Ký sự về trưởng lão Saraṇagamaniya
Trưởng lão Saraṇagamaniya kể: ông là người phụng dưỡng cha mẹ mù ở thành Candavatī, không thể xuất gia vì bận nuôi cha mẹ. Ngồi nơi thanh vắng, ông nghĩ chúng sinh bị bóng tối che lấp, bị ba ngọn lửa thiêu đốt, không ai là bậc hướng đạo khi nỗi sợ hãi như thế sinh khởi; nhưng đức Phật đã xuất hiện, Giáo Pháp của đấng Chiến Thắng đang chiếu sáng, người có phước vẫn có thể tự cứu độ mình. Ông đến gặp Tôn giả Nisabha, đệ tử hàng đầu của đức Phật, nhận lãnh Tam Quy và gìn giữ toàn vẹn suốt đời người thọ một trăm ngàn năm; lúc cuối đời nhớ lại sự nương nhờ ấy, ông sinh lên cõi Đạo Lợi và nhận tám quả báo ở bất cứ nơi nào sinh đến: được tôn vinh mọi phương, trí tuệ sắc bén, chư thiên phục tùng, của cải vô lượng, màu da vàng chói, được yêu mến mọi nơi, trung thành với bạn hữu, danh vọng cao tột. Tám mươi lần làm chúa chư thiên, bảy mươi lăm lần làm Chuyển Luân Vương; kiếp cuối sinh vào nhà đại phú ở Sāvatthī, theo trẻ con vào tu viện, nghe một vị Sa-môn thuyết Pháp và ban Tam Quy, vừa nhớ lại sự nương nhờ xưa liền ngồi ngay tại chỗ chứng A-la-hán năm bảy tuổi. Ông kết bài bằng lời khuyên tha thiết: hãy thọ Tam Quy, giữ năm giới, làm tâm tịnh tín nơi đức Phật và tu tập Chánh Pháp, không bao lâu tất cả sẽ đạt A-la-hán.
Điểm thực hànhKhông xuất gia được vì phải nuôi cha mẹ mù không có nghĩa là không tu được: Tam Quy được giữ toàn vẹn suốt đời và được nhớ lại trong giờ phút cuối cùng cũng đủ mở cánh cửa cõi trời và đặt nền cho A-la-hán ở kiếp sau.
Trưởng Lão Ký Sự Phẩm Subhūti Tisaraṇagamaniya
tôi đã là người hầu hạ mẹ
Mẹ và cha của tôi bị mù,
tôi phụng dưỡng họ.
tôi đã đi đến nơi thanh vắng và ngồi xuống,
tôi đã suy nghĩ như vầy:
“Trong khi phụng dưỡng mẹ và cha,
ta không đạt được sự xuất gia.
Bị che lấp bởi sự tăm tối ấy,
(chúng sanh) bị thiêu đốt bởi ba loại lửa (tham, sân, si).
Khi nỗi hãi sợ như thế ấy đã sanh khởi,
không có người nào là bậc hướng đạo.
Đức Phật đã hiện khởi ở thế gian,
Giáo Pháp của đấng Chiến Thắng chiếu sáng.
Với người có nghiệp phước thiện thì bản thân có thể tiếp độ được.
người có nghiệp phước thiện
Tôi đã học tập về ba sự nương nhờ
đã gìn giữ chúng được toàn vẹn.
Do nghiệp ấy đã được thực hiện tốt đẹp,
tôi thoát khỏi khổ cảnh.
Vị sa-môn tên Nisabha
là vị Thinh Văn hàng đầu của đức Phật.
Tôi đã đi đến gặp vị ấy
đã nhận lãnh sự đi đến nương nhờ (thọ trì Tam Quy).
Cho đến khi ấy, tuổi thọ được biết là một trăm ngàn năm.
tuổi thọ được biết là
Tôi đã gìn giữ sự đi đến nương nhờ được toàn vẹn chừng ấy thời gian.
đi đến nương nhờ được toàn vẹn
Khi đang ở vào thời điểm cuối cùng,
tôi đã tưởng nhớ lại sự nương nhờ ấy.
Do nghiệp ấy đã được thực hiện tốt đẹp,
tôi đã đi đến cõi trời Đạo Lợi.
Khi đã đạt đến thế giới chư Thiên,
được thành tựu về nghiệp phước thiện,
bất cứ khu vực nào tôi đi đến
tôi đều đạt được tám chủng tử:
Tôi được tôn vinh ở mọi phương,
tôi có tuệ sắc bén,
tất cả chư Thiên đều phục tùng,
tôi đạt được của cải vô lượng.
Có màu da vàng chói,
tôi đều được yêu mến ở mọi nơi,
tôi trung thành đối với các bạn hữu tôi,
danh vọng của tôi là cao tột.
Tôi đã là vị Chúa của chư Thiên cai quản Thiên quốc tám mươi lần.
cai quản Thiên quốc
Tôi đã thọ hưởng sự an lạc của cõi trời,
đã được các tiên nữ trọng vọng.
tôi đã trở thành đấng Chuyển Luân Vương bảy mươi lăm lần.
đấng Chuyển Luân Vương
Lãnh thổ vương quốc là bao la,
không thể đo lường bằng phương diện tính đếm.
Khi đạt đến cuộc sống cuối cùng,
được thành tựu về nghiệp phước thiện,
tôi đã được sanh ra trong nhà đại bá hộ vô cùng sang trọng ở thành phố Sāvatthī.
trong nhà đại bá hộ vô cùng sang trọng
tôi đã rời khỏi thành phố.
Được những đứa trẻ tháp tùng,
Có được sự cười giỡn vui đùa,
tôi đã đi đến tu viện dành cho Hội Chúng.
Tại nơi ấy, tôi đã nhìn thấy vị sa-môn
đã được giải thoát, không còn mầm mống tái sanh.
Vị ấy đã thuyết giảng Giáo Pháp cho tôi
đã ban sự nương nhờ đến tôi.
Sau khi lắng nghe về sự nương nhờ, tôi đây
đã tưởng nhớ lại sự nương nhờ của tôi.
Tôi đã ngồi ở ngay chỗ ngồi ấy
đã thành tựu phẩm vị A-la-hán.
Vào lúc bảy tuổi tính từ khi sanh,
tôi đã thành tựu phẩm vị A-la-hán.
đấng Toàn Giác, bậc Hữu Nhãn, đã cho (tôi) tu lên bậc trên.
Nhận biết đức hạnh (của tôi),
Tôi đã đi đến các sự nương nhờ trước đây vô lượng kiếp.
Tôi đã đi đến các sự nương nhờ
nghiệp khéo được tôi thực hiện
đã cho tôi nhìn thấy quả báu tại đây.
Sự nương nhờ của tôi đã được gìn giữ cẩn thận,
tâm ý đã khéo được củng cố.
Sau khi thọ hưởng mọi thứ danh vọng,
tôi đã đạt đến vị thế Bất Động.
Những vị nào có sự lắng nghe,
xin các vị hãy lắng nghe tôi nói.
Tôi sẽ giảng cho các vị
về đạo lộ đã được tự thân nhìn thấy của mình.
“Đức Phật đã hiện khởi ở thế gian,
Giáo Pháp của đấng Chiến Thắng được hiện hữu.
Tiếng trống Bất Tử đã được vỗ lên
là sự xua đi các mũi tên sầu muộn.
Bằng sức lực của mình,
ở Phước Điền vô thượng,
các vị có thể thực hiện hành động hướng thượng
các vị sẽ chạm đến Niết Bàn.
Sau khi đã thọ nhận ba sự nương nhờ,
sau khi đã gìn giữ năm giới cấm,
sau khi đã làm cho tâm được tịnh tín ở nơi đức Phật,
các vị sẽ tiến hành việc chấm dứt khổ đau.
Sau khi thực hành tương tợ như tôi,
sau khi gìn giữ toàn vẹn các giới cấm,
không bao lâu sau
tất cả các vị cũng sẽ đạt được phẩm vị A-la-hán.”
Có được ba minh, tôi đã đạt đến thần thông,
được rành rẽ về tâm của người khác.
Bạch đấng Đại Hùng, vị Thinh Văn của Ngài
xin đảnh lễ ở bàn chân của bậc Đạo Sư.
(Kể từ khi) tôi đã đi đến nương nhờ đức Phật trước đây vô lượng kiếp,
tôi đã đi đến nương nhờ đức Phật
tôi không còn biết đến khổ cảnh;
điều này là quả báu của việc đi đến nương nhờ.
Bốn (tuệ) phân tích,
Nghĩa là
Trong thành phố Candavatī, tôi là người phụng dưỡng mẹ; mẹ tôi và cha tôi đều mù, khi ấy tôi nuôi dưỡng họ. Đi đến nơi vắng vẻ, ngồi xuống, khi ấy tôi suy nghĩ như vầy: “Đang phụng dưỡng cha mẹ, tôi không đạt được sự xuất gia. Bị che lấp bởi bóng tối lớn lao, bị thiêu đốt bởi ba ngọn lửa; khi đã sinh vào một kiếp sống như thế, không có ai là bậc hướng đạo. Đức Phật đã xuất hiện ở thế gian, nay Giáo Pháp đang chiếu sáng; có thể tự nâng mình lên được, đối với một chúng sinh muốn làm phước. Thọ nhận ba sự nương nhờ rồi, tôi gìn giữ chúng cho toàn vẹn; nhờ nghiệp tốt đẹp ấy, tôi thoát khỏi đường dữ. Một vị Sa-môn tên Nisabha, là đệ tử hàng đầu của đức Phật; tôi đi đến gần vị ấy, rồi nhận lãnh sự nương nhờ. Một trăm ngàn năm, tuổi thọ tồn tại vào lúc ấy; suốt thời gian ấy, sự nương nhờ, tôi gìn giữ được toàn vẹn. Khi khoảnh khắc cuối cùng đang diễn ra, tôi tưởng nhớ lại sự nương nhờ ấy; nhờ nghiệp tốt đẹp ấy, tôi đi đến cõi trời Đạo Lợi. Đã đến cõi trời, được phú cho nghiệp phước; bất cứ nơi nào tôi sinh đến, tôi đạt được tám nguyên nhân này: Tôi được tôn vinh ở mọi phương, tôi trở nên có trí tuệ sắc bén; tất cả chư thiên đều phục tùng tôi, tôi đạt được của cải vô lượng. Có màu da vàng chói khắp nơi, tôi được yêu mến ở mọi nơi; tôi không lay chuyển đối với bạn hữu, danh vọng của tôi vươn lên cao. Tám mươi lần làm chúa của chư thiên, tôi cai quản cõi trời; tôi hưởng an lạc của cõi trời, được các tiên nữ tôn trọng đi đầu. Bảy mươi lăm lần, tôi là Chuyển Luân Vương; Chuyển Luân Vương; lãnh thổ vương quốc rộng lớn, không thể đếm xuể. Khi kiếp cuối cùng đến, được phú cho nghiệp phước; tôi sinh vào thành phố Sāvatthī, trong một gia đình đại phú quý. Rời khỏi thành phố, được đám trẻ con vây quanh; đầy tiếng cười đùa vui chơi, tôi đi đến tu viện. Tại đó tôi thấy một vị Sa-môn, đã giải thoát, không còn mầm mống trói buộc; vị ấy thuyết giảng Chánh Pháp cho tôi, và ban sự nương nhờ cho tôi. Nghe sự nương nhờ rồi, tôi đây, tưởng nhớ lại sự nương nhờ của mình; ngồi ngay trên một chỗ ngồi, tôi đạt được quả A-la-hán. Bảy năm kể từ khi sinh, tôi đạt được quả A-la-hán; đức Phật cho tôi thọ giới cụ túc, sau khi biết đức hạnh của tôi, bậc có mắt sáng. Trong vô lượng kiếp trước, tôi đã đi đến các sự nương nhờ; nghiệp tốt đẹp của tôi ấy, đã cho thấy quả của nó cho tôi tại đây. Sự nương nhờ của tôi đã được gìn giữ khéo léo, tâm ý đã khéo được an lập; hưởng trọn mọi danh vọng rồi, tôi đã đạt đến cảnh giới Bất Động. Những ai có tai để lắng nghe, hãy nghe lời tôi nói; tôi sẽ nói cho các vị, về cảnh giới mà chính tôi đã thấy. “Đức Phật đã xuất hiện ở thế gian, Giáo Pháp của đấng Chiến Thắng đang diễn tiến; tiếng trống Bất Tử đã được gióng lên, là sự xua tan các mũi tên sầu muộn. Theo sức lực của chính mình, nơi Phước Điền vô thượng, các vị hãy thực hiện việc phụng sự; các vị sẽ thấy sự nguội tắt. Thọ nhận ba sự nương nhờ rồi, gìn giữ năm giới, làm tâm tịnh tín nơi đức Phật rồi, các vị sẽ chấm dứt khổ đau. Tu tập Chánh Pháp đúng đắn rồi, gìn giữ các giới cẩn thận, không bao lâu, tất cả các vị sẽ đạt được quả A-la-hán.” Tôi có ba minh, đã đạt đến thần thông, rành rẽ về tâm của người khác; là đệ tử của Ngài, bạch đấng Đại Hùng, người đã nương nhờ xin đảnh lễ bậc Đạo Sư. Trong vô lượng kiếp trước, tôi đã đi đến nương nhờ đức Phật; tôi không còn biết đến đường dữ; đó là quả của việc đi đến nương nhờ. Bốn tuệ phân tích,
và tám giải thoát này nữa; sáu thắng trí đã được chứng đắc;
Nghĩa là
tôi đã làm theo lời dạy của đức Phật.
Trưởng lão Tisaraṇagamaniya đã nói lên những lời kệ này như thế ấy. Ký sự về trưởng lão Tisaraṇagamaniya là phần thứ ba.