Kinh Ví Dụ Cỗ Xe
Đức Phật dạy ba pháp làm cho một vị Tỷ-kheo sống đầy niềm vui hạnh phúc ngay trong đời này và đặt nền móng chấm dứt lậu hoặc: giữ gìn các cửa giác quan như người đánh xe giỏi điều khiển cỗ xe ngựa thuần, điều độ trong ăn uống như bôi thuốc cho vết thương hay tra dầu cho trục xe, và chuyên tâm tỉnh thức — ngày và hai canh đêm đi kinh hành và ngồi gột sạch tâm, canh giữa nằm nghiêng bên phải với chánh niệm.
Điểm thực hànhHôm nay, khi ăn một bữa, hãy tự nhắc đúng một câu: ăn chỉ để thân này được duy trì và để hỗ trợ việc tu tập — không vì vui chơi, không vì say mê.
19. Phẩm Rắn Độc Kinh Ví Dụ Cỗ Xe “Này các Tỷ-kheo (vị tu sĩ khất thực), một vị Tỷ-kheo có đủ ba pháp thì ngay trong đời này sống đầy niềm vui và hạnh phúc, và đã đặt được nền móng để chấm dứt các lậu hoặc (những ô nhiễm sâu trong tâm). Ba pháp ấy là gì? Vị ấy biết giữ gìn các cửa của giác quan, biết điều độ trong ăn uống, và chuyên tâm vào sự tỉnh thức. Này các Tỷ-kheo, thế nào là một vị Tỷ-kheo biết giữ gìn các cửa của giác quan? Ở đây, này các Tỷ-kheo, khi mắt thấy một sắc, vị Tỷ-kheo không nắm giữ tướng chung (hình dáng tổng thể khiến tâm bị cuốn theo), không nắm giữ các nét riêng; nếu nhãn căn không được giữ gìn, các pháp ác và không lành mạnh như tham đắm và buồn giận sẽ tràn vào; vì vậy vị ấy thực hành việc giữ gìn, bảo vệ nhãn căn và đạt được sự giữ gìn nhãn căn.
Khi tai nghe một tiếng, vị ấy không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ các nét riêng; nếu nhĩ căn không được giữ gìn, các pháp ác và không lành mạnh như tham đắm và buồn giận sẽ tràn vào, nên vị ấy thực hành việc giữ gìn, bảo vệ nhĩ căn và đạt được sự giữ gìn nhĩ căn. Khi mũi ngửi một mùi, vị ấy không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ các nét riêng; nếu tỷ căn không được giữ gìn, các pháp ác và không lành mạnh như tham đắm và buồn giận sẽ tràn vào, nên vị ấy thực hành việc giữ gìn, bảo vệ tỷ căn và đạt được sự giữ gìn tỷ căn. Khi lưỡi nếm một vị, vị ấy không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ các nét riêng; nếu thiệt căn không được giữ gìn, các pháp ác và không lành mạnh như tham đắm và buồn giận sẽ tràn vào, nên vị ấy thực hành việc giữ gìn, bảo vệ thiệt căn và đạt được sự giữ gìn thiệt căn.
Khi thân cảm nhận một xúc chạm, vị ấy không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ các nét riêng; nếu thân căn không được giữ gìn, các pháp ác và không lành mạnh như tham đắm và buồn giận sẽ tràn vào, nên vị ấy thực hành việc giữ gìn, bảo vệ thân căn và đạt được sự giữ gìn thân căn. Khi ý biết một pháp, vị ấy không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ các nét riêng; nếu ý căn không được giữ gìn, các pháp ác và không lành mạnh như tham đắm và buồn giận sẽ tràn vào; vì vậy vị ấy thực hành việc giữ gìn, bảo vệ ý căn và đạt được sự giữ gìn ý căn. Ví như, này các Tỷ-kheo, trên một bãi đất bằng ở ngã tư đường, có một cỗ xe đã thắng sẵn ngựa thuần, đang đứng chờ, roi đánh xe để sẵn bên cạnh. Một người luyện ngựa khéo léo, một người đánh xe giỏi, leo lên cỗ xe ấy, tay trái nắm dây cương, tay phải cầm roi, rồi đánh xe đi tới hay quay lui theo bất cứ đường nào mình muốn, vào bất cứ lúc nào mình muốn.
Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo rèn luyện để bảo vệ sáu căn này, rèn luyện để kiềm chế chúng, rèn luyện để điều phục chúng, rèn luyện để làm chúng yên lặng. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là một vị Tỷ-kheo biết giữ gìn các cửa của giác quan. Này các Tỷ-kheo, thế nào là một vị Tỷ-kheo biết điều độ trong ăn uống? Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo suy xét một cách khôn ngoan rồi mới dùng thức ăn: ‘Không phải để vui chơi, không phải để say mê, không phải để trang điểm, không phải để làm đẹp, mà chỉ để thân này được duy trì, được nuôi sống, để tránh gây hại, và để hỗ trợ đời sống Phạm hạnh. Như vậy, ta sẽ chấm dứt cảm giác khó chịu cũ và không làm sinh lên cảm giác khó chịu mới; ta sẽ có sức để đi tiếp, không có lỗi lầm và sống được thoải mái.’ Ví như, này các Tỷ-kheo, một người bôi thuốc lên vết thương chỉ để vết thương lành lại; hay như người ta tra dầu vào trục xe chỉ để xe chở được đồ nặng; cũng vậy, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo suy xét một cách khôn ngoan rồi mới dùng thức ăn:
‘Không phải để vui chơi, không phải để say mê, không phải để trang điểm, không phải để làm đẹp, mà chỉ để thân này được duy trì, được nuôi sống, để tránh gây hại, và để hỗ trợ đời sống Phạm hạnh. Như vậy, ta sẽ chấm dứt cảm giác khó chịu cũ và không làm sinh lên cảm giác khó chịu mới; ta sẽ có sức để đi tiếp, không có lỗi lầm và sống được thoải mái.’ Như vậy, này các Tỷ-kheo, là một vị Tỷ-kheo biết điều độ trong ăn uống. Này các Tỷ-kheo, thế nào là một vị Tỷ-kheo chuyên tâm vào sự tỉnh thức? Ở đây, này các Tỷ-kheo, ban ngày, vị Tỷ-kheo đi kinh hành và ngồi, làm cho tâm trong sạch khỏi các pháp che ngại. Canh đầu của đêm, vị ấy đi kinh hành và ngồi, làm cho tâm trong sạch khỏi các pháp che ngại.
Canh giữa của đêm, vị ấy nằm nghiêng bên phải theo dáng nằm của sư tử, chân này đặt lên chân kia, giữ chánh niệm và tỉnh giác, để tâm vào lúc cần thức dậy. Canh cuối của đêm, vị ấy thức dậy, đi kinh hành và ngồi, làm cho tâm trong sạch khỏi các pháp che ngại. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là một vị Tỷ-kheo chuyên tâm vào sự tỉnh thức. Này các Tỷ-kheo, một vị Tỷ-kheo có đủ ba pháp này thì ngay trong đời này sống đầy niềm vui và hạnh phúc, và đã đặt được nền móng để chấm dứt các lậu hoặc.” Bài thứ 2.