Kinh Uddaka
Uddaka Rāmaputta tự xưng là bậc minh trí, chiến thắng tất cả, đã đào lên gốc rễ của khổ — nhưng Đức Phật nói ông chưa đạt điều nào trong ba điều ấy. Một Tỷ-kheo mới thật sự nói đúng khi tự xưng như vậy: người hiểu rõ sáu xứ tiếp xúc — sinh, diệt, vị ngọt, nguy hiểm và lối thoát — người được giải thoát không chấp thủ, và người đã cắt đứt khát ái tận gốc rễ như chặt gốc cây ta-la.
Điểm thực hànhĐừng vội nhận những danh hiệu lớn cho mình; hãy kiểm chứng bằng một câu hỏi cụ thể: với sáu căn của mình, mình đã thấy rõ vị ngọt, sự nguy hiểm và lối thoát của chúng chưa?
10. Phẩm Sáu Kinh Uddaka “Này các Tỷ-kheo, Uddaka Rāmaputta có nói những lời như sau:
Ta chiến thắng tất cả,
Ta đào lên khổ căn,
Trước kia chưa từng đào”.
Nghĩa là
Ta là bậc thấu suốt chân lý, Ta chiến thắng tất cả, cái gốc trước kia chưa từng được đào lên, ta đã đào lên gốc rễ của mụt nhọt.”
Này các Tỷ-kheo, Uddaka Rāmaputta không phải là bậc minh trí mà nói: ‘Ta là bậc minh trí’; không chiến thắng tất cả mà nói: ‘Ta chiến thắng tất cả’; chưa đào lên gốc rễ của mụt nhọt mà nói: ‘Ta đã đào lên gốc rễ của mụt nhọt’. Ở đây, này các Tỷ-kheo, một Tỷ-kheo nói đúng sự thật thì có thể nói như sau:
Ta chiến thắng tất cả,
Ta đào lên khổ căn,
Trước kia, chưa từng đào.
Nghĩa là
Ta là bậc thấu suốt chân lý, Ta chiến thắng tất cả, cái gốc trước kia chưa từng được đào lên, ta đã đào lên gốc rễ của mụt nhọt.”
Và thế nào là Tỷ-kheo bậc minh trí (người đã thấu suốt chân lý)? Này các Tỷ-kheo, khi một Tỷ-kheo hiểu rõ đúng như thật về sáu xứ tiếp xúc: chúng sinh khởi thế nào, diệt mất thế nào, vị ngọt của chúng, sự nguy hiểm của chúng và cách thoát ra khỏi chúng; như vậy, này các Tỷ-kheo, là Tỷ-kheo bậc minh trí. Và thế nào là Tỷ-kheo chiến thắng tất cả? Này các Tỷ-kheo, khi một Tỷ-kheo, sau khi hiểu rõ đúng như thật về sáu xứ tiếp xúc: chúng sinh khởi thế nào, diệt mất thế nào, vị ngọt của chúng, sự nguy hiểm của chúng và cách thoát ra khỏi chúng, được giải thoát, không còn chấp thủ; như vậy, này các Tỷ-kheo, là Tỷ-kheo chiến thắng tất cả. Và thế nào là Tỷ-kheo đã đào lên gốc rễ của mụt nhọt chưa từng được đào?
Này các Tỷ-kheo, ‘mụt nhọt’ là tên gọi của thân này — thân do bốn đại (bốn yếu tố lớn: đất, nước, lửa, gió) tạo thành, sinh ra từ cha mẹ, được cơm cháo nuôi lớn, bản chất là vô thường, bị chà xát, tan vỡ và hoại diệt. ‘Gốc rễ của mụt nhọt’, này các Tỷ-kheo, là tên gọi của khát ái (lòng khao khát, tham muốn). Khi một Tỷ-kheo đã từ bỏ khát ái, cắt đứt tận gốc rễ, làm cho nó như gốc cây ta-la bị chặt, khiến nó không còn nữa, không thể sinh khởi trong tương lai; như vậy, này các Tỷ-kheo, là Tỷ-kheo đã đào lên gốc rễ của mụt nhọt chưa từng được đào. Này các Tỷ-kheo, Uddaka Rāmaputta đã nói những lời như sau:
Ta chiến thắng tất cả,
Ta đào lên khổ căn,
Trước kia chưa từng đào.
Nghĩa là
Ta là bậc thấu suốt chân lý, Ta chiến thắng tất cả, cái gốc trước kia chưa từng được đào lên, ta đã đào lên gốc rễ của mụt nhọt.”
Này các Tỷ-kheo, Uddaka Rāmaputta không phải là bậc minh trí mà nói: ‘Ta là bậc minh trí’; không chiến thắng tất cả mà nói: ‘Ta chiến thắng tất cả’; chưa đào lên gốc rễ của mụt nhọt mà nói: ‘Ta đã đào lên gốc rễ của mụt nhọt’. Ở đây, này các Tỷ-kheo, một Tỷ-kheo nói đúng sự thật thì có thể nói như sau:
Ta chiến thắng tất cả,
Ta đào lên khổ căn,
Trước kia chưa từng đào.
Nghĩa là
Ta là bậc thấu suốt chân lý, Ta chiến thắng tất cả, cái gốc trước kia chưa từng được đào lên, ta đã đào lên gốc rễ của mụt nhọt.”
Bài thứ 10. Phẩm Sáu, phẩm thứ năm.
Tóm tắt phẩm:
Hai bài Thâu Nhiếp, bài Thối Đọa, Sống Phóng Dật và Nhiếp Hộ; Thiền Định, Thiền Tịnh, hai bài Không Phải Của Các Ông, và Uddaka. Trong phẩm Sáu Xứ, phần năm mươi bài thứ 2 đã trọn.
Tóm tắt các phẩm:
Vô Minh, Migajāla, Bệnh, Channa là phẩm thứ tư; với phẩm Sáu làm đủ năm mươi, đây là phần năm mươi bài thứ 2. Trăm bài thứ 1 đã trọn.