Kinh Trước Khi Giác Ngộ (1)

Đức Phật kể lại: trước khi giác ngộ, khi còn là Bồ-tát, Ngài tự hỏi vị ngọt, mặt nguy hại và lối thoát của sáu xứ bên trong — mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý — là gì, rồi thấy rõ: niềm vui sinh khởi dựa vào mỗi xứ là vị ngọt của nó; tính vô thường, khổ và luôn thay đổi của nó là mặt nguy hại; việc chế ngự và từ bỏ ham muốn đối với nó là lối thoát. Chỉ khi hiểu đúng như thật cả ba mặt ấy đối với sáu xứ bên trong, Ngài mới tuyên bố mình đã giác ngộ trọn vẹn cao nhất.

Điểm thực hành

Với một thứ mình đang say mê qua giác quan, hãy tự hỏi đủ ba câu: vị ngọt của nó là gì, mặt nguy hại của nó là gì, lối thoát khỏi nó là gì — và trả lời thành thật từng câu.

2. Phẩm Song Đôi Kinh Trước Khi Giác Ngộ (1) Nhân duyên ở Sāvatthi. “Này các Tỷ-kheo (vị tu sĩ khất thực), trước khi Ta giác ngộ — khi Ta chưa giác ngộ trọn vẹn và còn là một vị Bồ-tát — Ta đã suy nghĩ như vầy: ‘Vị ngọt của mắt là gì, mặt nguy hại của nó là gì, lối thoát khỏi nó là gì? Vị ngọt của tai là gì, mặt nguy hại của nó là gì, lối thoát khỏi nó là gì? Vị ngọt của mũi là gì, mặt nguy hại của nó là gì, lối thoát khỏi nó là gì? Vị ngọt của lưỡi là gì, mặt nguy hại của nó là gì, lối thoát khỏi nó là gì? Vị ngọt của thân là gì, mặt nguy hại của nó là gì, lối thoát khỏi nó là gì? Vị ngọt của ý là gì, mặt nguy hại của nó là gì, lối thoát khỏi nó là gì?’ Rồi Ta suy nghĩ như vầy:

‘Niềm vui và sự dễ chịu nào sinh khởi dựa vào mắt, đó là vị ngọt của mắt. Mắt là vô thường, là khổ, luôn thay đổi — đó là mặt nguy hại của mắt. Việc chế ngự và từ bỏ ham muốn, tham muốn đối với mắt — đó là lối thoát khỏi mắt. ‘Niềm vui và sự dễ chịu nào sinh khởi dựa vào tai, đó là vị ngọt của tai. Tai là vô thường, là khổ, luôn thay đổi — đó là mặt nguy hại của tai. Việc chế ngự và từ bỏ ham muốn, tham muốn đối với tai — đó là lối thoát khỏi tai. ‘Niềm vui và sự dễ chịu nào sinh khởi dựa vào mũi, đó là vị ngọt của mũi. Mũi là vô thường, là khổ, luôn thay đổi — đó là mặt nguy hại của mũi. Việc chế ngự và từ bỏ ham muốn, tham muốn đối với mũi — đó là lối thoát khỏi mũi.

‘Niềm vui và sự dễ chịu nào sinh khởi dựa vào lưỡi, đó là vị ngọt của lưỡi. Lưỡi là vô thường, là khổ, luôn thay đổi — đó là mặt nguy hại của lưỡi. Việc chế ngự và từ bỏ ham muốn, tham muốn đối với lưỡi — đó là lối thoát khỏi lưỡi. ‘Niềm vui và sự dễ chịu nào sinh khởi dựa vào thân, đó là vị ngọt của thân. Thân là vô thường, là khổ, luôn thay đổi — đó là mặt nguy hại của thân. Việc chế ngự và từ bỏ ham muốn, tham muốn đối với thân — đó là lối thoát khỏi thân. ‘Niềm vui và sự dễ chịu nào sinh khởi dựa vào ý, đó là vị ngọt của ý. Ý là vô thường, là khổ, luôn thay đổi — đó là mặt nguy hại của ý. Việc chế ngự và từ bỏ ham muốn, tham muốn đối với ý — đó là lối thoát khỏi ý.’ Chừng nào Ta chưa hiểu đúng như thật vị ngọt là vị ngọt, mặt nguy hại là mặt nguy hại và lối thoát là lối thoát đối với sáu xứ bên trong này, chừng ấy, này các Tỷ-kheo, Ta chưa tuyên bố mình đã giác ngộ trọn vẹn cao nhất trong thế giới này — gồm cả chư thiên, Ma vương và Phạm thiên, cùng mọi người gồm Sa-môn, Bà-la-môn, chư thiên và loài người.

Nhưng khi Ta đã hiểu đúng như thật vị ngọt là vị ngọt, mặt nguy hại là mặt nguy hại và lối thoát là lối thoát đối với sáu xứ bên trong này, khi ấy, này các Tỷ-kheo, Ta tuyên bố mình đã giác ngộ trọn vẹn cao nhất trong thế giới này — gồm cả chư thiên, Ma vương và Phạm thiên, cùng mọi người gồm Sa-môn, Bà-la-môn, chư thiên và loài người. Và trí thấy biết này khởi lên nơi Ta: ‘Sự giải thoát của Ta không lay chuyển; đây là đời sống cuối cùng của Ta; nay không còn tái sinh nữa.’” Bài thứ 1.