Kakudha
Thiên tử Kakudha hỏi Đức Phật có vui mừng hay buồn sầu không; Đức Phật đáp Ngài không được gì để vui, không mất gì để buồn. Qua bài kệ đối đáp, Đức Phật giải thích: vui mừng và buồn sầu sinh ra lẫn nhau, còn vị Tỷ-kheo đã vượt qua cả hai, ngồi một mình mà không bị sự không hài lòng tràn ngập.
Điểm thực hànhHãy tập ngồi một mình trong yên tĩnh mà không cần vui cũng không buồn — sự bình thản không lay động mới là an ổn thật.
Phẩm Anāthapiṇḍika Kinh Kakudha Tôi nghe kể lại như vầy: Một lần, Đức Phật ở gần thành Sāketa, trong rừng Anjana, tại vườn Nai. Khi đêm đã khuya, thiên tử Kakudha với vẻ đẹp rực rỡ làm sáng cả rừng Anjana, tìm đến chỗ Đức Phật. Đến nơi, vị ấy cúi lạy Đức Phật rồi đứng sang một bên. Đứng ở đó, thiên tử Kakudha thưa với Đức Phật: “Thưa vị Sa-môn, Ngài có vui mừng không?” Đức Phật hỏi lại: “Ta được cái gì, này bạn, mà Ta vui mừng?” “Vậy thưa vị Sa-môn, Ngài có buồn sầu không?” Đức Phật hỏi lại: “Ta mất cái gì, này bạn, mà Ta buồn sầu?” “Vậy thưa vị Sa-môn, Ngài không vui mừng mà cũng không buồn sầu?” “Đúng vậy, này bạn.”
Tuy vậy, Ngài cũng không Có được sự hoan hỷ?
Làm sao nay Ngài lại, Ngồi cô độc một mình,
Không có được hoan hỷ, Cũng không bị dao động?
Thật sự, này Dạ-xoa, Ta không có sầu muộn,
Tuy vậy ở nơi Ta, Hoan hỷ không khởi lên,
Dầu nay Ta có ngồi, Riêng một mình cô độc,
Ta không có hoan hỷ, Cũng không bị dao động.
Làm sao, này Tỷ-kheo, Ngài không có sầu muộn,
Làm sao ở nơi Ngài, Hoan hỷ không khởi lên?
Làm sao nay Ngài lại, Ngồi cô độc một mình,
Không có được hoan hỷ, Cũng không bị dao động?
Hoan hỷ chỉ có đến, Với người tâm sầu muộn,
Sầu muộn chỉ có đến, Với người tâm hoan hỷ.
Do vậy, vị Tỷ-kheo, Không hoan hỷ, sầu muộn.
Vậy nên, này Hiền giả, Ông phải biết như vậy.
Ðã lâu, con mới thấy,
Bà-la-môn tịch tịnh,
Vị Tỷ-kheo không sầu, Cũng không có hoan hỷ,
Ðã an toàn vượt khỏi, Chỗ người đời đắm say.
Nghĩa là
Thưa vị Tỷ-kheo, mong rằng Ngài không buồn sầu, và trong Ngài cũng không có sự vui mừng. Mong rằng khi Ngài ngồi một mình, sự không hài lòng không tràn ngập lấy Ngài? “Ta thật sự không buồn sầu, này vị dạ-xoa, và trong Ta cũng không có sự vui mừng. Khi Ta ngồi một mình, sự không hài lòng cũng không tràn ngập lấy Ta.” Làm sao Ngài không buồn sầu, thưa vị Tỷ-kheo? Làm sao trong Ngài không có sự vui mừng? Làm sao khi Ngài ngồi một mình, sự không hài lòng không tràn ngập lấy Ngài? “Vui mừng sinh ra từ buồn sầu, buồn sầu sinh ra từ vui mừng. Vị Tỷ-kheo không vui mừng cũng không buồn sầu — này bạn, ông hãy biết Ta như vậy.” Sau một thời gian dài, nay con mới được thấy một vị Bà-la-môn đã hoàn toàn tịch tịnh, một vị Tỷ-kheo không buồn sầu cũng không vui mừng, đã vượt qua sự đắm say vào cuộc đời.