Kinh Người Kiêu Ngạo
Vị Bà-la-môn tên Kiêu Ngạo không bao giờ cúi chào cha mẹ, thầy và anh cả. Ông đến nghe Đức Phật giảng với điều kiện: Ngài nói thì ông mới nói. Đức Phật im lặng, rồi đọc được ý nghĩ khinh thường của ông và nói một bài kệ ngắn. Ông sững sờ, cúi lạy sát chân Đức Phật, rồi hỏi: với ai thì không nên kiêu mạn? Đức Phật đáp: với mẹ, cha, anh cả, thầy dạy — và với các bậc A-la-hán, hãy dập tắt kiêu mạn mà kính lễ. Ông xin làm cư sĩ quy y trọn đời.
Điểm thực hànhKiêu mạn làm ta mù trước người đáng kính ngay bên cạnh: hãy tập cúi đầu đúng chỗ — trước cha mẹ, thầy dạy và những bậc đã tu hành thành tựu.
2. Phẩm Cư Sĩ Kinh Người Kiêu Ngạo Câu chuyện xảy ra ở thành Xá-vệ. Lúc ấy, một vị Bà-la-môn tên là Kiêu Ngạo Cứng Đầu đang sống ở thành Xá-vệ. Ông không cúi chào mẹ, không cúi chào cha, không cúi chào thầy, cũng không cúi chào anh cả của mình. Lúc ấy, Đức Phật đang giảng Pháp, có một hội chúng đông vây quanh. Bấy giờ, vị Bà-la-môn Kiêu Ngạo Cứng Đầu nghĩ: “Sa-môn Gotama đang giảng Pháp, có hội chúng đông vây quanh. Sao ta không đến chỗ ông ta? Nếu Sa-môn Gotama nói chuyện với ta, ta cũng sẽ nói chuyện với ông ta. Còn nếu Sa-môn Gotama không nói chuyện với ta, ta cũng sẽ không nói chuyện với ông ta.” Rồi vị Bà-la-môn Kiêu Ngạo Cứng Đầu đến chỗ Đức Phật và đứng im lặng sang một bên.
Nhưng Đức Phật không nói chuyện với ông. Bấy giờ, vị Bà-la-môn Kiêu Ngạo Cứng Đầu nghĩ: “Vị Sa-môn Gotama này chẳng biết gì cả!” và định quay trở về ngay. Bấy giờ, Đức Phật biết rõ dòng suy nghĩ trong tâm của vị Bà-la-môn Kiêu Ngạo Cứng Đầu bằng tâm của mình, nên nói với ông bằng bài kệ:
Ở đây không có ai, Bà-la-môn nên biết.
Ông đến, mục đích gì,
Hãy nói lên cho biết?
Nghĩa là
Nuôi dưỡng thói kiêu mạn là không tốt, nếu ông muốn điều tốt cho mình, này Bà-la-môn. Ông nên nuôi dưỡng mục đích đã đưa ông đến đây.”
Bấy giờ, vị Bà-la-môn Kiêu Ngạo Cứng Đầu nghĩ: “Sa-môn Gotama biết được tâm của ta!” Ngay tại đó, ông cúi đầu xuống chân Đức Phật, hôn lên chân Ngài và lấy tay vuốt ve, rồi xưng tên mình: “Thưa ngài Gotama, con là Kiêu Ngạo! Thưa ngài Gotama, con là Kiêu Ngạo!” Bấy giờ, hội chúng ấy sững sờ: “Ôi, thật kỳ lạ! Thật lạ lùng! Vị Bà-la-môn Kiêu Ngạo này không cúi chào mẹ, không cúi chào cha, không cúi chào thầy, cũng không cúi chào anh cả; vậy mà ông lại tỏ lòng kính trọng tột bậc như vậy trước Sa-môn Gotama!” Bấy giờ, Đức Phật bảo vị Bà-la-môn Kiêu Ngạo Cứng Đầu: “Đủ rồi, này Bà-la-môn, hãy đứng dậy và ngồi vào chỗ của ông. Vì tâm ông đã có lòng tin nơi ta.”
Rồi vị Bà-la-môn Kiêu Ngạo Cứng Đầu ngồi vào chỗ của mình và nói với Đức Phật bằng bài kệ:
Ðối ai nên kính trọng?
Ðối ai nên tôn kính?
Cúng dường ai, tốt lành?
Với mẹ và với cha,
Với anh nhiều tuổi hơn,
Với thầy là thứ tư,
Không nên sanh kiêu mạn,
Nên kính trọng vị ấy,
Nên tôn kính vị ấy,
Cúng dường họ, tốt lành.
Các bậc A-la-hán, Thanh lương, lậu hoặc đoạn,
Thanh lương, lậu hoặc đoạn, Việc nên làm đã làm,
Hãy nhiếp phục kiêu mạn, Bậc Vô thượng tôn ấy, Ông thật nên đảnh lễ.
Bậc Vô thượng tôn ấy, Ông thật nên đảnh lễ.
Nghĩa là
Với ai thì không nên kiêu mạn? Ai thì nên trọng kính? Ai thì nên quý trọng? Kính lễ ai cho đúng thì tốt?” “Mẹ và cha của ông, và cả anh cả, với thầy dạy là người thứ tư. Với những người ấy, ông không nên kiêu mạn. Họ là người ông nên trọng kính. Họ là người ông nên quý trọng. Và kính lễ họ cho đúng là điều tốt. Và với các bậc A-la-hán — đã mát mẻ, dứt sạch ô nhiễm, việc cần làm đã làm xong, không còn lậu hoặc — hãy dập tắt thói kiêu mạn, hạ mình xuống, mà kính lễ các bậc cao nhất ấy.”
Nghe Đức Phật nói vậy, vị Bà-la-môn Kiêu Ngạo Cứng Đầu thưa với Đức Phật: “Hay quá, thưa ngài Gotama! Thật là hay! Như người dựng đứng lại vật bị lật úp, mở ra vật bị che kín, chỉ đường cho người đang lạc lối, hay thắp đèn trong bóng tối để ai có mắt sáng thì nhìn thấy rõ các vật — cũng vậy, ngài Gotama đã dùng nhiều cách khác nhau để làm sáng tỏ Pháp. Con xin quy y ngài Gotama, quy y Pháp và quy y Tăng đoàn các Tỷ-kheo.” Từ hôm nay cho đến hết đời, xin ngài Gotama nhớ con là người cư sĩ đã tìm về nương tựa.”