Ký sự về trưởng lão Pañcasīlasamādāniya
Trưởng lão Pañcasīlasamādāniya kể câu chuyện nổi tiếng về sức mạnh của năm giới. Kiếp ấy ông là một người làm công ở thành Candavatī, bận bịu quán xuyến việc của người khác nên không thể xuất gia; thấy chúng sinh bị bóng tối che lấp, bị ba ngọn lửa tham sân si thiêu đốt, ông tự hỏi bằng cách nào thoát ra được. Không có vật gì đáng để dâng cúng, ông nghĩ: hay là thọ trì và làm toàn vẹn năm giới. Ông đến gặp Tôn giả Nisabha, đệ tử của đức Phật Anomadassī, nhận lãnh năm điều học và gìn giữ trọn vẹn suốt đời người thọ một trăm ngàn năm. Lúc lâm chung, chư thiên đến an ủi báo cỗ xe ngàn ngựa đã đến; nhớ lại giới hạnh của mình trong tâm cuối cùng, ông sinh lên cõi Đạo Lợi, ba mươi lần làm chúa chư thiên, bảy mươi lăm lần làm Chuyển Luân Vương. Kiếp cuối sinh vào nhà đại bá hộ ở Vesālī; gần mùa mưa, khi cha mẹ nhận lãnh năm điều học, ông vừa nghe liền nhớ lại giới hạnh xưa, ngồi ngay tại chỗ ấy và chứng A-la-hán lúc năm tuổi, được đức Phật cho thọ giới cụ túc. Ông kết luận: giữ năm giới cho ba điều — sống lâu, giàu lớn, trí tuệ sắc bén — và dù ca ngợi quả của giới đến một koṭi kiếp cũng chỉ nói được một phần nhỏ.
Điểm thực hànhNgười làm công nghèo không có gì để dâng cúng vẫn có một vật thí vô giá: năm giới được giữ trọn vẹn. Giới hạnh không đòi hỏi tài sản, chỉ đòi hỏi sự toàn vẹn và nhớ lại nó trong giờ phút cuối cùng.
Trưởng Lão Ký Sự Phẩm Subhūti Pañcasīlasamādāniya
Khi ấy, tôi đã là người làm công
Bị vướng bận trong việc quán xuyến công việc của người khác,
tôi không đạt được sự xuất gia.
“Bị che lấp bởi sự tăm tối ấy,
(chúng sanh) bị thiêu đốt bởi ba loại lửa (tham, sân, si),
vậy thì bằng phương pháp nào,
ta có thể được thoát khỏi?
vật xứng đáng để dâng cúng thì ta không có.
ta là người làm công khốn khổ,
Hay là ta nên thọ trì
làm toàn vẹn năm giới cấm?”
Vị Thinh Văn của bậc Hiền Trí Anomadassī
có tên là Nisabha.
Tôi đã đi đến gặp vị ấy
đã nhận lãnh năm điều học (về giới).
Cho đến khi ấy, tuổi thọ được biết là một trăm ngàn năm.
tuổi thọ được biết là
Tôi đã gìn giữ năm giới cấm được toàn vẹn chừng ấy thời gian.
năm giới cấm được toàn vẹn
Khi thời điểm của tử thần đã đến,
chư Thiên an ủi tôi rằng:
“Thưa ngài, có cỗ xe được thắng một ngàn (ngựa) dành cho ngài,
nó đã đến rồi.”
Khi tâm cuối cùng đang diễn tiến,
tôi đã tưởng nhớ lại giới hạnh của tôi.
Do nghiệp ấy đã được thực hiện tốt đẹp,
tôi đã đi đến cõi trời Đạo Lợi.
tôi đã là vị Chúa của chư Thiên cai quản Thiên quốc ba mươi lần.
cai quản Thiên quốc
Tôi đã thọ hưởng sự an lạc của cõi trời,
đã được các tiên nữ trọng vọng.
Tôi đã trở thành đấng Chuyển Luân Vương bảy mươi lăm lần.
đấng Chuyển Luân Vương
Lãnh thổ vương quốc là bao la,
không thể đo lường bằng phương diện tính đếm.
sau khi mạng chung từ thế giới chư Thiên,
Được thúc đẩy bởi nhân tố trong sạch,
tôi đã được sanh ra trong nhà đại bá hộ vô cùng sang trọng ở thành phố Vesālī.
trong nhà đại bá hộ vô cùng sang trọng
Vào thời điểm cận kề mùa mưa,
trong lúc Giáo Pháp của đấng Chiến Thắng đang chói sáng,
mẹ và luôn cả cha của tôi
đã nhận lãnh năm điều học (về giới).
Do việc đã lắng nghe, tôi đã mau chóng tưởng nhớ lại giới hạnh của mình.
tôi đã mau chóng tưởng nhớ lại giới hạnh của mình.
Tôi đã ngồi ở ngay chỗ ngồi ấy
đã thành tựu phẩm vị A-la-hán.
Vào lúc năm tuổi tính từ khi sanh,
tôi đã thành tựu phẩm vị A-la-hán.
đức Phật, bậc Hữu Nhãn, đã cho (tôi) tu lên bậc trên.
Sau khi nhận biết đức hạnh (của tôi),
Sau khi gìn giữ năm điều học (về giới) được toàn vẹn,
năm điều học (về giới)
trong vô lượng kiếp trước đây
tôi đã không đi đến đọa xứ.
tôi đây đã thọ hưởng danh vọng.
Do nhờ tác động của các giới cấm ấy,
Trong khi ngợi ca (về quả báu của giới) cho dầu đến một koṭi (mười triệu) kiếp,
tôi cũng chỉ có thể ngợi ca được một phần nhỏ.
Sau khi gìn giữ năm giới cấm,
tôi đạt được ba chủng tử:
Tôi là người có tuổi thọ, có của cải lớn lao,
có tuệ sắc bén.
Tôi chỉ đang ngợi ca phần phụ trội trong số toàn thể (quả báu)
có liên hệ đến loài người.
Sau khi luân hồi ở cõi này cõi khác,
tôi đều đạt được các điều này.
Vị Thinh Văn của đấng Chiến Thắng là người đang thực hành giới cấm vô số kể,
là người đang thực hành
nếu vị ấy vui thích trong các cõi tái sanh
thì quả thành tựu sẽ như thế nào?
Năm giới cấm đã được thực hành tốt đẹp bởi tôi là người làm công có sự quán sát.
người làm công có sự quán sát.
Nhờ vào giới hạnh ấy, ngày hôm nay
tôi đã cởi bỏ mọi điều trói buộc.
(Kể từ khi) tôi đã gìn giữ năm giới cấm trước đây vô lượng kiếp,
tôi đã gìn giữ năm giới cấm
tôi không còn biết đến khổ cảnh;
điều này là quả báu của năm giới cấm.
Bốn (tuệ) phân tích,
tám giải thoát,
và sáu thắng trí đã được (tôi) đắc chứng;
tôi đã thực hành lời dạy của đức Phật.
Nghĩa là
Trong thành phố Candavatī, khi ấy tôi là một người làm công; bận bịu với việc làm cho người khác, tôi không đạt được sự xuất gia. Bị che lấp bởi bóng tối lớn lao, bị thiêu đốt bởi ba ngọn lửa; bằng phương tiện nào, tôi có thể được thoát ra chăng? Tôi không có vật gì đáng để dâng cúng, tôi là một người làm công khốn khổ; hay là tôi nên thọ trì năm giới, và giữ gìn cho toàn vẹn chăng?” Của bậc Hiền Trí Anomadassī, một đệ tử tên là Nisabha; tôi đi đến gần vị ấy, rồi nhận lãnh năm điều học. Một trăm ngàn năm, tuổi thọ tồn tại vào lúc ấy; suốt thời gian ấy, năm giới, tôi gìn giữ được toàn vẹn. Khi giờ chết đã đến, chư thiên an ủi tôi: “Cỗ xe được thắng một ngàn ngựa của ngài, thưa ngài, nó đã sẵn sàng rồi.” Khi tâm cuối cùng đang diễn tiến, tôi tưởng nhớ lại giới hạnh của mình; nhờ nghiệp tốt đẹp ấy, tôi đi đến cõi trời Đạo Lợi. Ba mươi lần làm chúa của chư thiên, tôi cai quản cõi trời; tôi hưởng an lạc của cõi trời, được các tiên nữ tôn trọng đi đầu. Bảy mươi lăm lần, tôi là Chuyển Luân Vương; Chuyển Luân Vương; lãnh thổ vương quốc rộng lớn, không thể đếm xuể. Từ cõi trời mệnh chung rồi, được nhân lành trong sạch thúc đẩy, tôi sinh vào thành phố Vesālī, trong một gia đình đại phú quý. Vào lúc sắp đến mùa mưa, khi Giáo Pháp của đấng Chiến Thắng đang chiếu sáng; mẹ tôi và cả cha tôi, đã nhận lãnh năm điều học. Vừa nghe giới, tôi tưởng nhớ lại, tôi tưởng nhớ lại giới hạnh của mình; ngồi ngay trên một chỗ ngồi, tôi đạt được quả A-la-hán. Năm tuổi kể từ khi sinh, tôi đạt được quả A-la-hán; đức Phật cho tôi thọ giới cụ túc, sau khi biết đức hạnh của tôi, bậc có mắt sáng. Gìn giữ trọn vẹn rồi, năm điều học của tôi; trong vô lượng kiếp trước, tôi không đi đến cảnh giới sụp đổ. Tôi đây đã hưởng danh vọng, nhờ sức mạnh của các giới ấy; dù ca ngợi đến một koṭi kiếp, tôi cũng chỉ ca ngợi được một phần nhỏ. Gìn giữ năm giới rồi, tôi đạt được ba nguyên nhân này: sống lâu và giàu có lớn lao, tôi trở nên có trí tuệ sắc bén. Đang ca ngợi cho tất cả, và cả phần vượt trội thuộc về loài người; luân hồi qua các kiếp sống, tôi đạt được những địa vị này. Trong các giới vô lượng, các đệ tử của đấng Chiến Thắng đang sinh hoạt; nếu họ vui thích trong các kiếp sống, quả báo sẽ như thế nào? Năm giới đã được khéo thực hành bởi tôi, người làm công khổ hạnh ấy; nhờ giới hạnh ấy, ngày hôm nay tôi đã được giải thoát khỏi mọi trói buộc. Trong vô lượng kiếp trước, tôi đã gìn giữ năm giới; tôi không còn biết đến đường dữ; đó là quả của năm giới. Bốn tuệ phân tích, tám giải thoát, sáu thắng trí đã được chứng đắc; tôi đã làm theo lời dạy của đức Phật.
Trưởng lão Pañcasīlasamādāniya đã nói lên những lời kệ này như thế ấy. Ký sự về trưởng lão Pañcasīlasamādāniya là phần thứ tư.