Cái Này Là Ngã: So-attā

Kinh xét quan điểm thường còn cực đoan: “Tự ngã và thế giới là một; sau khi chết tôi sẽ thường còn, vĩnh cửu.” Quan điểm ấy chỉ sinh khi có uẩn, do bám chấp và khư khư giữ lấy uẩn — cả năm uẩn đều là đất của nó. Nhưng uẩn vô thường và là khổ; không bám chấp vào chúng thì quan điểm thường còn không còn đất để sinh.

Điểm thực hành

Khi một niềm tin “tôi sẽ mãi như thế này” xuất hiện, hãy hỏi: nó đang đứng trên uẩn nào, và uẩn ấy có vô thường không?

15. Phẩm Các Quan Điểm Cái Này Là Ngã: So-attā Câu chuyện này xảy ra ở Sāvatthi. “Này các Tỷ-kheo (vị tu sĩ khất thực), khi có cái gì, do bám chấp vào cái gì, khư khư giữ lấy cái gì, quan điểm như vầy sinh ra: ‘Tự ngã và thế giới là một; sau khi chết, tôi sẽ là như vậy: thường còn, bền vững, vĩnh cửu, không đổi thay’?” “Bạch Thế Tôn, các Pháp của chúng con lấy Đức Thế Tôn làm gốc, lấy Đức Thế Tôn làm người dẫn đường, lấy Đức Thế Tôn làm chỗ quay về cuối cùng. Xin Đức Thế Tôn hãy tự giải thích ý nghĩa của lời này; nghe từ Đức Thế Tôn, các Tỷ-kheo sẽ ghi nhớ.” “Khi có sắc, này các Tỷ-kheo, do bám chấp vào sắc, khư khư giữ lấy sắc, quan điểm như vầy sinh ra:

‘Tự ngã và thế giới là một; sau khi chết, tôi sẽ là như vậy: thường còn, bền vững, vĩnh cửu, không đổi thay.’ Khi có thọ, này các Tỷ-kheo, do bám chấp vào thọ, khư khư giữ lấy thọ, quan điểm như vầy sinh ra: ‘Tự ngã và thế giới là một; sau khi chết, tôi sẽ là như vậy: thường còn, bền vững, vĩnh cửu, không đổi thay.’ Khi có tưởng, này các Tỷ-kheo, do bám chấp vào tưởng, khư khư giữ lấy tưởng, quan điểm như vầy sinh ra: ‘Tự ngã và thế giới là một; sau khi chết, tôi sẽ là như vậy: thường còn, bền vững, vĩnh cửu, không đổi thay.’ Khi có các hành, này các Tỷ-kheo, do bám chấp vào các hành, khư khư giữ lấy các hành, quan điểm như vầy sinh ra: ‘Tự ngã và thế giới là một; sau khi chết, tôi sẽ là như vậy: thường còn, bền vững, vĩnh cửu, không đổi thay.’ Khi có thức, này các Tỷ-kheo, do bám chấp vào thức, khư khư giữ lấy thức, quan điểm như vầy sinh ra:

‘Tự ngã và thế giới là một; sau khi chết, tôi sẽ là như vậy: thường còn, bền vững, vĩnh cửu, không đổi thay.’ Các ông nghĩ sao, này các Tỷ-kheo, sắc là thường còn hay vô thường?” “Vô thường, bạch Thế Tôn.” “Cái gì vô thường thì đó là khổ hay là vui?” “Khổ, bạch Thế Tôn.” “Cái gì vô thường, là khổ, có tánh đổi thay — nếu không bám chấp vào cái ấy, quan điểm như vầy có sinh ra được không: ‘Tự ngã và thế giới là một; sau khi chết, tôi sẽ là như vậy: thường còn, bền vững, vĩnh cửu, không đổi thay’?” “Thưa không, bạch Thế Tôn.” “Thọ là thường còn hay vô thường?” “Vô thường, bạch Thế Tôn.” “Cái gì vô thường thì đó là khổ hay là vui?” “Khổ, bạch Thế Tôn.” “Cái gì vô thường, là khổ, có tánh đổi thay — nếu không bám chấp vào cái ấy, quan điểm như vầy có sinh ra được không: ‘Tự ngã và thế giới là một; sau khi chết, tôi sẽ là như vậy: thường còn, bền vững, vĩnh cửu, không đổi thay’?” “Thưa không, bạch Thế Tôn.”

“Tưởng là thường còn hay vô thường?” “Vô thường, bạch Thế Tôn.” “Cái gì vô thường thì đó là khổ hay là vui?” “Khổ, bạch Thế Tôn.” “Cái gì vô thường, là khổ, có tánh đổi thay — nếu không bám chấp vào cái ấy, quan điểm như vầy có sinh ra được không: ‘Tự ngã và thế giới là một; sau khi chết, tôi sẽ là như vậy: thường còn, bền vững, vĩnh cửu, không đổi thay’?” “Thưa không, bạch Thế Tôn.” “Các hành là thường còn hay vô thường?” “Vô thường, bạch Thế Tôn.” “Cái gì vô thường thì đó là khổ hay là vui?” “Khổ, bạch Thế Tôn.” “Cái gì vô thường, là khổ, có tánh đổi thay — nếu không bám chấp vào cái ấy, quan điểm như vầy có sinh ra được không: ‘Tự ngã và thế giới là một; sau khi chết, tôi sẽ là như vậy: thường còn, bền vững, vĩnh cửu, không đổi thay’?” “Thưa không, bạch Thế Tôn.”

Thức là thường còn hay vô thường?” “Vô thường, bạch Thế Tôn.” “Cái gì vô thường thì đó là khổ hay là vui?” “Khổ, bạch Thế Tôn.” “Cái gì vô thường, là khổ, có tánh đổi thay — nếu không bám chấp vào cái ấy, quan điểm như vầy có sinh ra được không: ‘Tự ngã và thế giới là một; sau khi chết, tôi sẽ là như vậy: thường còn, bền vững, vĩnh cửu, không đổi thay’?” “Thưa không, bạch Thế Tôn.” Thấy như vậy, vị đệ tử thánh có học nhàm chán sắc, nhàm chán thọ, nhàm chán tưởng, nhàm chán các hành, nhàm chán thức. Do nhàm chán, ham muốn nhạt đi. Khi ham muốn nhạt đi, vị ấy được giải thoát. Khi được giải thoát, vị ấy biết: ‘Ta đã được giải thoát.’ Vị ấy hiểu rõ: ‘Sinh đã dứt, đời sống trong sạch đã sống xong, việc cần làm đã làm, không còn trở lại trạng thái này nữa.’”

Thứ ba.