Kinh Thế Giới Khởi Lên và Diệt Mất

Đức Phật dạy: ‘thế giới’ khởi lên ngay trong chuỗi duyên khởi qua sáu căn — xúc, cảm thọ, khát ái, chấp thủ, hữu, sinh, rồi già chết và sầu, bi, khổ, ưu, não. Và thế giới diệt mất khi khát ái bị đoạn diệt hoàn toàn, kéo theo cả chuỗi sụp đổ và toàn bộ khối khổ chấm dứt.

Điểm thực hành

‘Thế giới’ của mỗi người không ở đâu xa: nó sinh và diệt ngay trong một lần mắt thấy, tai nghe. Muốn thế giới bớt khổ, hãy cắt chuỗi ở mắt xích khát ái.

11. Phẩm An Ổn Khỏi Khổ Ách Kinh Thế Giới Khởi Lên và Diệt Mất “Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng về sự khởi lên và sự diệt mất của thế giới. Hãy lắng nghe. Và thế nào là sự khởi lên của thế giới? Do duyên mắt và các sắc, nhãn thức khởi lên. Ba pháp gặp nhau là xúc. Do duyên xúc nên có cảm thọ; do duyên cảm thọ nên có khát ái; do duyên khát ái nên có chấp thủ; do duyên chấp thủ nên có hữu; do duyên hữu nên có sinh; do duyên sinh nên có già và chết, sầu, bi, khổ, ưu, não sinh khởi. Đây là sự khởi lên của thế giới. Do duyên lưỡi và các vị, thiệt thức khởi lên. Do duyên ý và các pháp, ý thức khởi lên. Ba pháp gặp nhau là xúc. Do duyên xúc nên có cảm thọ; do duyên cảm thọ nên có khát ái; do duyên khát ái nên có chấp thủ; do duyên chấp thủ nên có hữu; do duyên hữu nên có sinh; do duyên sinh nên có già và chết, sầu, bi, khổ, ưu, não sinh khởi.

Này các Tỷ-kheo, đây là sự khởi lên của thế giới. Và thế nào là sự diệt mất của thế giới? Do duyên mắt và các sắc, nhãn thức khởi lên. Ba pháp gặp nhau là xúc. Do duyên xúc nên có cảm thọ; do duyên cảm thọ nên có khát ái. Khi khát ái ấy được ly tham và đoạn diệt hoàn toàn, không còn dư sót, thì chấp thủ diệt; chấp thủ diệt thì hữu diệt; hữu diệt thì sinh diệt; sinh diệt thì già và chết, sầu, bi, khổ, ưu, não diệt. Như vậy là toàn bộ khối khổ này đoạn diệt. Đây là sự diệt mất của thế giới. Do duyên lưỡi và các vị, thiệt thức khởi lên. Do duyên ý và các pháp, ý thức khởi lên. Ba pháp gặp nhau là xúc. Do duyên xúc nên có cảm thọ; do duyên cảm thọ nên có khát ái.

Khi khát ái ấy được ly tham và đoạn diệt hoàn toàn, không còn dư sót, thì chấp thủ diệt; chấp thủ diệt thì hữu diệt; hữu diệt thì sinh diệt; sinh diệt thì già và chết, sầu, bi, khổ, ưu, não diệt. Như vậy là toàn bộ khối khổ này đoạn diệt. Này các Tỷ-kheo, đây là sự diệt mất của thế giới.” Bài thứ 4.