Kinh Godhika
Tôn giả Godhika ở Kāḷasilā bên núi Isigili sáu lần đạt trạng thái tâm giải thoát nhất thời rồi lại rơi khỏi; đến lần thứ bảy, ngài quyết dùng dao tự kết liễu. Ác ma biết được ý nghĩ ấy, đến tâu với Đức Phật bằng kệ, xin Ngài ngăn đệ tử của mình. Nhưng Godhika đã dùng dao rồi; Đức Phật nói kệ: bậc trí như vậy không còn tha thiết với mạng sống, đã nhổ tận gốc khát ái — Godhika đã nhập Niết-bàn. Sau đó Đức Phật cùng các Tỷ-kheo đến nơi, chỉ cho họ thấy làn khói đen — Ác ma đang tìm thức của Godhika khắp các phương mà không gặp, vì thức ấy không an trú ở đâu cả. Ác ma ôm đàn đến hỏi, Đức Phật đáp bằng kệ ca ngợi Godhika; Ác ma sầu muộn đánh rơi cây đàn và biến mất.
Điểm thực hànhĐiều đáng quý trong bài kinh là khát ái được nhổ tận gốc: khi tâm không còn bám vào bất cứ chỗ nào, kể cả mạng sống, thì không thế lực nào tìm thấy chỗ để chi phối mình nữa.
Phẩm thứ ba Kinh Godhika Tôi nghe kể lại như vầy: Một lần, Đức Phật ở gần thành Vương Xá, trong rừng Trúc Lâm, nơi người ta cho sóc ăn. Lúc ấy, Tôn giả Godhika đang ở tại Kāḷasilā, bên sườn núi Isigili. Bấy giờ Tôn giả Godhika sống không buông lung, hăng hái, quyết tâm, và đạt được trạng thái tâm giải thoát nhất thời. Rồi Tôn giả Godhika lại rơi khỏi trạng thái tâm giải thoát nhất thời ấy. Lần thứ hai, Tôn giả Godhika sống không buông lung, hăng hái, quyết tâm, và đạt được trạng thái tâm giải thoát nhất thời. Lần thứ hai, Tôn giả Godhika lại rơi khỏi trạng thái tâm giải thoát nhất thời ấy. Lần thứ ba, Tôn giả Godhika sống không buông lung, hăng hái, quyết tâm, và đạt được trạng thái tâm giải thoát nhất thời.
Lần thứ ba, Tôn giả Godhika lại rơi khỏi trạng thái tâm giải thoát nhất thời ấy. Lần thứ tư, Tôn giả Godhika sống không buông lung, hăng hái, quyết tâm, và đạt được trạng thái tâm giải thoát nhất thời. Lần thứ tư, Tôn giả Godhika lại rơi khỏi trạng thái tâm giải thoát nhất thời ấy. Lần thứ năm, Tôn giả Godhika sống không buông lung, hăng hái, quyết tâm, và đạt được trạng thái tâm giải thoát nhất thời. Lần thứ năm, Tôn giả Godhika lại rơi khỏi trạng thái tâm giải thoát nhất thời ấy. Lần thứ sáu, Tôn giả Godhika sống không buông lung, hăng hái, quyết tâm, và đạt được trạng thái tâm giải thoát nhất thời. Lần thứ sáu, Tôn giả Godhika lại rơi khỏi trạng thái tâm giải thoát nhất thời ấy.
Lần thứ bảy, Tôn giả Godhika sống không buông lung, hăng hái, quyết tâm, và đạt được trạng thái tâm giải thoát nhất thời. Bấy giờ Tôn giả Godhika nghĩ rằng: “Ta đã rơi khỏi trạng thái tâm giải thoát nhất thời đến sáu lần rồi. Hay là ta hãy dùng đến con dao?” Bấy giờ Ác ma, kẻ xấu ác, biết được dòng ý nghĩ trong tâm Tôn giả Godhika, liền đến chỗ Đức Phật và nói với Ngài bằng những bài kệ:
Ngài chói sáng hào quang, Thần lực và danh xưng.
Ngài vượt qua tất cả, Mọi sân hận hãi hùng.
Con chân thành đảnh lễ, Dưới chân bậc Pháp nhãn.
Ôi, bậc Ðại Anh hùng! Bậc Chinh phục tử thần! Ðệ tử Ngài muốn chết,
Bậc Chinh phục tử thần!
Ðang suy nghĩ đến chết.
Ôi, bậc Chói Hào quang! Hãy ngăn chặn vị ấy.
Làm sao, bạch Thế Tôn, Vị đệ tử của Ngài,
Hoan hỷ trong giáo lý,
Lại không chứng hữu học,
Còn muốn đoạt mạng sống? Ôi, danh vọng thế gian!
Nghĩa là
Ôi bậc Đại Anh hùng! Ôi bậc Đại Trí tuệ! Ngài chói sáng với thần lực và danh tiếng. Ngài đã vượt qua mọi thù hận và sợ hãi, con cúi lạy dưới chân Ngài, bậc có con mắt Pháp. Ôi bậc Đại Anh hùng, bậc chinh phục tử thần! Đệ tử của Ngài đang muốn chết, bậc đã thắng được tử thần! vị ấy đang tính đến chuyện chết. Ôi bậc chói hào quang, xin hãy ngăn vị ấy lại. Làm sao, bạch Đức Phật, vị đệ tử của Ngài, người hoan hỷ trong giáo lý của Ngài, một bậc còn đang học, chưa đạt được điều lòng mình muốn — lại có thể tự đoạt mạng sống mình? Ôi, Ngài là bậc danh vọng giữa thế gian!
Vào lúc ấy, Tôn giả Godhika đã dùng dao tự kết liễu rồi. Đức Phật biết rõ: “Đây là Ác ma”, liền nói với hắn bằng bài kệ:
Không còn nuôi ước vọng Tạo thêm dòng sinh mạng,
Ðoạn tận ái, ái căn,
Godhika nhập diệt.
Nghĩa là
Bậc có trí vẫn làm như vậy: họ không còn tha thiết với mạng sống. Đã nhổ bỏ khát ái tận gốc rễ, Godhika đã nhập Niết-bàn.
Rồi Đức Phật gọi các Tỷ-kheo (vị tu sĩ khất thực): “Này các Tỷ-kheo, chúng ta hãy đến Kāḷasilā ở sườn núi Isigili, chỗ người con của gia đình tốt Godhika đã dùng dao tự kết liễu.” “Thưa vâng, bạch Đức Phật.” Các vị Tỷ-kheo đáp lại Ngài. Rồi Đức Phật cùng với một số đông Tỷ-kheo đi đến Kāḷasilā ở sườn núi Isigili. Từ đằng xa, Đức Phật thấy Tôn giả Godhika đang nằm trên chiếc giường nhỏ, với các uẩn đã được buông bỏ. Lúc ấy, một làn khói đen tối đang di chuyển — nó đi về phía đông, đi về phía tây, đi về phía bắc, đi về phía nam, đi lên trên, đi xuống dưới và đi về các phương giữa. Rồi Đức Phật gọi các Tỷ-kheo: “Này các Tỷ-kheo, các ông có thấy làn khói đen tối ấy đang đi về phía đông, đi về phía tây, đi về phía bắc, đi về phía nam, đi lên trên, đi xuống dưới và đi về các phương giữa không?”
“Thưa vâng, bạch Ngài.” “Này các Tỷ-kheo, đó là Ác ma, kẻ xấu ác, đang đi tìm thức của người con gia đình tốt Godhika: “Thức của người con gia đình tốt Godhika đang an trú ở đâu?” Và này các Tỷ-kheo, với thức không an trú ở đâu cả, người con gia đình tốt Godhika đã nhập Niết-bàn.” Bấy giờ Ác ma, kẻ xấu ác, cầm cây đàn hạc cong làm bằng gỗ beluva vàng nhạt, đến chỗ Đức Phật và nói với Ngài bằng bài kệ:
Bốn phương, các phương giữa,
Ta tìm, nhưng không gặp,
Godhika đi đâu.
Vị Anh hùng kiên chí,
Thường Thiền lạc, Thiền tư,
Ngày đêm đầy nhiệt tình,
Nhưng sự sống, không tham,
Chiến thắng quân thần chết,
Tái sanh không đi đến,
Chinh phục ái, ái căn,
Godhika nhập diệt.
Còn kẻ bị sầu muộn,
Từ nách rơi huyền cầm,
Dạ-xoa bị thất vọng,
Liền biến mất tại chỗ.
Nghĩa là
Trên, dưới và khắp xung quanh, bốn phương chính và các phương giữa, ta tìm kiếm mà không gặp được: Godhika ấy đã đi đâu? Vị ấy là bậc có trí, vững chí, một người thiền, ưa thích thiền, ngày đêm luôn gắng sức, mà không màng đến mạng sống của mình. Vị ấy đã thắng quân của thần chết, sẽ không trở lại một đời sống nào nữa. Đã nhổ bỏ khát ái tận gốc rễ, Godhika đã nhập Niết-bàn. Kẻ ấy, bị sầu muộn đè nặng, làm rơi cây đàn từ dưới nách; vị dạ-xoa thất vọng ấy liền biến mất ngay tại chỗ.