Bạn tốt

Vua Pasenadi thưa rằng Pháp của Đức Phật là dành cho người có bạn tốt. Đức Phật xác nhận và kể lại chuyện Tôn giả Ānanda nói bạn tốt là phân nửa đời sống phạm hạnh — Ngài sửa lại: bạn tốt là toàn bộ đời sống phạm hạnh, vì nhờ bạn tốt mà một vị Tỷ-kheo tu tập Bát Chánh Đạo và chúng sinh được giải thoát khỏi sinh, già, bệnh, chết. Ngài khuyên nhà vua sống không phóng dật để cả triều đình và dân chúng noi theo.

Điểm thực hành

Hãy chủ ý chọn bạn tốt và sống gần người tỉnh táo, không buông lung: môi trường bạn bè quyết định gần như toàn bộ hướng đi tu tập của mình.

Phẩm Không Con Kinh Bạn Tốt Câu chuyện xảy ra ở thành Xá-vệ. Vua Pasenadi xứ Kosala đến chỗ Đức Phật, ngồi xuống một bên và thưa với Đức Phật: “Bạch Thế Tôn, vừa rồi, khi con đang ở một mình trong chỗ yên tĩnh, ý nghĩ này nảy ra trong tâm con: ‘Pháp đã được Đức Phật khéo giảng. Và pháp ấy là dành cho người có bạn tốt, bạn đồng hành tốt, giao du với bè đảng tốt, không phải cho người có bạn xấu, bạn đồng hành xấu, giao du với bè đảng xấu.’” Đức Phật nói: “Đúng vậy, thưa Đại vương, đúng vậy, thưa Đại vương! Pháp đã được Ta khéo giảng, thưa Đại vương. Và pháp ấy là dành cho người có bạn tốt, bạn đồng hành tốt, giao du với bè đảng tốt, không phải cho người có bạn xấu, bạn đồng hành xấu, giao du với bè đảng xấu.

Thưa Đại vương, một thời Ta ở giữa dòng họ Thích-ca, tại một thị trấn của người Thích-ca tên là Nagaraka. Bấy giờ, thưa Đại vương, Tỷ-kheo Ānanda đến chỗ Ta. Đến nơi, vị ấy cúi lạy Ta rồi ngồi xuống một bên. Ngồi ở đó, thưa Đại vương, Tỷ-kheo Ānanda thưa với Ta: ‘Bạch Thế Tôn, bạn tốt, bạn đồng hành tốt, giao du với bè đảng tốt là phân nửa của đời sống phạm hạnh.’ Nghe nói vậy, thưa Đại vương, Ta nói với Tỷ-kheo Ānanda: ‘Này Ānanda, đừng nói vậy! Này Ānanda, đừng nói vậy! Này Ānanda, bạn tốt, bạn đồng hành tốt, giao du với bè đảng tốt chính là toàn bộ đời sống phạm hạnh. Một vị Tỷ-kheo có bạn tốt, bạn đồng hành tốt, giao du với bè đảng tốt thì có thể kỳ vọng rằng vị ấy sẽ tu tập Bát Chánh Đạo và làm cho Bát Chánh Đạo được sung mãn.

Và này Ānanda, thế nào là một vị Tỷ-kheo có bạn tốt, bạn đồng hành tốt, giao du với bè đảng tốt, tu tập Bát Chánh Đạo và làm cho Bát Chánh Đạo được sung mãn? Ở đây, này Ānanda, một vị Tỷ-kheo tu tập chánh kiến, nương tựa sự xa lìa, nương tựa sự phai tàn của tham, nương tựa sự đoạn diệt, chín muồi trong sự buông bỏ; tu tập chánh tư duy, nương tựa sự xa lìa, nương tựa sự phai tàn của tham, nương tựa sự đoạn diệt, chín muồi trong sự buông bỏ; tu tập chánh ngữ, nương tựa sự xa lìa, nương tựa sự phai tàn của tham, nương tựa sự đoạn diệt, chín muồi trong sự buông bỏ; tu tập chánh nghiệp, nương tựa sự xa lìa, nương tựa sự phai tàn của tham, nương tựa sự đoạn diệt, chín muồi trong sự buông bỏ; tu tập chánh mạng, nương tựa sự xa lìa, nương tựa sự phai tàn của tham, nương tựa sự đoạn diệt, chín muồi trong sự buông bỏ; tu tập chánh tinh tấn, nương tựa sự xa lìa, nương tựa sự phai tàn của tham, nương tựa sự đoạn diệt, chín muồi trong sự buông bỏ; tu tập chánh niệm, nương tựa sự xa lìa, nương tựa sự phai tàn của tham, nương tựa sự đoạn diệt, chín muồi trong sự buông bỏ; tu tập chánh định, nương tựa sự xa lìa, nương tựa sự phai tàn của tham, nương tựa sự đoạn diệt, chín muồi trong sự buông bỏ.

Như vậy, này Ānanda, một vị Tỷ-kheo có bạn tốt, bạn đồng hành tốt, giao du với bè đảng tốt tu tập Bát Chánh Đạo và làm cho Bát Chánh Đạo được sung mãn. Cũng bằng cách này, này Ānanda, cần hiểu rằng bạn tốt, bạn đồng hành tốt, giao du với bè đảng tốt chính là toàn bộ đời sống phạm hạnh. Này Ānanda, chính vì nương tựa Ta như một người bạn tốt, nên các chúng sinh vốn phải sinh lại được giải thoát khỏi sự sinh, các chúng sinh vốn phải già được giải thoát khỏi sự già, các chúng sinh vốn phải bệnh được giải thoát khỏi sự bệnh, các chúng sinh vốn phải chết được giải thoát khỏi sự chết, các chúng sinh vốn phải sầu, bi, khổ, ưu, não được giải thoát khỏi sầu, bi, khổ, ưu, não.

Chính bằng cách này, này Ānanda, cần hiểu rằng bạn tốt, bạn đồng hành tốt, giao du với bè đảng tốt chính là toàn bộ đời sống phạm hạnh.’ Vậy nên, thưa Đại vương, Đại vương hãy học tập như thế này: ‘Ta sẽ có bạn tốt, bạn đồng hành tốt, giao du với bè đảng tốt.’ Thưa Đại vương, Đại vương hãy học tập như vậy. Thưa Đại vương, khi Đại vương có bạn tốt, bạn đồng hành tốt, giao du với bè đảng tốt, có một pháp Đại vương cần sống nương tựa vào — đó là sự không phóng dật trong các việc lành. Thưa Đại vương, khi Đại vương sống không phóng dật, nương tựa sự không phóng dật, thì các cung nữ hầu cận của Đại vương sẽ nghĩ như vậy: ‘Vua đang sống không phóng dật, nương tựa sự không phóng dật.

Vậy chúng ta cũng hãy sống không phóng dật, nương tựa sự không phóng dật.’ Thưa Đại vương, khi Đại vương sống không phóng dật, nương tựa sự không phóng dật, thì các vương giả chư hầu của Đại vương cũng sẽ nghĩ như vậy: ‘Vua đang sống không phóng dật, nương tựa sự không phóng dật. Vậy chúng ta cũng hãy sống không phóng dật, nương tựa sự không phóng dật.’ Thưa Đại vương, khi Đại vương sống không phóng dật, nương tựa sự không phóng dật, thì quân đội của Đại vương cũng sẽ nghĩ như vậy: ‘Vua đang sống không phóng dật, nương tựa sự không phóng dật. Vậy chúng ta cũng hãy sống không phóng dật, nương tựa sự không phóng dật.’ Thưa Đại vương, khi Đại vương sống không phóng dật, nương tựa sự không phóng dật, thì dân chúng ở thị trấn và thôn quê của Đại vương cũng sẽ nghĩ như vậy:

‘Vua đang sống không phóng dật, nương tựa sự không phóng dật. Vậy chúng ta cũng hãy sống không phóng dật, nương tựa sự không phóng dật.’ Thưa Đại vương, khi Đại vương sống không phóng dật, nương tựa sự không phóng dật, thì chính Đại vương cũng được che chở, bảo vệ — cung cấm của Đại vương cũng được che chở, bảo vệ, và kho tàng, kho lúa của Đại vương cũng được che chở, bảo vệ.” Đức Phật đã nói như vậy. Nói xong, bậc Thiện Thệ lại nói thêm bài kệ:

Nghĩa là

Người ước nguyện tài sản lớn lao, hết lần này đến lần khác, phải không ngừng tăng tiến (trong sự không phóng dật). Những người sáng suốt tán thán sự không phóng dật nơi những người lành làm các việc phước đức. Người sáng suốt không phóng dật thì nắm giữ được cả hai ích lợi: ích lợi trong đời này và ích lợi trong các đời sau. Người tỉnh táo, hiểu thấu ích lợi ấy, được gọi là bậc hiền trí (vì biết nắm lấy hạnh phúc cho chính mình).