Kinh Đặc Tính Vô Ngã

Bài giảng thứ hai của Đức Phật, vẫn nói với nhóm năm vị Tỷ-kheo ở Vườn Nai. Đức Phật chỉ ra: sắc (thân thể), cảm thọ, tưởng, các hành và thức — năm uẩn làm nên một con người — đều là vô ngã. Vì nếu chúng là 'tôi', chúng đã không bệnh hoạn, và ta đã ra lệnh được cho chúng theo ý mình. Cả năm đều vô thường, là khổ, luôn thay đổi, nên không thể xem chúng là 'của tôi, là tôi, là tự ngã của tôi'. Nghe xong bài này, cả nhóm năm vị đều chứng quả A-la-hán.

Điểm thực hành

Khi thân thể đau nhức hay một cảm xúc khó chịu nổi lên, hãy thử tự nhủ như trong kinh: 'Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi' — rồi để ý xem sự bám chấp có nhẹ đi chút nào không.

Phẩm Chấp Thủ Kinh Đặc Tính Vô Ngã Một lần, Đức Phật ở gần thành Ba-la-nại, tại Isipatana, trong Vườn Nai. Ở đó, Đức Phật gọi nhóm năm vị Tỷ-kheo: 'Này các Tỷ-kheo!' 'Dạ, bạch Đức Phật!' — các vị ấy đáp. Đức Phật nói như sau: 'Sắc, này các Tỷ-kheo, là vô ngã. Nếu sắc là ngã, sắc đã không trở nên bệnh hoạn, và người ta đã có thể ra lệnh cho sắc: 'Mong sắc của tôi là thế này! Mong sắc của tôi đừng là thế kia!' Nhưng vì sắc là vô ngã, nên sắc trở nên bệnh hoạn, và không ai ra lệnh được cho sắc: 'Mong sắc của tôi là thế này! Mong sắc của tôi đừng là thế kia!' Cảm thọ là vô ngã. Nếu cảm thọ là ngã, cảm thọ đã không trở nên khó chịu, và người ta đã có thể ra lệnh cho cảm thọ:

'Mong cảm thọ của tôi là thế này! Mong cảm thọ của tôi đừng là thế kia!' Nhưng vì cảm thọ là vô ngã, nên cảm thọ trở nên khó chịu, và không ai ra lệnh được cho cảm thọ: 'Mong cảm thọ của tôi là thế này! Mong cảm thọ của tôi đừng là thế kia!' Tưởng là vô ngã. Nếu tưởng là ngã, tưởng đã không gây phiền, và người ta đã có thể ra lệnh: 'Mong tưởng của tôi là thế này! Đừng là thế kia!' Nhưng vì tưởng là vô ngã, nên tưởng gây phiền, và không ai ra lệnh được cho tưởng. Các hành là vô ngã. Nếu các hành là ngã, các hành đã không trở nên bệnh hoạn, và người ta đã có thể ra lệnh cho các hành: 'Mong các hành của tôi là thế này! Mong các hành của tôi đừng là thế kia!' Nhưng vì các hành là vô ngã, nên các hành trở nên bệnh hoạn, và không ai ra lệnh được cho các hành:

'Mong các hành của tôi là thế này! Mong các hành của tôi đừng là thế kia!' Thức là vô ngã. Nếu thức là ngã, thức đã không trở nên bệnh hoạn, và người ta đã có thể ra lệnh cho thức: 'Mong thức của tôi là thế này! Mong thức của tôi đừng là thế kia!' Nhưng vì thức là vô ngã, nên thức trở nên bệnh hoạn, và không ai ra lệnh được cho thức: 'Mong thức của tôi là thế này! Mong thức của tôi đừng là thế kia!' Này các Tỷ-kheo, các ông nghĩ sao: Sắc là thường hay vô thường? — Vô thường, bạch Đức Phật. — Cái gì vô thường thì là khổ hay là vui? — Là khổ, bạch Đức Phật. — Cái gì vô thường, là khổ, và luôn thay đổi, thì có hợp lý không khi xem nó như thế này:

'Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi'? — Thưa không, bạch Đức Phật. — Cảm thọ là thường hay vô thường? — Vô thường, bạch Đức Phật. — Cái gì vô thường thì là khổ hay là vui? — Là khổ, bạch Đức Phật. — Cái gì vô thường, là khổ, và luôn thay đổi, thì có hợp lý không khi xem nó là 'cái này của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi'? — Thưa không, bạch Đức Phật. — Tưởng là thường hay vô thường? — Vô thường, bạch Đức Phật. — Cái gì vô thường thì là khổ hay là vui? — Là khổ, bạch Đức Phật. — Cái gì vô thường, là khổ, và luôn thay đổi, thì có hợp lý không khi xem nó là 'cái này của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi'? — Thưa không, bạch Đức Phật.

— Các hành là thường hay vô thường? — Vô thường, bạch Đức Phật. — Cái gì vô thường thì là khổ hay là vui? — Là khổ, bạch Đức Phật. — Cái gì vô thường, là khổ, và luôn thay đổi, thì có hợp lý không khi xem nó là 'cái này của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi'? — Thưa không, bạch Đức Phật. Thức là thường hay vô thường? — Vô thường, bạch Đức Phật. — Cái gì vô thường thì là khổ hay là vui? — Là khổ, bạch Đức Phật. — Cái gì vô thường, là khổ, và luôn thay đổi, thì có hợp lý không khi xem nó như thế này: 'Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi'? — Thưa không, bạch Đức Phật. Vậy nên, này các Tỷ-kheo, bất cứ sắc nào — quá khứ, tương lai hay hiện tại, bên trong hay bên ngoài, thô hay mịn, thấp kém hay cao quý, xa hay gần — tất cả sắc đều phải được thấy như thật bằng trí tuệ đúng đắn như sau: 'Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi.' Bất cứ cảm thọ nào — quá khứ, tương lai hay hiện tại, bên trong hay bên ngoài, thô hay mịn, thấp kém hay cao quý, xa hay gần — tất cả cảm thọ đều phải được thấy như thật bằng trí tuệ đúng đắn như sau: 'Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi.' Bất cứ tưởng nào — quá khứ, tương lai hay hiện tại, bên trong hay bên ngoài, thô hay mịn, thấp kém hay cao quý, xa hay gần — tất cả tưởng đều phải được thấy như thật bằng trí tuệ đúng đắn như sau: 'Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi.' Bất cứ hành nào — quá khứ, tương lai hay hiện tại, bên trong hay bên ngoài, thô hay mịn, thấp kém hay cao quý, xa hay gần — tất cả các hành đều phải được thấy như thật bằng trí tuệ đúng đắn như sau: 'Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi.' Bất cứ thức nào — quá khứ, tương lai hay hiện tại, bên trong hay bên ngoài, thô hay mịn, thấp kém hay cao quý, xa hay gần — tất cả thức đều phải được thấy như thật bằng trí tuệ đúng đắn như sau: 'Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi.' Thấy như vậy, này các Tỷ-kheo, vị đệ tử thánh có học không còn say mê đối với sắc, không còn say mê đối với cảm thọ, không còn say mê đối với tưởng, không còn say mê đối với các hành, không còn say mê đối với thức.

Khi không còn say mê, lòng tham muốn phai đi. Khi tham muốn phai đi, vị ấy được giải thoát. Khi đã giải thoát, vị ấy biết rõ: 'Ta đã được giải thoát.' Vị ấy hiểu rõ: 'Sinh đã chấm dứt, đời sống trong sạch đã sống xong, việc cần làm đã làm xong, không còn trở lại tình trạng này nữa.' Đức Phật nói như vậy. Nhóm năm vị Tỷ-kheo vui mừng, hoan hỷ với lời Đức Phật dạy. Trong lúc bài giảng này đang được nói, tâm của nhóm năm vị Tỷ-kheo được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không còn bám chấp. Kinh Đặc Tính Vô Ngã (hết).