Kệ của trưởng lão Soṇa Koḷivisa
Trưởng lão Soṇa Koḷivisa, người từng là cận thần nổi bật của vua xứ Aṅga, nay nổi bật trong Pháp và đã đến bờ kia của khổ đau. Bài kệ dạy: năm điều phải cắt đứt, năm điều phải từ bỏ, năm điều phải tu tập thêm; kẻ kiêu ngạo, xao lãng, lo chuyện bên ngoài thì giới, định, tuệ không bao giờ tròn đủ và lậu hoặc cứ tăng trưởng, còn người niệm đặt ở thân và kiên trì làm việc cần làm thì lậu hoặc đi đến chấm dứt. Soṇa kể chuyện mình tinh tấn quá mức, được Đức Phật dạy bằng ví dụ dây đàn vīṇā, rồi thực hành chỉ tịnh và chứng ba minh; bài kệ khép lại bằng hình ảnh tâm vững như tảng đá trước gió, không bị sắc, vị, tiếng, hương, xúc lay động. Bài kệ kết thúc Phẩm Mười Ba Kệ, kèm bài tóm lược một vị trưởng lão và mười ba câu kệ.
Điểm thực hànhTinh tấn cũng như dây đàn: căng quá thì đứt, chùng quá thì không kêu — hãy tự điều chỉnh mình về mức vừa phải, rồi đi thẳng và không quay lại.
Trưởng Lão Tăng Kệ 13.1 Phẩm Mười Ba Kệ Phẩm thứ nhất Soṇa Koḷivisa
đã là người hầu cận của đức vua Aṅga,
vị ấy hôm nay là nổi bật về các pháp (siêu thế),
Soṇa là người đã đi đến bờ kia của khổ đau.
Nên cắt đứt năm, nên từ bỏ năm,
và nên tu tập vượt bực về năm.
Vị tỳ khưu đã vượt qua khỏi năm sự bám víu
được gọi là ‘đã vượt qua cơn lũ.’
Đối với vị tỳ khưu kiêu ngạo, xao lãng,
hướng ngoại,
giới, định, và tuệ của vị ấy
không đi đến sự tròn đủ.
Bởi vì việc cần làm đã bị bỏ bê,
trái lại việc không cần làm được thực hiện.
Đối với những kẻ kiêu ngạo, xao lãng,
các lậu hoặc của những kẻ ấy tăng trưởng.
Và đối với những vị nào,
niệm đặt ở thân khéo được tiến hành thường xuyên,
những vị ấy không thực hành việc không cần làm,
có sự kiên trì thực hiện các việc cần làm.
Đối với những vị có niệm, có sự nhận biết rõ rệt,
các lậu hoặc của những vị ấy đi đến sự chấm dứt.
Các ngươi hãy bước đi ở con đường thẳng tắp đã được chỉ dạy,
chớ quay trở lại.
Nên tự mình quở trách chính mình,
nên đón rước Niết Bàn.
Về sự tinh tấn đã được khởi sự quá mức (của tôi),
bậc Đạo Sư, đấng Vô Thượng ở thế gian,
bậc Hữu Nhãn, sau khi làm ví dụ về cây đàn vīṇā,
đã thuyết giảng Giáo Pháp.
Sau khi lắng nghe lời nói của Ngài,
được thích thú ở lời giáo huấn, tôi đã an trú.
Tôi đã thực hành về chỉ tịnh
nhằm đạt đến mục đích tối thượng.
Ba Minh đã được thành tựu,
lời dạy của đức Phật đã được thực hành.
Đối với người đã thiên về sự xuất ly
và có tâm ý về việc tách ly,
đối với người đã thiên về không hãm hại
và có sự cạn kiệt của các chấp thủ,
Nghĩa là
Người từng nổi bật trong vương quốc, là cận thần của vua xứ Aṅga; hôm nay vị ấy nổi bật trong Pháp — Soṇa đã đi đến bờ kia của khổ đau. Năm điều phải cắt đứt, năm điều phải từ bỏ, và năm điều nữa phải tu tập thêm. Vị Tỷ-kheo vượt qua năm sự bám víu được gọi là người đã vượt qua cơn lũ. Vị Tỷ-kheo kiêu ngạo, xao lãng, chỉ lo chuyện bên ngoài, thì giới, định và tuệ của vị ấy không bao giờ tròn đủ. Việc cần làm thì bỏ bê, việc không cần làm lại làm. Với kẻ kiêu ngạo, xao lãng, các lậu hoặc cứ tăng trưởng. Những ai khéo tiến hành niệm đặt ở thân, thường xuyên như vậy; không làm việc không cần làm, kiên trì làm việc cần làm; có chánh niệm, tỉnh giác rõ ràng, các lậu hoặc của họ đi đến chấm dứt. Con đường thẳng đã được chỉ dạy — hãy đi và đừng quay trở lại. Hãy tự thúc giục chính mình và đưa mình đến Niết-bàn. Khi tinh tấn của tôi căng quá mức, bậc Đạo Sư vô thượng ở thế gian đã làm ví dụ cây đàn vīṇā cho tôi. Bậc Hữu Nhãn đã thuyết giảng Pháp; nghe lời Ngài dạy xong, tôi vui thích sống theo giáo huấn. Tôi thực hành chỉ tịnh để đạt mục đích cao nhất. Ba minh đã đạt được, lời dạy của Đức Phật đã làm xong. Người hướng về sự xuất ly và tâm tách ly; người hướng về sự không hãm hại và sự cạn kiệt của chấp thủ —
Người hướng hẳn về sự cạn kiệt của khát ái, và tâm không còn si mê; đã thấy rõ sự sanh khởi của các căn, tâm vị ấy được giải thoát đúng đắn.
Đối với vị tỳ khưu, có tâm an tịnh,
không có sự tích lũy đối với việc đã làm,
việc cần phải làm không có.
Giống như tảng đá cứng rắn
không bị lay chuyển bởi gió,
tương tự như thế toàn bộ các sắc, các vị, các thinh,
các hương, các xúc,
các đối tượng của tâm, được mong muốn và không được mong muốn,
không làm xao động
tâm vững chắc không bị ràng buộc của vị như thế ấy,
và (vị ấy) theo dõi sự diệt của điều này.”
Nghĩa là
Người được giải thoát đúng đắn như vậy, vị Tỷ-kheo có tâm an tịnh ấy: việc đã làm không còn gì phải thêm, việc cần làm cũng không còn. Như tảng đá rắn chắc, gió không lay chuyển nổi; cũng vậy, các sắc, các vị, các tiếng, các hương, các xúc — tất cả — các đối tượng của tâm, đáng ưa hay không đáng ưa, không làm xao động tâm vững chắc, không ràng buộc của bậc như thế ấy, và vị ấy theo dõi sự diệt mất của chúng.
Trưởng lão Soṇa Koḷivisa đã nói bài kệ như thế. Phẩm Mười Ba Kệ được chấm dứt.
TÓM LƯỢC NHÓM NÀY
có đại thần lực,
ở nhóm mười ba.”
và trường hợp này có mười ba câu kệ
Nghĩa là
Trưởng lão Soṇa Koḷivisa, chỉ một vị, có đại thần lực; trong Phẩm Mười Ba này, có mười ba câu kệ.