Kinh Ānanda — Vì Sao Đức Phật Im Lặng

Du sĩ Vacchagotta hỏi Đức Phật: 'Có tự ngã không?' — Đức Phật im lặng. Hỏi: 'Không có tự ngã phải không?' — Ngài lại im lặng, và Vaccha bỏ đi. Tôn giả Ānanda hỏi vì sao, Đức Phật giải thích: trả lời 'có tự ngã' là đứng về phái thường kiến và trái với trí tuệ biết mọi pháp là vô ngã; trả lời 'không có tự ngã' là đứng về phái đoạn kiến, và sẽ làm Vaccha — người vốn đang bối rối — càng bối rối thêm: 'Trước kia ta có tự ngã, nay tự ngã ấy không còn nữa.'

Điểm thực hành

Im lặng cũng là một câu trả lời có chủ đích: có những câu hỏi mà đáp 'có' hay 'không' đều làm người hỏi hiểu sai thêm. Người thầy giỏi chọn cách trả lời theo điều người nghe cần, không theo điều họ đòi.

Phẩm Các Điểm Không Được Tuyên Bố Kinh Ānanda Tôi nghe kể lại như vầy: Rồi du sĩ Vacchagotta đến chỗ Đức Phật. Đến nơi, du sĩ trao đổi với Đức Phật những lời chào hỏi. Sau những lời chào hỏi thân tình, du sĩ ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, du sĩ Vacchagotta thưa với Đức Phật: “Thưa Tôn giả Gotama, có tự ngã không?” Khi được hỏi vậy, Đức Phật im lặng. Vaccha hỏi tiếp: “Thưa Tôn giả Gotama, vậy là không có tự ngã phải không?” Lần thứ hai, Đức Phật vẫn im lặng. Rồi du sĩ Vacchagotta đứng dậy khỏi chỗ ngồi và bỏ đi. Khi du sĩ Vacchagotta đi chưa bao lâu, Tôn giả Ānanda thưa với Đức Phật: “Bạch Ngài, vì sao Đức Phật không trả lời câu hỏi của du sĩ Vacchagotta?”

Đức Phật nói: “Này Ānanda, nếu khi du sĩ Vacchagotta hỏi ‘Có tự ngã không?’ mà Ta trả lời ‘Có tự ngã’, thì Ta đã đứng cùng phía với các Sa-môn, Bà-la-môn theo thuyết thường còn. “Này Ānanda, nếu khi du sĩ Vacchagotta hỏi ‘Không có tự ngã phải không?’ mà Ta trả lời ‘Không có tự ngã’, thì Ta đã đứng cùng phía với các Sa-môn, Bà-la-môn theo thuyết đoạn diệt. “Này Ānanda, nếu khi du sĩ Vacchagotta hỏi ‘Có tự ngã không?’ mà Ta trả lời ‘Có tự ngã’, liệu điều đó có phù hợp, giúp sinh khởi trí tuệ biết rằng: “‘Mọi pháp đều là vô ngã’ không?” Tôn giả đáp: “Thưa không, bạch Ngài.” Đức Phật nói: “Này Ānanda, nếu khi du sĩ Vacchagotta hỏi ‘Không có tự ngã phải không?’ mà Ta trả lời ‘Không có tự ngã’, thì Vacchagotta — người vốn đã bối rối — sẽ càng bối rối thêm, nghĩ rằng:

“‘Trước kia ta quả có một tự ngã, nay tự ngã ấy không còn nữa.’” Bài thứ 10.