Kinh Lượm Củi
Các học trò trẻ đi lượm củi thấy Đức Phật ngồi thiền vững vàng, đẹp đẽ giữa rừng sâu hoang vắng, về báo cho thầy. Vị Bà-la-môn đến hỏi: phải chăng Ngài tu khổ hạnh để được sinh về cõi trời cao? Đức Phật đáp: mọi ước muốn bám vào các cảnh giới, sinh từ gốc không biết, Ta đã dứt bỏ tận gốc; Ta không còn ước muốn gì, cái thấy trong sáng, đã đạt giác ngộ cao nhất nên ngồi thiền một mình đầy tự tin. Nghe xong, vị Bà-la-môn xin làm cư sĩ quy y trọn đời.
Điểm thực hànhĐừng tu tập để đổi lấy một cõi trời nào: mục tiêu là dứt bỏ tận gốc mọi ước muốn bám víu, để tâm trong sáng và tự tại ngay tại đây.
2. Phẩm Cư Sĩ Kinh Lượm Củi Một lần, Đức Phật ở trên đất của người Kosala, trong một khu rừng. Lúc ấy, nhiều học trò trẻ — đệ tử của một vị Bà-la-môn thuộc dòng họ Bhāradvāja — đi lượm củi và đến khu rừng ấy. Họ thấy Đức Phật đang ngồi trong khu rừng, bắt chéo chân, lưng giữ thẳng, đặt sự chú ý rõ ràng ngay trước mặt. Thấy vậy, họ đi đến vị Bà-la-môn dòng họ Bhāradvāja và thưa: “Thưa thầy, thầy nên biết chuyện này. Trong khu rừng kia, Sa-môn Gotama đang ngồi bắt chéo chân, lưng giữ thẳng, đặt sự chú ý rõ ràng ngay trước mặt.” Rồi vị Bà-la-môn dòng họ Bhāradvāja cùng các học trò trẻ ấy đến khu rừng ấy. Ông thấy Đức Phật đang ngồi trong khu rừng, bắt chéo chân, lưng giữ thẳng, đặt sự chú ý rõ ràng ngay trước mặt.
Thấy vậy, ông đến chỗ Đức Phật và nói với Ngài bằng bài kệ:
Rừng trống không, hoang vắng, Ngài vào sâu một mình,
Thân bất động, kiên trì, Ðẹp đẽ và uy nghi.
Này Tỷ-kheo, Ngài thiền Với tâm tư định tĩnh.
Ở đây không ca hát, Ở đây không nói năng,
Cô độc trong rừng sâu, Bậc Thánh nhơn an trú,
Như vậy đối với con, Thật kỳ diệu hy hữu.
Khi Ngài sống một mình, Hoan hỷ trong rừng vắng,
Con nghĩ, Ngài ước nguyện, Ðồng sanh làm thân hữu, Với bậc Thế giới chủ,
Với bậc Thế giới chủ, Tại vô thượng Tam thiên.
Vậy sao bậc Tôn giả, Không bỏ rừng hoang vắng,
Tu khổ hạnh ở đây, Ðể đạt Phạm thiên quả?
Phàm có ước vọng gì, Hay những ái lạc gì,
Những gì kẻ phàm phu, Thường chấp trước các giới,
Các tham ái khởi lên, Từ gốc rễ vô minh,
Tất cả Ta đoạn tận, Trừ cả gốc lẫn rễ.
Nay Ta không ước nguyện, Không tham ái, chấp trước,
Ðối với tất cả pháp, Ta thấy đều thanh tịnh.
Ðạt được Chánh Ðẳng Giác, Và mục đích tối thượng,
Ta tu tập Thiền định, Vắng lặng, không sợ hãi.
Nghĩa là
Sâu trong khu rừng đầy điều đáng sợ, Ngài đã vào sâu trong rừng trống vắng, hoang vu. Không lay động, vững vàng và đẹp đẽ: Ngài ngồi thiền đẹp biết bao, này vị Tỷ-kheo! Nơi không có tiếng hát cũng không có nhạc, một bậc ẩn sĩ một mình tìm về rừng hoang. Điều này với con thật kỳ lạ, rằng Ngài sống vui vẻ một mình trong rừng. Con đoán Ngài mong được sinh về làm bạn với bậc chúa tể thế giới ở cõi trời thứ ba cao nhất. Phải chăng vì thế Ngài tìm về rừng hoang vắng này, tu tập hăng hái ở đây để đạt đến cõi trời cao?” “Mọi ước muốn và hy vọng luôn bám vào nhiều cảnh giới khác nhau của bao người — những lời cầu khấn sinh ra từ gốc rễ không biết — ta đã dứt bỏ tất cả, tận gốc rễ. Nên ta không còn ước muốn, không bám vào, không dính mắc; giữa mọi sự vật, cái thấy của ta trong sáng. Ta đã đạt đến sự giác ngộ cao nhất, tốt lành nhất; ta ngồi thiền một mình, này Bà-la-môn, đầy tự tin.”
Nghe Đức Phật nói vậy, vị Bà-la-môn dòng họ Bhāradvāja thưa với Đức Phật: “Hay quá, thưa ngài Gotama! Thật là hay! Như người dựng đứng lại vật bị lật úp, mở ra vật bị che kín, chỉ đường cho người đang lạc lối, hay thắp đèn trong bóng tối để ai có mắt sáng thì nhìn thấy rõ các vật — cũng vậy, ngài Gotama đã dùng nhiều cách khác nhau để làm sáng tỏ Pháp. Con xin quy y ngài Gotama, quy y Pháp và quy y Tăng đoàn các Tỷ-kheo.” Từ hôm nay cho đến hết đời, xin ngài Gotama nhớ con là người cư sĩ đã tìm về nương tựa.”