Vesālī

Tại Vesālī, sau khi Đức Phật giảng nhiều về quán thân không sạch, nhiều vị Tỷ-kheo ghê tởm thân mình đến mức tự kết liễu. Ra khỏi tĩnh tọa, Đức Phật tập họp các vị còn lại và giảng định niệm hơi thở — pháp yên tĩnh, cao quý, làm các điều xấu đã sinh biến mất ngay tại chỗ, như cơn mưa trái mùa làm lắng bụi mùa nóng.

Điểm thực hành

Đây là bài kinh về giới hạn của một pháp quán: nếu một cách tu làm tâm sinh ghê tởm và nặng nề kéo dài, hãy quay về hơi thở — pháp được Đức Phật dùng để cân bằng lại cả một Tăng đoàn.

1. Phẩm Một Pháp Vesālī Tôi nghe kể lại như vầy: Một lần, Đức Phật ở gần thành Vesālī, tại Đại Lâm, trong ngôi nhà có nóc nhọn. Lúc bấy giờ, Đức Phật bằng nhiều cách nói với các vị Tỷ-kheo (vị tu sĩ khất thực) về việc quán thân không sạch, khen ngợi việc quán thân không sạch và khen ngợi việc tu tập quán thân không sạch. Rồi Đức Phật gọi các vị Tỷ-kheo: “Này các Tỷ-kheo, Ta muốn ở một mình tĩnh tọa trong nửa tháng. Không ai được đến gần Ta, trừ một người mang đồ ăn đến cho Ta.” “Thưa vâng, bạch Thế Tôn”, các vị Tỷ-kheo ấy đáp lại Đức Phật. Và không ai đến gần Ngài, trừ một người mang đồ ăn đến. Rồi các vị Tỷ-kheo ấy nghĩ: “Đức Phật bằng nhiều cách đã nói về việc quán thân không sạch, đã khen ngợi việc quán thân không sạch và việc tu tập nó.” Rồi các vị dốc sức tu tập quán thân không sạch dưới nhiều hình thức khác nhau.

Các vị trở nên kinh sợ, xấu hổ và ghê tởm thân này, nên đi tìm một vật sắc để tự kết liễu. Mỗi ngày, mười vị Tỷ-kheo dùng vật sắc tự kết liễu, rồi hai mươi vị, rồi ba mươi vị Tỷ-kheo trong một ngày cũng làm như vậy. Rồi sau khi nửa tháng trôi qua, Đức Phật ra khỏi chỗ tĩnh tọa và gọi Tôn giả Ānanda: “Này Ānanda, sao Tăng đoàn Tỷ-kheo trông như vơi đi vậy?” “Bạch Thế Tôn, vì các vị ấy nghe Đức Phật bằng nhiều cách nói về việc quán thân không sạch, khen ngợi việc quán thân không sạch và việc tu tập nó, nên dốc sức tu tập quán thân không sạch dưới nhiều hình thức khác nhau. Các vị trở nên kinh sợ, xấu hổ và ghê tởm thân này, nên đi tìm một vật sắc để tự kết liễu.

Mỗi ngày, mười vị Tỷ-kheo dùng vật sắc tự kết liễu, rồi hai mươi vị, rồi ba mươi vị Tỷ-kheo trong một ngày cũng làm như vậy. Lành thay, bạch Thế Tôn, xin Thế Tôn chỉ ra một cách khác, nhờ đó Tăng đoàn Tỷ-kheo được an trú trong sự hiểu biết cuối cùng.” “Vậy này Ānanda, hãy tập họp tất cả các vị Tỷ-kheo đang ở quanh thành Vesālī vào nhà hội họp.” “Thưa vâng, bạch Thế Tôn”, Tôn giả Ānanda đáp lại Đức Phật. Ngài tập họp tất cả các vị Tỷ-kheo đang ở quanh thành Vesālī vào nhà hội họp, rồi đến chỗ Đức Phật và thưa: “Bạch Thế Tôn, Tăng đoàn Tỷ-kheo đã tập họp. Nay xin Thế Tôn làm điều Ngài thấy đã đến lúc.” Rồi Đức Phật đi đến nhà hội họp; đến nơi, Ngài ngồi xuống chỗ ngồi đã dọn sẵn.

Ngồi xuống rồi, Đức Phật gọi các vị Tỷ-kheo: “Này các Tỷ-kheo, định niệm hơi thở này, khi được tu tập, được thực hành nhiều lần, là yên tĩnh và cao quý, là một sự an trú trọn vẹn và dễ chịu, và làm cho các điều xấu, không tốt đã sinh khởi biến mất ngay tại chỗ, lắng xuống ngay tại chỗ. Ví như, này các Tỷ-kheo, vào tháng cuối của mùa nóng, bụi bẩn bị cuốn bay lên, rồi một cơn mưa lớn trái mùa làm cho chúng biến mất ngay tại chỗ, lắng xuống ngay tại chỗ; cũng vậy, này các Tỷ-kheo, định niệm hơi thở, khi được tu tập, được thực hành nhiều lần, là yên tĩnh và cao quý, là một sự an trú trọn vẹn và dễ chịu, và làm cho các điều xấu, không tốt đã sinh khởi biến mất ngay tại chỗ, lắng xuống ngay tại chỗ.

Và định niệm hơi thở được tu tập như thế nào, được thực hành nhiều lần như thế nào, thì là yên tĩnh và cao quý, là một sự an trú trọn vẹn và dễ chịu, và làm cho các điều xấu, không tốt đã sinh khởi biến mất ngay tại chỗ, lắng xuống ngay tại chỗ? Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo đi vào rừng, hay đến gốc cây, hay đến một căn nhà trống, ngồi xuống khoanh chân, giữ thân thẳng và đặt niệm ở ngay trước mặt. Có niệm, vị ấy thở vào; có niệm, vị ấy thở ra. Vị ấy tập lần lượt qua các bước: biết rõ hơi thở dài và hơi thở ngắn; cảm nhận toàn thân khi thở; làm lắng các hoạt động của thân; cảm nhận niềm vui và sự dễ chịu; cảm nhận và làm lắng các hoạt động của tâm; cảm nhận tâm, làm tâm hân hoan, làm tâm định tĩnh, giải thoát tâm; và quán vô thường, quán sự phai nhạt, quán sự chấm dứt — cho đến bước cuối là:

Vị ấy tập như vầy: ‘Tôi sẽ thở vào mà quán sự buông bỏ.’ Vị ấy tập như vầy: ‘Tôi sẽ thở ra mà quán sự buông bỏ.’ Định niệm hơi thở được tu tập như vậy, được thực hành nhiều lần như vậy, thì là yên tĩnh và cao quý, là một sự an trú trọn vẹn và dễ chịu, và làm cho các điều xấu, không tốt đã sinh khởi biến mất ngay tại chỗ, lắng xuống ngay tại chỗ.” Bài thứ 9.