Kệ của trưởng lão Aññākoṇḍañña
Trưởng lão Aññākoṇḍañña, vị đệ tử đầu tiên hiểu được Pháp, thuật lại: nghe Giáo Pháp đầy hương vị, lòng tịnh tín của ông càng thêm lớn, vì Pháp được dạy là sự lìa bỏ tham luyến, không còn chấp thủ. Bao nhiêu thứ xinh đẹp ở đời khuấy động suy tư, nhưng khi nhìn bằng trí tuệ — thấy mọi pháp hữu vi là vô thường, là khổ, mọi pháp là vô ngã — thì bụi suy tư lắng xuống như sau cơn mưa và lòng nhàm chán khổ đau. Bài kệ ca ngợi vị đã chặt đứt cây cọc, đập vỡ ngọn núi, vượt qua cơn lũ và thoát khỏi trói buộc của Ma vương, dặn tránh bạn xấu, có bạn tốt, và chịu đựng ruồi muỗi trong rừng như con voi dẫn đầu trận chiến; cuối bài, ông nói mình đã đạt mục đích của đời xuất gia nên không còn cần đến người sống chung.
Điểm thực hànhKhi suy tư bị khuấy động bởi những thứ xinh đẹp của đời, hãy nhìn chúng bằng trí tuệ — thấy vô thường, khổ, vô ngã — thì bụi tự lắng xuống như sau cơn mưa.
Trưởng Lão Tăng Kệ 15.1 Phẩm Mười Sáu Kệ Phẩm thứ nhất Aññāsi Koṇḍañña
tôi đây thêm phần tịnh tín.
Sự xa lìa luyến ái đã được thuyết giảng
là pháp không có chấp thủ về mọi mặt.
Có nhiều tranh ảnh ở thế gian,
ở vòng cầu trái đất này,
tôi nghĩ rằng chúng khuấy động sự suy tư,
(theo lẽ) cái đẹp gắn liền với sự luyến ái.
Và giống như cơn mưa làm lắng xuống
bụi bặm đã bị bốc lên bởi cơn gió,
tương tự như thế các sự suy tư được lắng dịu
khi nhìn thấy bằng trí tuệ.
Khi nhìn thấy bằng trí tuệ rằng:
‘Tất cả các pháp hữu vi là vô thường’
thì nhàm chán khổ đau,
đây là con đường đưa đến sự thanh tịnh.
Khi nhìn thấy bằng trí tuệ rằng:
‘Tất cả các pháp hữu vi là khổ đau’
thì nhàm chán khổ đau,
đây là con đường đưa đến sự thanh tịnh.
Khi nhìn thấy bằng trí tuệ rằng:
‘Tất cả các pháp là vô ngã’
thì nhàm chán khổ đau,
đây là con đường đưa đến sự thanh tịnh.
Đã được giác ngộ theo sau chư Phật,
vị trưởng lão Koṇḍañña có sự cố gắng vững chãi,
có sanh tử đã được dứt bỏ,
có sự vẹn toàn về Phạm hạnh.
Cơn lũ (bốn bộc lưu) và bẫy sập (luyến ái), cây cọc (bướng bỉnh) chắc chắn,
ngọn núi (si mê) khó phá tan,
sau khi chặt đứt cây cọc và bẫy sập,
sau khi đập vỡ núi đá khó đập vỡ,
đã vượt qua, đã đi đến bờ kia, chứng thiền,
vị ấy được thoát khỏi sự trói buộc của Ma Vương.
Vị tỳ khưu tự kiêu, chao đảo,
sau khi đi đến với các bạn bè ác xấu,
thì chìm đắm trong cơn lũ lớn,
bị vùi dập bởi làn sóng.
Vị không tự kiêu, không chao đảo,
thận trọng, có giác quan đã được thu thúc,
có bạn hữu tốt lành, thông minh,
có thể thực hiện việc chấm dứt khổ đau.
Là người có tay chân giống như các khúc cây màu đen,
ốm o, nổi đầy gân,
biết chừng mực về cơm ăn nước uống,
có tâm ý không biếng nhác.
Bị cắn bởi những con ruồi, bởi những con muỗi trong khu rừng,
ở trảng cây rộng lớn,
tựa như con voi luôn dẫn đầu trong chiến trận,
vị có niệm nên chịu đựng tại nơi ấy.
Tôi không vui thích sự chết,
tôi không vui thích sự sống,
và tôi chờ đợi thời điểm,
giống như người làm thuê chờ đợi tiền công.
Tôi không vui thích sự chết,
tôi không vui thích sự sống,
và tôi chờ đợi thời điểm,
có sự nhận biết rõ, có niệm.
Bậc Đạo Sư đã được tôi hầu hạ,
lời dạy của đức Phật đã được thực hành,
vật mang nặng đã được đặt xuống,
lối dẫn đến hiện hữu đã được xóa sạch.
Vì mục đích nào mà tôi đã xuất gia,
rời nhà sống không nhà,
mục đích ấy của tôi đã được thành tựu,
tôi còn việc gì với việc sống chung?”
Nghĩa là
Lòng tin của tôi càng thêm lớn khi nghe Pháp, thứ Pháp đầy hương vị. Pháp được dạy là sự lìa bỏ tham luyến, không còn chấp thủ gì nữa, về mọi mặt. Đời có biết bao thứ xinh đẹp, trên khắp mặt đất rộng này; chúng khuấy động suy nghĩ của ta, tôi thấy vậy, vẻ đẹp gắn liền với lòng tham luyến. Như bụi bị gió cuốn lên được đám mây mưa làm lắng xuống; cũng vậy, các suy tư lắng dịu khi được thấy bằng trí tuệ. Mọi pháp hữu vi đều vô thường — khi thấy điều này bằng trí tuệ, người ta nhàm chán khổ đau: đây là con đường đưa đến sự thanh tịnh. Mọi pháp hữu vi đều là khổ — khi thấy điều này bằng trí tuệ, người ta nhàm chán khổ đau: đây là con đường đưa đến sự thanh tịnh. Mọi pháp đều vô ngã — khi thấy điều này bằng trí tuệ, người ta nhàm chán khổ đau: đây là con đường đưa đến sự thanh tịnh. Vị trưởng lão giác ngộ theo sau Đức Phật, Koṇḍañña, người tinh tấn mạnh mẽ: đã dứt bỏ sinh và chết, đã trọn vẹn đời Phạm hạnh. Có cơn lũ, bẫy sập, và cây cọc chắc chắn, và ngọn núi khó phá vỡ; chặt đứt cây cọc và bẫy sập, đập vỡ ngọn núi khó vỡ ấy, vượt qua đến bờ kia, người tu thiền ấy được thoát khỏi trói buộc của Ma vương. Vị Tỷ-kheo tự kiêu, chao đảo, theo bạn bè xấu ác, thì chìm đắm trong cơn lũ lớn, bị làn sóng vùi dập. Người không tự kiêu, không chao đảo, thận trọng, giác quan thu thúc, có bạn tốt, có trí tuệ, sẽ làm được việc chấm dứt khổ đau. Đầu gối xương xẩu như khúc cây đen, thân gầy ốm, nổi đầy gân; ăn uống biết chừng mực — người ấy có tâm không hề nao núng. Bị ruồi và muỗi cắn đốt trong khu rừng sâu ghê gớm, như con voi dẫn đầu trận chiến, hãy có niệm mà chịu đựng ở nơi ấy. Tôi không ham thích cái chết, cũng không ham thích sự sống; tôi chỉ chờ đợi thời điểm của mình, như người làm thuê chờ tiền công. Tôi không ham thích cái chết, cũng không ham thích sự sống; tôi chỉ chờ đợi thời điểm của mình, tỉnh giác rõ ràng và có chánh niệm. Tôi đã hầu hạ bậc Đạo Sư, lời dạy của Đức Phật đã làm xong; gánh nặng đã đặt xuống, dây dắt đến sự hiện hữu đã nhổ sạch. Mục đích mà vì nó tôi xuất gia, từ bỏ nhà cửa, sống không nhà — mục đích ấy tôi đã đạt đến: tôi còn cần gì đến người sống chung nữa?
Trưởng lão Aññākoṇḍañña đã nói bài kệ như thế.