Kinh Khổ Khởi Lên và Diệt Mất

Đức Phật trình bày chuỗi duyên khởi qua sáu căn: căn gặp đối tượng sinh thức, ba pháp gặp nhau là xúc, xúc sinh cảm thọ, cảm thọ sinh khát ái — đó là khổ khởi lên. Khi khát ái được đoạn diệt hoàn toàn, chấp thủ diệt, hữu diệt, sinh diệt, và già chết cùng sầu, bi, khổ, ưu, não đều diệt — đó là khổ đoạn diệt.

Điểm thực hành

Chuỗi khổ chỉ có một mắt xích mình can thiệp được ngay: giữa cảm thọ và khát ái. Mỗi lần cảm thọ dễ chịu vừa sinh mà không chạy theo nó, là một lần chuỗi bị cắt.

11. Phẩm An Ổn Khỏi Khổ Ách Kinh Khổ Khởi Lên và Diệt Mất “Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng về sự khởi lên và sự đoạn diệt của khổ. Hãy lắng nghe. Và thế nào là sự khởi lên của khổ? Do duyên mắt và các sắc, nhãn thức khởi lên. Ba pháp gặp nhau là xúc. Do duyên xúc nên có cảm thọ; do duyên cảm thọ nên có khát ái. Đây là sự khởi lên của khổ. Do duyên lưỡi và các vị, thiệt thức khởi lên. Ba pháp gặp nhau là xúc. Do duyên xúc nên có cảm thọ; do duyên cảm thọ nên có khát ái. Đây là sự khởi lên của khổ. Do duyên ý và các pháp, ý thức khởi lên. Ba pháp gặp nhau là xúc. Do duyên xúc nên có cảm thọ; do duyên cảm thọ nên có khát ái. Này các Tỷ-kheo, đây là sự khởi lên của khổ.

Và thế nào là sự đoạn diệt của khổ? Do duyên mắt và các sắc, nhãn thức khởi lên. Ba pháp gặp nhau là xúc. Do duyên xúc nên có cảm thọ; do duyên cảm thọ nên có khát ái. Khi khát ái ấy được ly tham và đoạn diệt hoàn toàn, không còn dư sót, thì chấp thủ diệt; chấp thủ diệt thì hữu (sự hiện hữu, tái sinh) diệt; hữu diệt thì sinh diệt; sinh diệt thì già và chết, sầu, bi, khổ, ưu, não diệt. Như vậy là toàn bộ khối khổ này đoạn diệt. Đây là sự đoạn diệt của khổ. Do duyên lưỡi và các vị, thiệt thức khởi lên. Do duyên ý và các pháp, ý thức khởi lên. Ba pháp gặp nhau là xúc. Do duyên xúc nên có cảm thọ; do duyên cảm thọ nên có khát ái. Khi khát ái ấy được ly tham và đoạn diệt hoàn toàn, không còn dư sót, thì chấp thủ diệt; chấp thủ diệt thì hữu diệt; hữu diệt thì sinh diệt; sinh diệt thì già và chết, sầu, bi, khổ, ưu, não diệt.

Như vậy là toàn bộ khối khổ này đoạn diệt. Này các Tỷ-kheo, đây là sự đoạn diệt của khổ.” Bài thứ 3.