Con Chim Ưng

Đức Phật kể chuyện chim ưng vồ chim cút: chim cút bị bắt vì rời khỏi vùng đất của cha ông mình. Cũng vậy, Tỷ-kheo đi ra ngoài bốn lãnh vực quán niệm thì rơi vào tay Ác ma; ở yên trong Bốn Niệm Xứ thì Ác ma không có chỗ đứng.

Điểm thực hành

Khi tâm xao động, quay về ‘lãnh địa’ của mình: hơi thở, thân thể, cảm thọ hiện tại — đừng đuổi theo cảnh trần như chim cút xa đất nhà.

1. Phẩm Rừng Xoài Ambapāli Con Chim Ưng “Thuở xưa, này các Tỷ-kheo (vị tu sĩ khất thực), một con chim ưng bất ngờ lao xuống và chộp lấy một con chim cút. Này các Tỷ-kheo, khi bị chim ưng mang đi, con chim cút than khóc như vầy: ‘Tôi thật không may, thật ít phước! Tôi đã đi ra khỏi vùng đất của mình, vào vùng đất của kẻ khác. Nếu hôm nay tôi đi lại trong vùng đất của mình, vùng đất của cha ông tôi, thì con chim ưng này đâu có cửa thắng tôi nếu phải đánh nhau.’ Chim ưng hỏi: ‘Này chim cút, vùng đất của ngươi, vùng đất của cha ông ngươi, là chỗ nào vậy?’ Chim cút đáp: ‘Đó là thửa ruộng đã cày, đầy những cục đất.’ Này các Tỷ-kheo, con chim ưng tin chắc vào sức mình, không hề nao núng hay sợ hãi. Nó thả con chim cút ra và nói:

‘Cứ đi đi, chim cút. Nhưng dù đến đó, ngươi cũng không thoát khỏi ta đâu!’ Này các Tỷ-kheo, con chim cút đi đến thửa ruộng đã cày đầy những cục đất. Nó leo lên một cục đất lớn, đứng trên đó và nói với chim ưng: ‘Đến bắt ta đi, chim ưng! Đến bắt ta đi, chim ưng!’ Này các Tỷ-kheo, con chim ưng tin chắc vào sức mình, không hề nao núng hay sợ hãi. Nó xếp hai cánh lại và bất ngờ lao xuống con chim cút. Này các Tỷ-kheo, khi chim cút biết chim ưng đã lao đến rất gần, nó liền chui xuống dưới cục đất ấy. Này các Tỷ-kheo, con chim ưng đâm sầm ngực xuống ngay tại chỗ đó. Này các Tỷ-kheo, đó là chuyện xảy ra cho kẻ đi ra khỏi vùng đất của mình, vào vùng đất của kẻ khác.

Vì vậy, này các Tỷ-kheo, các ông đừng đi ra khỏi vùng đất của mình, vào vùng đất của kẻ khác. Này các Tỷ-kheo, nếu các ông đi ra khỏi vùng đất của mình, vào vùng đất của kẻ khác, Ma vương sẽ tìm được điểm yếu và có được cơ hội. Chỗ nào không phải vùng đất của vị Tỷ-kheo, mà là vùng đất của kẻ khác? Đó là năm thứ kích thích giác quan. Năm thứ ấy là gì? Các hình ảnh mắt nhận biết được, dễ thương, đáng muốn, dễ chịu, đáng yêu, gợi dục và khơi dậy ham muốn, các âm thanh tai nhận biết được, dễ thương, đáng muốn, dễ chịu, đáng yêu, gợi dục và khơi dậy ham muốn, các mùi hương mũi nhận biết được, dễ thương, đáng muốn, dễ chịu, đáng yêu, gợi dục và khơi dậy ham muốn, các vị lưỡi nhận biết được, dễ thương, đáng muốn, dễ chịu, đáng yêu, gợi dục và khơi dậy ham muốn, các cảm giác chạm thân nhận biết được, dễ thương, đáng muốn, dễ chịu, đáng yêu, gợi dục và khơi dậy ham muốn — này các Tỷ-kheo, đó là chỗ không phải vùng đất của vị Tỷ-kheo, mà là vùng đất của kẻ khác.

Các ông hãy đi lại trong vùng đất của mình, vùng đất của cha ông mình. Này các Tỷ-kheo, nếu các ông đi lại trong vùng đất của mình, vùng đất của cha ông mình, Ma vương sẽ không tìm được điểm yếu, cũng không có được cơ hội. Chỗ nào là vùng đất của vị Tỷ-kheo, là vùng đất của cha ông? Đó chính là — Bốn Niệm Xứ (bốn nền tảng đặt chánh niệm). Bốn Niệm Xứ ấy là gì? Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo sống quán thân nơi thân, tinh cần, tỉnh giác, có chánh niệm, đã gạt bỏ tham muốn và sầu muộn đối với đời; vị ấy sống quán thọ nơi các cảm thọ, tinh cần, tỉnh giác, có chánh niệm, đã gạt bỏ tham muốn và sầu muộn đối với đời; vị ấy sống quán tâm nơi tâm, tinh cần, tỉnh giác, có chánh niệm, đã gạt bỏ tham muốn và sầu muộn đối với đời; vị ấy sống quán Pháp nơi các Pháp, tinh cần, tỉnh giác, có chánh niệm, đã gạt bỏ tham muốn và sầu muộn đối với đời — này các Tỷ-kheo, đó là vùng đất của vị Tỷ-kheo, là vùng đất của cha ông mình.”

Bài thứ 6.