Kệ của trưởng lão Udāyi
Trưởng lão Udāyi tán dương Đức Phật như bậc Long Tượng — con voi lớn vĩ đại: sinh làm người, đã tự chế ngự, tâm định tĩnh, đi trên đường Phạm hạnh, được loài người và chư thiên kính lễ, đã vượt qua mọi ràng buộc và giải thoát như vàng thoát khỏi khối đá. Ông ví thân Ngài: nhã nhặn và không hãm hại là hai chân trước, niệm và tỉnh giác là hai chân sau, đức tin là cái vòi, tâm xả là đôi ngà trắng, niệm là cổ, trí tuệ là đầu, sự ẩn cư là cái đuôi. Bậc Long Tượng định tĩnh trong cả bốn oai nghi, thọ dụng vật không lỗi lầm, nhận đồ ăn y phục mà không tích trữ, sống ở đời mà không bị đời làm ô nhiễm như hoa sen trong nước; và như đống lửa hết nhiên liệu thì được gọi là tịch tịnh — ví dụ ấy chỉ các bậc Long Tượng mới hiểu được bậc Long Tượng. Bài kệ kết thúc Phẩm Mười Sáu Kệ, kèm bài tóm lược hai vị trưởng lão và ba mươi hai câu kệ.
Điểm thực hànhHọc theo bậc Long Tượng: đi, đứng, nằm, ngồi đều giữ tâm định tĩnh và thu thúc — sự thành đạt nằm ở chỗ mọi nơi, mọi lúc đều được như vậy.
Trưởng Lão Tăng Kệ 15.2 Phẩm Mười Sáu Kệ Phẩm thứ nhất Udāyi
đã chế ngự bản thân, được định tĩnh,
trong khi cư xử theo đường lối Phạm hạnh,
được thích thú trong sự tĩnh lặng của tâm.
Mọi người lễ bái Ngài,
bậc đã đi đến bờ kia của tất cả các pháp,
chư Thiên cũng lễ bái Ngài,
tôi đã được nghe như vậy từ bậc A-la-hán
Ngài đã vượt qua tất cả các điều ràng buộc,
từ khu rừng (phiền não) đã đi đến nơi không còn là rừng (Niết Bàn),
được thích thú với việc xuất ly khỏi các dục,
đã được giải thoát, tựa như vàng đã được thoát ra khỏi khối đá.
Bậc Long Tượng ấy quả thật đã chói sáng vượt trội,
tựa như núi Hi-mã-lạp chói sáng vượt trội các ngọn núi khác;
trong số tất cả các vị được gọi là bậc long tượng,
vị có tên Sự Thật là bậc không vượt hơn được.
Tôi sẽ tán dương với quý vị về bậc Long Tượng,
bởi vì Ngài không làm điều tội lỗi.
Nhã nhặn và không hãm hại
là hai chân (trước) của bậc Long Tượng ấy.
Niệm và sự nhận biết rõ rệt
là hai chân khác của bậc Long Tượng.
Bậc Long Tượng khổng lồ có đức tin là cái vòi,
có tâm xả là hai ngà màu trắng.
Niệm là cần cổ, cái đầu là tuệ,
việc xem xét là sự suy nghĩ về các pháp,
cái bụng là nơi cư trú bình đẳng của các pháp,
cái đuôi là sự ẩn cư của Long Tượng.
Ngài chứng thiền, thích thú việc thở vào,
khéo định tĩnh nội tâm.
Bậc Long Tượng định tĩnh trong khi đi,
bậc Long Tượng định tĩnh khi đứng.
Bậc Long Tượng định tĩnh trong khi nằm,
cũng định tĩnh khi ngồi xuống.
Ở mọi nơi, bậc Long Tượng đã được thu thúc;
điều này là sự thành đạt của bậc Long Tượng.
bậc Long Tượng thọ dụng các vật không lỗi lầm,
không thọ dụng các vật lầm lỗi.
Sau khi nhận được vật thực và y phục,
trong khi lánh xa việc tích trữ,
Nghĩa là
Đấng Toàn Giác, sinh làm người, đã tự chế ngự, tâm định tĩnh; đi trên đường Phạm hạnh, vui thích sự lặng yên của tâm. Người mà loài người kính lễ, đã đi đến bờ kia của mọi pháp; chư thiên cũng kính lễ Ngài — tôi đã nghe vậy từ bậc A-la-hán. Ngài đã vượt qua mọi điều ràng buộc, từ khu rừng phiền não đến nơi không còn rừng — Niết-bàn; vui thích sự xuất ly khỏi các dục, được giải thoát như vàng thoát khỏi khối đá. Bậc Long Tượng ấy chói sáng vượt trội, như núi Hi-mã-lạp vượt các núi khác; trong tất cả những vị mang tên Long Tượng, vị mang tên Sự Thật là bậc không ai hơn. Tôi sẽ tán dương bậc Long Tượng cho quý vị, vì Ngài không làm điều tội lỗi. Sự nhã nhặn và không hãm hại là hai chân của bậc Long Tượng ấy. Niệm và sự tỉnh giác rõ ràng là hai chân còn lại của bậc Long Tượng. Bậc Long Tượng to lớn có đức tin làm vòi, có tâm xả làm đôi ngà trắng. Niệm là cổ, đầu là trí tuệ — sự xem xét là suy nghĩ về các pháp; bụng là nơi Pháp cư trú yên bình, đuôi là sự ẩn cư của Ngài. Ngài tu thiền, vui thích hơi thở, nội tâm khéo định tĩnh. Khi đi, bậc Long Tượng định tĩnh; khi đứng, bậc Long Tượng cũng định tĩnh. Khi nằm, bậc Long Tượng định tĩnh; khi ngồi, cũng định tĩnh. Ở mọi nơi, bậc Long Tượng đều thu thúc; đó là sự thành đạt của bậc Long Tượng. Ngài thọ dụng những vật không lỗi lầm, không thọ dụng những vật có lỗi lầm. Khi nhận được vật thực và y phục, Ngài tránh xa việc tích trữ.
Mọi sự ràng buộc, nhỏ và lớn, đều cắt đứt hết mọi trói buộc; đi đến bất cứ nơi nào, Ngài đi mà không trông mong gì.
tăng trưởng,
không bị lấm lem bởi nước,
có hương thơm tinh khiết, làm thích ý.
Và tương tự y như thế, đức Phật, được sanh ra ở đời,
sống ở đời,
không bị ô nhiễm bởi đời,
giống như loài sen không bị lấm lem bởi nước.
Đống lửa lớn cháy rực,
không có nhiên liệu thì được lắng dịu,
và khi các tro than được lặng yên
thì được gọi là ‘tịch tịnh.’
Ví dụ này, giúp cho hiểu rõ về ý nghĩa,
đã được thuyết giảng bởi các bậc hiểu biết,
các bậc Long Tượng vĩ đại sẽ hiểu được
về bậc Long Tượng đã được thuyết giảng bởi bậc Long Tượng.
Có luyến ái đã được xa lìa, có sân hận đã được xa lìa,
có si mê đã được xa lìa, không còn lậu hoặc,
trong khi dứt bỏ xác thân,
bậc Long Tượng sẽ viên tịch Niết Bàn, không còn lậu hoặc.”
Nghĩa là
Như hoa sen trắng sinh ra trong nước, lớn lên trong nước; nước không làm lấm lem nó, hương thơm tinh khiết, làm người ta thích ý. Cũng vậy, Đức Phật sinh ra ở đời, và sống ở đời, nhưng đời không làm Ngài ô nhiễm, như nước không làm lấm lem hoa sen. Đống lửa lớn cháy rực hết nhiên liệu thì lắng dịu; khi tro than đã lặng yên, nó được gọi là "đã tịch tịnh". Ví dụ này làm rõ ý nghĩa, được các bậc hiểu biết thuyết giảng; các bậc Long Tượng vĩ đại sẽ hiểu được bậc Long Tượng được bậc Long Tượng thuyết giảng. Đã xa lìa tham, đã xa lìa sân, đã xa lìa si, không còn lậu hoặc; khi dứt bỏ xác thân này, bậc Long Tượng không còn lậu hoặc sẽ viên tịch Niết-bàn.
Trưởng lão Udāyi đã nói bài kệ như thế. Phẩm Mười Sáu Kệ được chấm dứt.
TÓM LƯỢC NHÓM NÀY
có đại thần lực,
ở nhóm mười sáu
có ba mươi hai câu kệ.”
Nghĩa là
Trưởng lão Koṇḍañña và trưởng lão Udāyi, hai vị có đại thần lực; trong Phẩm Mười Sáu này, có ba mươi hai câu kệ.