Con Khỉ
Bằng hình ảnh con khỉ bị dính bẫy keo, Đức Phật chỉ ra năm loại khoái lạc giác quan trói buộc người buông lung, và dạy Tỷ-kheo sống trong lãnh địa của cha ông mình là Bốn Niệm Xứ.
Điểm thực hànhMỗi lần một giác quan ‘dính’ vào cảnh dễ chịu, hãy nhận ra chất keo ấy ngay và rút tâm về với quán niệm.
1. Phẩm Rừng Xoài Ambapāli Con Khỉ “Này các Tỷ-kheo (vị tu sĩ khất thực), trên dãy núi Hy Mã Lạp Sơn, vua của các ngọn núi, có những vùng đất gồ ghề, khó đi. Có vùng cả khỉ lẫn người đều không đến được, có vùng khỉ đến được nhưng người thì không. Cũng có những chỗ bằng phẳng, dễ chịu, cả khỉ lẫn người đều đến được. Này các Tỷ-kheo, tại những chỗ ấy, thợ săn đặt bẫy nhựa trên các lối khỉ thường đi, để bắt khỉ. Này các Tỷ-kheo, những con khỉ không dại dột, không liều lĩnh, thấy nhựa bẫy thì tránh xa. Nhưng con khỉ dại dột và liều lĩnh thì tiến đến chỗ nhựa bẫy và dùng một tay nắm lấy. Nó bị dính chặt tại đó. Nghĩ rằng ‘ta sẽ gỡ tay này ra’, nó dùng tay kia nắm lấy.
Nó bị dính chặt tại đó. Nghĩ rằng ‘ta sẽ gỡ cả hai tay ra’, nó dùng một chân nắm lấy. Nó bị dính chặt tại đó. Nghĩ rằng ‘ta sẽ gỡ cả hai tay và một chân ra’, nó dùng chân kia nắm lấy. Nó bị dính chặt tại đó. Nghĩ rằng ‘ta sẽ gỡ cả hai tay và hai chân ra’, nó dùng miệng cắn lấy. Nó bị dính chặt tại đó. Này các Tỷ-kheo, thế là con khỉ bị mắc bẫy ở năm chỗ, chỉ còn nằm đó kêu la. Nó gặp phải tai họa và khốn cùng, người thợ săn muốn làm gì nó cũng được. Này các Tỷ-kheo, người thợ săn đâm chết nó, gỡ nó ra ngay tại thân cây đó, rồi đi đâu tùy ý. Này các Tỷ-kheo, đó là chuyện xảy ra cho kẻ đi ra khỏi vùng đất của mình, vào vùng đất của kẻ khác. Vì vậy, này các Tỷ-kheo, các ông đừng đi ra khỏi vùng đất của mình, vào vùng đất của kẻ khác.
Này các Tỷ-kheo, nếu các ông đi ra khỏi vùng đất của mình, vào vùng đất của kẻ khác, Ma vương sẽ tìm được điểm yếu và có được cơ hội. Chỗ nào không phải vùng đất của vị Tỷ-kheo, mà là vùng đất của kẻ khác? Đó chính là — năm thứ kích thích giác quan. Năm thứ ấy là gì? Các hình ảnh mắt nhận biết được, dễ thương, đáng muốn, dễ chịu, đáng yêu, gợi dục và khơi dậy ham muốn, các âm thanh tai nhận biết được, dễ thương, đáng muốn, dễ chịu, đáng yêu, gợi dục và khơi dậy ham muốn, các mùi hương mũi nhận biết được, dễ thương, đáng muốn, dễ chịu, đáng yêu, gợi dục và khơi dậy ham muốn, các vị lưỡi nhận biết được, dễ thương, đáng muốn, dễ chịu, đáng yêu, gợi dục và khơi dậy ham muốn, các cảm giác chạm thân nhận biết được, dễ thương, đáng muốn, dễ chịu, đáng yêu, gợi dục và khơi dậy ham muốn.
Này các Tỷ-kheo, đó là chỗ không phải vùng đất của vị Tỷ-kheo, mà là vùng đất của kẻ khác. Các ông hãy đi lại trong vùng đất của mình, vùng đất của cha ông mình. Này các Tỷ-kheo, nếu các ông đi lại trong vùng đất của mình, vùng đất của cha ông mình, Ma vương sẽ không tìm được điểm yếu, cũng không có được cơ hội. Chỗ nào là vùng đất của vị Tỷ-kheo, là vùng đất của cha ông? Đó chính là — Bốn Niệm Xứ (bốn nền tảng đặt chánh niệm). Bốn Niệm Xứ ấy là gì? Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo sống quán thân nơi thân, tinh cần, tỉnh giác, có chánh niệm, đã gạt bỏ tham muốn và sầu muộn đối với đời; vị ấy sống quán thọ nơi các cảm thọ, tinh cần, tỉnh giác, có chánh niệm, đã gạt bỏ tham muốn và sầu muộn đối với đời; vị ấy sống quán tâm nơi tâm, tinh cần, tỉnh giác, có chánh niệm, đã gạt bỏ tham muốn và sầu muộn đối với đời; vị ấy sống quán Pháp nơi các Pháp, tinh cần, tỉnh giác, có chánh niệm, đã gạt bỏ tham muốn và sầu muộn đối với đời.
Này các Tỷ-kheo, đó là vùng đất của vị Tỷ-kheo, là vùng đất của cha ông mình.” Bài thứ 7.