Kệ của trưởng lão Adhimutta
Bọn cướp bắt trưởng lão Adhimutta định giết để cúng tế — những kẻ chúng giết trước đây đều run rẩy than khóc, còn ông không hề sợ hãi, sắc diện lại càng tươi tỉnh. Ông đáp: người không còn trông mong gì thì không có khổ đau trong tâm; khi dây dắt đến sự hiện hữu đã cạn kiệt và Pháp được thấy đúng như thật, cái chết nhẹ như đặt xuống gánh nặng; đời Phạm hạnh đã sống trọn, các hành rồi sẽ tan biến, chẳng có gì để than khóc — "các ngươi cứ làm gì với thân này tùy ý, trong ta sẽ không có sân hận hay yêu thích". Nghe lời kỳ lạ làm nổi da gà ấy, bọn cướp buông gươm đao, hỏi thầy của ông là ai. Ông chỉ về đấng Toàn Tri, bậc Đạo Sư đại bi, thầy thuốc của cả thế gian; một số tên cướp từ bỏ nghề cũ, một số xuất gia, tu tập các chi phần giác ngộ và chạm đến Niết-bàn.
Điểm thực hànhLuyện nhìn sự vật đúng như thật: các hành sẽ tan biến, không có chủ tể nào đứng sau — thấy được vậy thì nỗi sợ, kể cả sợ chết, không còn chỗ bám.
Trưởng Lão Tăng Kệ 16.1 Phẩm Hai Mươi Kệ Phẩm thứ nhất Adhimutta
“‘Những kẻ mà chúng tôi (đã) giết trước đây
đều không còn sự tự chủ, có sự sợ hãi;
chúng run rẩy, than khóc.
Đối với ngươi đây, không có trạng thái sợ hãi,
sắc diện còn thêm tươi tỉnh.
Tại sao ngươi lại không than van
trong trường hợp kinh hãi lớn lao như thế này?’
‘Này chúa trùm, đối với người không có sự trông mong,
trạng thái tâm khổ đau không có.
Đúng vậy, đối với người có sự ràng buộc đã được cạn kiệt,
tất cả các sự sợ hãi đã được vượt qua.
Khi lối dẫn đến hiện hữu đã được cạn kiệt,
khi các pháp được thấy đúng theo bản thể thật,
sự sợ hãi vì cái chết là không có,
giống như ở việc đặt xuống gánh nặng (sự sợ hãi là không có).
Đối với ta, Phạm hạnh đã khéo được thực hành,
và (Thánh) Đạo cũng đã khéo được tu tập.
Đối với ta, không có nỗi sợ hãi về cái chết,
tựa như (không có nỗi sợ hãi) ở sự hoàn toàn cạn kiệt của các cơn bệnh.
Đối với ta, Phạm hạnh đã khéo được thực hành,
và (Thánh) Đạo cũng đã khéo được tu tập,
các hữu đã được nhìn thấy là không có khoái lạc,
độc dược ngay sau khi uống vào đã được phun bỏ.
Người đã đi đến bờ kia, không còn chấp thủ,
có phận sự đã được làm xong, không còn lậu hoặc,
được vui mừng do sự cạn kiệt của tuổi thọ,
giống như được thoát khỏi nơi hành quyết.
Đã đạt đến bản thể pháp tối thượng,
là người không có mong mỏi gì ở toàn bộ thế gian,
tựa như đã được thoát khỏi ngôi nhà bị cháy rực,
không sầu muộn về cái chết.
Bất cứ điều gì có sự bám víu,
hoặc ở nơi nào sự hiện hữu được thành tựu,
toàn thể sự việc này không có chủ thể,
bậc Đại Ẩn Sĩ đã nói như vậy.
Người nào nhận biết điều ấy đúng như đã được đức Phật thuyết giảng
thì không nắm bắt điều gì ở hiện hữu,
tựa như không cầm lấy
cục sắt đã được đốt nóng dữ dội.
Đối với ta, không có suy nghĩ rằng: ‘Tôi đã là,’
‘Tôi sẽ là’ không là suy nghĩ của ta.
Các hành sẽ tiêu tan,
than van gì về việc ấy?
Này chúa trùm, đối với người đang nhìn thấy đúng theo bản thể
sự sanh lên của các pháp một cách rõ rệt,
sự liên tục của các hành một cách rõ rệt
thì không có sự sợ hãi.
Khi nào bằng trí tuệ nhìn thấy thế gian giống như cỏ và củi,
trong khi không tìm thấy trạng thái sở hữu chủ:
‘Không có gì thuộc về tôi,’
vị ấy không sầu muộn.
Ta không hài lòng với thân xác,
ta không có sự mong mỏi với sự hiện hữu,
thân này đây sẽ bị rã tan
và sẽ không có cái khác nữa.
Việc làm nào của ngươi với thân xác (này của ta),
ngươi thích điều nào thì ngươi hãy làm điều ấy;
đối với ta không vì nguyên nhân ấy
mà có sự sân hận hay yêu thích ở trường hợp ấy.’
Sau khi lắng nghe lời nói kỳ lạ,
có sự nổi da gà ấy của vị ấy,
những người thanh niên, sau khi bỏ các gươm đao xuống,
đã nói điều này:
‘Thưa ngài đại đức, sau khi đã hành pháp gì,
hoặc ai là thầy của ngài,
sau khi đi đến với lời giáo huấn của ai
khiến trạng thái không sầu muộn được thành tựu?’
‘Bậc Toàn Tri, có sự nhìn thấy tất cả,
đấng Chiến Thắng, bậc Đại Bi Mẫn, đấng Đạo Sư,
người thầy thuốc của tất cả thế gian
là thầy của ta.
Giáo Pháp này, đã được Ngài ấy thuyết giảng,
đưa đến sự cạn kiệt (Niết Bàn), là vô thượng,
sau khi đi đến với lời giáo huấn của Ngài ấy
khiến trạng thái không sầu muộn được thành tựu.’
Sau khi lắng nghe lời đã được khéo nói của vị ẩn sĩ,
những kẻ cướp đã bỏ các gươm đao và vũ khí xuống,
và một số đã xa lánh việc làm ấy,
một số đã tuyên bố việc xuất gia.
Những người ấy, sau khi đã xuất gia trong Giáo Pháp của đấng Thiện Thệ,
sau khi đã tu tập các chi phần đưa đến giác ngộ và các lực,
được sáng suốt, có tâm hướng thượng, có ý tốt đẹp, có các quyền đã được thực hành,
đã chạm đến nền tảng của Niết Bàn, pháp vô vi.”
Nghĩa là
Vì cúng tế hay vì tài sản, những kẻ chúng tôi đã giết trước đây không ai là không sợ hãi; họ run rẩy và kêu than. Nhưng ngươi không hề sợ hãi; sắc diện ngươi còn tươi tỉnh hơn. Sao ngươi không kêu than giữa cảnh kinh hoàng lớn như thế này? Khổ đau trong tâm không có nơi người không trông mong gì, này chúa trùm. Mọi nỗi sợ đã vượt qua hết nơi người mà các ràng buộc đã cạn kiệt. Khi dây dắt đến sự hiện hữu đã cạn, khi Pháp được thấy đúng như thật, thì không còn sợ cái chết — như đặt xuống một gánh nặng. Ta đã khéo sống đời Phạm hạnh, con đường cũng đã khéo tu tập. Ta không sợ cái chết — như khi cơn bệnh dứt hẳn. Ta đã khéo sống đời Phạm hạnh, con đường cũng đã khéo tu tập. Các cõi hiện hữu đã thấy là không có gì vui, như uống phải thuốc độc rồi nôn ra. Người đã đến bờ kia, không còn chấp thủ, việc cần làm đã làm xong, không còn lậu hoặc; họ vui mừng khi tuổi thọ cạn, như người được thả khỏi nơi hành quyết. Đã đạt bản thể Pháp tối thượng, không mong mỏi gì trong cả thế gian; như thoát khỏi căn nhà đang cháy, người ấy không sầu muộn về cái chết. Bất cứ gì đã hợp thành, ở bất cứ nơi nào có sự hiện hữu, tất cả đều không có chủ tể — bậc Đại Ẩn Sĩ đã nói như vậy. Người hiểu điều này đúng như vậy, như Đức Phật đã thuyết giảng; vị ấy không nắm lấy bất cứ hiện hữu nào, tựa như không cầm cục sắt cháy đỏ. Ta không nghĩ "ta đã từng là"; "ta sẽ là" cũng không phải ý nghĩ của ta. Các hành sẽ tan biến — có gì mà than khóc về việc ấy? Thấy rõ sự sinh khởi thuần túy của các pháp, thấy rõ sự nối tiếp thuần túy của các hành, đối với người thấy đúng như thật như thế, thì không còn sợ hãi, này chúa trùm. Thế gian giống như cỏ và củi, khi bằng trí tuệ thấy như vậy, không tìm thấy chút “của tôi” nào, thì không sầu muộn rằng: “Tôi không có nó”. Ta đã chán thân xác này; ta không cần sự hiện hữu nữa. Thân này sẽ rã tan, và sẽ không có thân khác. Việc gì các ngươi muốn làm với thân ta, cứ làm theo ý các ngươi; vì việc ấy, trong ta sẽ không có sân hận hay yêu thích gì cả. Nghe những lời ấy của vị ấy — lời kỳ lạ làm nổi da gà — các thanh niên bỏ gươm đao xuống và nói những lời này: Thưa đại đức, ngài đã tu hành những gì? Ai là thầy của ngài? Theo lời giáo huấn của ai mà đạt được trạng thái không sầu muộn ấy? Bậc biết tất cả, thấy tất cả — đấng Chiến Thắng là thầy của ta; bậc Đạo Sư giàu lòng đại bi, thầy thuốc chữa lành cả thế gian. Pháp này do Ngài thuyết giảng, đưa đến sự chấm dứt, không gì hơn; đi theo lời giáo huấn của Ngài, sẽ đạt trạng thái không sầu muộn. Nghe lời khéo nói của vị ẩn sĩ, bọn cướp bỏ gươm đao và vũ khí xuống; một số từ bỏ việc làm cũ, một số chọn đời xuất gia. Xuất gia trong Giáo Pháp của đấng Thiện Thệ, họ tu tập các chi phần giác ngộ và các lực; tâm hân hoan, vui vẻ, các căn đầy đủ, họ chạm đến cảnh giới Niết-bàn, pháp vô vi.
Trưởng lão Adhimutta đã nói bài kệ như thế.