của bao thứ tử thi; nhưng người khéo tay tô điểm nó đẹp đẽ như một chiếc hộp được sơn vẽ. Không hiểu rằng vị ngọt của mật hóa thành vị đắng, và ràng buộc với người thương là khổ đau, như liếm lưỡi dao cạo phết mật — kẻ ấy không hiểu được. Mê đắm sắc và tiếng của người nữ, mê xúc chạm của người nữ, mê cả mùi hương của người nữ, người ấy nhận chịu nhiều thứ khổ đau. Tất cả các dòng chảy của người nữ từ năm cảnh chảy vào năm căn. Ai có tinh tấn, ngăn chặn được những dòng chảy ấy, người ấy có mục đích, đứng vững trong Pháp, khôn khéo và sáng suốt; dù có vui thú, người ấy vẫn làm Dù có vui thú, phận sự của người ấy vẫn gắn với Pháp và mục đích của Pháp. Người chìm đắm trong việc vô ích thì lún xuống; thì tránh xa việc làm không có mục đích, nghĩ rằng "việc ấy không nên làm", người không xao lãng, sáng suốt. Việc nào gắn liền với mục đích, và niềm vui nào hợp với Pháp, hãy nắm lấy mà tiến hành: niềm vui ấy là niềm vui cao nhất. Bằng đủ mọi cách, hay dở, kẻ muốn chiếm lấy của người khác; chúng giết, đánh đập, làm người ta sầu khổ, rồi cướp đoạt của người khác bằng bạo lực. Như người khỏe mạnh, khi đẽo gọt, dùng một cái nêm đánh bật cái nêm khác ra, cũng vậy, người khéo léo dùng chính các căn đánh bật các căn. Tu tập đức tin, tinh tấn, định, niệm và trí tuệ; dùng năm căn thiện tiêu diệt năm trần, vị Bà-la-môn bước đi không còn khổ sở. Người ấy có mục đích, đứng vững trong Pháp, sau khi thực hiện trọn vẹn lời giáo huấn của Đức Phật bằng mọi cách, người ấy lớn lên trong hạnh phúc.
Trưởng lão Pārāsariya đã nói bài kệ như thế.