Chánh Niệm
Đức Phật định nghĩa thế nào là vị Tỷ-kheo có chánh niệm và tỉnh giác đầy đủ: quán bốn nền tảng với tâm đã gạt bỏ tham muốn và sầu muộn.
Điểm thực hànhKiểm tra chính mình bằng một câu hỏi đơn giản: lúc này tôi có đang biết rõ thân, thọ, tâm, Pháp của mình không?
1. Phẩm Rừng Xoài Ambapāli Chánh Niệm Một lần, Đức Phật ở tại thành Vesālī, trong khu rừng xoài của bà Ambapāli. Ở đó, Đức Phật gọi các Tỷ-kheo (vị tu sĩ khất thực): “Này các Tỷ-kheo!” Các Tỷ-kheo đáp: “Thưa vâng, bạch Thế Tôn.” Đức Phật nói như sau: “Này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo cần sống có chánh niệm và tỉnh giác. Đó là lời Ta dặn các ông. Thế nào là vị Tỷ-kheo có chánh niệm? Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo sống quán thân nơi thân, tinh cần, tỉnh giác, có chánh niệm, đã gạt bỏ tham muốn và sầu muộn đối với đời; vị ấy sống quán thọ nơi các cảm thọ, tinh cần, tỉnh giác, có chánh niệm, đã gạt bỏ tham muốn và sầu muộn đối với đời; vị ấy sống quán tâm nơi tâm, tinh cần, tỉnh giác, có chánh niệm, đã gạt bỏ tham muốn và sầu muộn đối với đời; vị ấy sống quán Pháp nơi các Pháp, tinh cần, tỉnh giác, có chánh niệm, đã gạt bỏ tham muốn và sầu muộn đối với đời.
Như vậy, này các Tỷ-kheo, là vị Tỷ-kheo có chánh niệm. Thế nào là vị Tỷ-kheo tỉnh giác? Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo làm mọi việc với sự tỉnh giác: khi đi tới và khi đi lui; khi nhìn thẳng và khi nhìn sang bên; khi co tay chân và khi duỗi tay chân; khi mặc y, mang bát và đắp y; khi ăn, uống, nhai và nếm; khi đi đại tiện và tiểu tiện; khi đi, đứng, ngồi, ngủ, thức, nói và im lặng. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là vị Tỷ-kheo hành động với sự tỉnh giác. Này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo cần sống có chánh niệm và tỉnh giác. Đó là lời Ta dặn các ông.” Bài thứ 2.