Kệ của trưởng lão Godatta
Trưởng lão Godatta dạy: như con ngựa thuần chủng mang ách nặng mà không rũ bỏ, người đầy trí tuệ như biển đầy nước thì không khinh chê ai. Kẻ bị thời gian và vòng hiện hữu cuốn đi, vui phơi phới hay ủ dột theo cặp pháp thế gian, ắt chịu khổ đau; còn người đã vượt qua cô thợ dệt là khát ái thì đứng vững như cột trụ của trời Inda, không dính mắc như giọt nước trên lá sen, an lạc và không bị đánh bại ở mọi nơi. Rồi là một loạt điều "tốt hơn": mất lợi lộc đúng Pháp hơn được lợi lộc sai trái, sự không danh vọng của người hiểu biết hơn danh vọng của kẻ ít trí tuệ, lời chê trách của người hiểu biết hơn lời khen của kẻ ngu, và cái chết đúng lẽ phải hơn đời sống sai trái. Bài kệ kết thúc Phẩm Mười Bốn Kệ, kèm bài tóm lược hai vị trưởng lão và hai mươi tám câu kệ.
Điểm thực hànhKhi phải chọn, cứ chọn phía đúng lẽ phải dù thua thiệt trước mắt: mất lợi lộc mà đúng Pháp vẫn hơn được lợi lộc mà sai trái.
Trưởng Lão Tăng Kệ 14.2 Phẩm Mười Bốn Kệ Phẩm thứ nhất Godatta
được máng vào ách, chịu đựng cái ách,
bị đè xuống bởi gánh nặng quá mức,
không vượt khỏi việc quàng vào ách.
Tương tự như vậy, những người nào được hài lòng về trí tuệ,
giống như biển cả được hài lòng với nước,
không khinh chê những người khác;
chính là pháp của các bậc Thánh đối với chúng sinh.
Đã đi vào sự tác động của thời gian theo từng thời điểm,
đã đi theo sự tác động của hữu và phi hữu,
con người lâm cảnh khổ đau;
ở đây những thanh niên ấy sầu muộn.
Bị khích động bởi pháp hạnh phúc,
bị ủ dột vì pháp khổ đau,
những kẻ ngu bị tổn thương theo cả hai cách,
không có sự nhìn thấy đúng theo bản thể.
Và những người nào, ở giữa khổ đau và hạnh phúc,
đã khắc phục được cô thợ dệt (tham ái),
những người ấy đứng yên tựa như cái ngạch cửa,
họ không bị khích động hay bị ủ dột.
không vì có lợi lộc, không vì mất lợi lộc,
không vì mất danh vọng hay vì tiếng tăm,
không vì tiếng chê hay vì lời khen,
không vì khổ đau hay vì hạnh phúc,
trong mọi trường hợp, những người ấy không bị ô nhiễm,
tựa như giọt nước ở lá sen.
Những bậc sáng trí được an lạc ở mọi nơi,
không bị đánh bại ở mọi nơi.
Với lẽ phải mà không có lợi lộc,
và việc có lợi lộc liên quan đến sự sai trái,
thì việc mất lợi lộc liên quan đến lẽ phải là tốt hơn
nếu việc có lợi lộc liên quan đến sự sai trái.
Danh vọng cho những người ít trí tuệ,
và không danh vọng cho những người hiểu biết,
không danh vọng cho những người hiểu biết đương nhiên là tốt hơn,
không phải là danh vọng cho những người ít trí tuệ.
Sự khen ngợi bởi những kẻ thiếu trí tuệ,
và sự chê trách bởi những người hiểu biết,
sự chê trách bởi những người hiểu biết đương nhiên là tốt hơn
sự khen ngợi bởi những kẻ ngu.
Nghĩa là
Như con ngựa thuần chủng tốt, máng vào ách xe, chịu đựng gánh nặng; dù bị gánh nặng đè xuống, nó không rũ bỏ cái ách. Cũng vậy, những người đầy đủ trí tuệ như biển cả đầy nước, không khinh chê người khác; đó là pháp của bậc Thánh đối với chúng sinh. Những người rơi vào sự chi phối của thời gian, đi theo sự chi phối của hết hiện hữu này đến hiện hữu khác, con người phải chịu khổ đau; những kẻ trẻ tuổi ấy ở đây sầu muộn. Vui phơi phới vì điều đem lại hạnh phúc, ủ dột vì điều đem lại khổ đau: cặp hai điều ấy làm hại kẻ ngu, người không thấy sự việc như chúng thật là. Còn những ai, giữa khổ đau và hạnh phúc, đã vượt qua được cô thợ dệt — là khát ái — họ đứng vững như cột trụ của trời Inda, không vui phơi phới cũng không ủ dột. Không vì được lợi, không vì mất lợi, không vì danh vọng, không vì tiếng tăm, không vì lời chê, không vì lời khen, không vì khổ đau, không vì hạnh phúc — Ở mọi nơi, họ không dính mắc gì, như giọt nước trên lá sen. Bậc trí an lạc ở khắp mọi nơi, ở đâu cũng không bị đánh bại. Có sự mất lợi lộc đúng Pháp, và có sự được lợi lộc sai trái; mất lợi lộc mà đúng Pháp thì tốt hơn được lợi lộc mà sai trái. Có danh vọng của người ít trí tuệ, và sự không danh vọng của người hiểu biết; không danh vọng của người hiểu biết tốt hơn danh vọng của người ít trí tuệ. Có lời khen của kẻ thiếu trí tuệ, và lời chê trách của người hiểu biết; lời chê trách của người hiểu biết tốt hơn lời khen của kẻ ngu.
Có niềm vui thuộc về các dục, và có nỗi khổ của sự tách ly; nỗi khổ của sự tách ly tốt hơn niềm vui thuộc về các dục.
và cái chết bởi vì lẽ phải,
cái chết liên quan đến lẽ phải là tốt hơn
nếu sống liên quan đến sự sai trái.
Những người nào đã dứt bỏ các dục và sự giận dữ,
có tâm an tịnh ở các cõi khác nhau,
sống ở thế gian không bị vướng bận,
đối với những người ấy không có thương hay ghét.
Sau khi tu tập các chi phần đưa đến giác ngộ,
các quyền, và các lực,
sau khi đạt được sự an tịnh tuyệt đối,
những vị ấy Niết Bàn, không còn lậu hoặc.”
Nghĩa là
Có đời sống sai trái, và có cái chết đúng lẽ phải; cái chết đúng lẽ phải tốt hơn đời sống sai trái. Những ai đã dứt bỏ dục vọng và sân giận, tâm an tịnh giữa các cảnh giới hiện hữu, sống trong đời không vướng bận; với họ, không có gì là đáng thương hay đáng ghét. Sau khi tu tập các yếu tố giác ngộ, các quyền và các lực, đạt đến sự an tịnh tuyệt đối, các vị không còn lậu hoặc ấy nhập Niết-bàn.
Trưởng lão Godatta đã nói bài kệ như thế. Phẩm Mười Bốn Kệ được chấm dứt.
TÓM LƯỢC NHÓM NÀY
có đại thần lực,
ở nhóm mười bốn
có hai mươi tám câu kệ.”
Nghĩa là
Trưởng lão Revata và trưởng lão Godatta, hai vị có đại thần lực; trong Phẩm Mười Bốn này, có hai mươi tám câu kệ.