Xúc Chạm, Biết Rõ

Tại Kammāsadhamma, Đức Phật hỏi các Tỷ-kheo có biết chạm vào bên trong và xét kỹ bên trong không; một vị trả lời nhưng không làm Ngài hài lòng, nên theo lời Ānanda thỉnh, Ngài tự giảng: vị Tỷ-kheo xét kỹ thì truy từ già chết về sự bám víu, từ sự bám víu về khát ái, và thấy khát ái sinh lên, dừng lại ngay ở sáu căn được coi là dễ thương, ngon ngọt. Ai — xưa, nay hay sau này — thấy những thứ ấy là bền lâu, sung sướng, là bản ngã thì khát ái lớn lên và không thoát khỏi khổ, như người khát uống vội ly nước có thuốc độc; ai thấy chúng là vô thường, khổ, vô ngã, là bệnh, là đáng sợ thì buông được khát ái và thoát khổ, như người khát biết cân nhắc và bỏ ly nước độc xuống.

Điểm thực hành

Hôm nay, hãy chọn một thứ trông dễ thương, ngon ngọt mà tâm mình hay tìm đến, và xét kỹ bên trong nó theo ba câu hỏi của kinh: nó sinh lên ở đâu, dừng lại ở đâu, và nó thật sự vô thường, khổ, vô ngã ra sao.

Phẩm Lớn Xúc Chạm, Biết Rõ Tôi nghe kể lại như vầy: Một lần, Đức Phật đang ở giữa xứ của dân Kuru, tại một thị trấn của dân Kuru tên là Kammāsadhamma. Ở đó, Đức Phật gọi các Tỷ-kheo: — Này các Tỷ-kheo! — Bạch Thế Tôn, các Tỷ-kheo ấy đáp lại Đức Phật. Đức Phật nói như vầy: — Này các Tỷ-kheo, các ông có chạm vào bên trong mình và xét kỹ bên trong ấy không?” Nghe nói vậy, một vị Tỷ-kheo thưa với Đức Phật: — Bạch Thế Tôn, con có chạm vào bên trong mình và xét kỹ bên trong ấy. — Nhưng này Tỷ-kheo, ông chạm vào bên trong và xét kỹ bên trong ấy như thế nào?” Bấy giờ, vị Tỷ-kheo ấy trả lời, nhưng câu trả lời của vị ấy không làm Đức Phật hài lòng. Nghe nói vậy, Tôn giả Ānanda thưa với Đức Phật:

— Nay đã đến lúc, bạch Thế Tôn! Nay đã đến lúc, bạch Đấng Thiện Thệ! Xin Thế Tôn nói về việc chạm vào bên trong và xét kỹ bên trong ấy. Nghe Thế Tôn nói rồi, các Tỷ-kheo sẽ ghi nhớ.” — Vậy thì, Ānanda, hãy nghe và chú tâm cho kỹ, Ta sẽ nói.” — Thưa vâng, bạch Thế Tôn, các Tỷ-kheo ấy đáp lại Đức Phật. Đức Phật nói như vầy: — Ở đây, này các Tỷ-kheo, một vị Tỷ-kheo khi chạm vào bên trong và xét kỹ bên trong, xét như vầy: “Nỗi khổ sinh lên ở đời, bắt đầu từ già và chết, có nhiều loại, nhiều dạng khác nhau. Nỗi khổ này lấy cái gì làm nguồn gốc, lấy cái gì làm chỗ sinh khởi, sinh ra từ cái gì, bắt nguồn từ cái gì? Do cái gì có mặt thì già và chết có mặt? Do cái gì không có mặt thì già và chết không có mặt?”

Đang xét kỹ như vậy, vị ấy biết rằng: “Nỗi khổ sinh lên ở đời, bắt đầu từ già và chết, có nhiều loại, nhiều dạng khác nhau. Nỗi khổ này lấy sự bám víu (upadhi — những thứ bị bám vào làm nền cho tái sinh) làm nguồn gốc, làm chỗ sinh khởi, sinh ra từ đó, bắt nguồn từ đó. Do sự bám víu có mặt nên già và chết có mặt; do sự bám víu không có mặt nên già và chết không có mặt.” Vị ấy hiểu rõ già và chết, hiểu rõ sự sinh khởi của già và chết, hiểu rõ sự chấm dứt của già và chết, và hiểu rõ cách thực hành phù hợp đưa đến sự chấm dứt của già và chết. Và vị ấy thực hành đúng theo cách ấy, sống theo Pháp. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là vị Tỷ-kheo đang thực hành đúng đắn và trọn vẹn để làm cạn kiệt khổ đau, để chấm dứt già và chết.

Rồi vị ấy chạm vào bên trong sâu thêm nữa và xét kỹ: “Nhưng sự bám víu này lấy cái gì làm nguồn gốc, lấy cái gì làm chỗ sinh khởi, sinh ra từ cái gì, bắt nguồn từ cái gì? Do cái gì có mặt thì sự bám víu có mặt? Do cái gì không có mặt thì sự bám víu không có mặt?” Đang xét kỹ như vậy, vị ấy biết rằng: “Sự bám víu này lấy khát ái làm nguồn gốc, làm chỗ sinh khởi, sinh ra từ đó, bắt nguồn từ đó. Do khát ái có mặt nên sự bám víu có mặt; do khát ái không có mặt nên sự bám víu không có mặt.” Vị ấy hiểu rõ sự bám víu, hiểu rõ sự sinh khởi của nó, hiểu rõ sự chấm dứt của nó, và hiểu rõ cách thực hành phù hợp đưa đến sự chấm dứt của nó. Và vị ấy thực hành đúng theo cách ấy, sống theo Pháp.

Này các Tỷ-kheo, đây gọi là vị Tỷ-kheo đang thực hành đúng đắn và trọn vẹn để làm cạn kiệt khổ đau, để chấm dứt sự bám víu. Rồi vị ấy chạm vào bên trong sâu thêm nữa và xét kỹ: “Nhưng khát ái này, khi nó sinh lên thì sinh lên ở đâu, khi nó dừng lại thì dừng lại ở đâu?” Đang xét kỹ như vậy, vị ấy biết rằng: “Bất cứ cái gì ở đời trông dễ thương, ngon ngọt, chính ở đó khát ái khi sinh lên thì sinh lên, khi dừng lại thì dừng lại. Và cái gì ở đời trông dễ thương, ngon ngọt? Con mắt ở đời trông dễ thương, ngon ngọt; chính ở đó, khát ái khi sinh lên thì sinh lên, khi dừng lại thì dừng lại. Cái tai ở đời trông dễ thương, ngon ngọt; chính ở đó, khát ái khi sinh lên thì sinh lên, khi dừng lại thì dừng lại.

Cái mũi ở đời trông dễ thương, ngon ngọt; chính ở đó, khát ái khi sinh lên thì sinh lên, khi dừng lại thì dừng lại. Cái lưỡi ở đời trông dễ thương, ngon ngọt; chính ở đó, khát ái khi sinh lên thì sinh lên, khi dừng lại thì dừng lại. Thân thể ở đời trông dễ thương, ngon ngọt; chính ở đó, khát ái khi sinh lên thì sinh lên, khi dừng lại thì dừng lại. Ý ở đời trông dễ thương, ngon ngọt; chính ở đó, khát ái khi sinh lên thì sinh lên, khi dừng lại thì dừng lại.” Này các Tỷ-kheo, trong quá khứ, những Sa-môn hay Bà-la-môn nào thấy những gì ở đời trông dễ thương, ngon ngọt là bền lâu mãi, là sung sướng, là bản ngã, là lành mạnh không bệnh, là chỗ an ổn, những vị ấy đã làm khát ái lớn lên.

Ai làm khát ái lớn lên thì làm sự bám víu lớn lên. Ai làm sự bám víu lớn lên thì làm khổ đau lớn lên. Ai làm khổ đau lớn lên thì không được thoát khỏi sự sinh ra, già, chết, sầu muộn, than khóc, đau đớn, buồn phiền và tuyệt vọng; họ không được thoát khỏi khổ đau, Ta nói như vậy. Này các Tỷ-kheo, trong tương lai, những Sa-môn hay Bà-la-môn nào sẽ thấy những gì ở đời trông dễ thương, ngon ngọt là bền lâu mãi, là sung sướng, là bản ngã, là lành mạnh không bệnh, là chỗ an ổn, những vị ấy sẽ làm khát ái lớn lên. Ai làm khát ái lớn lên thì sẽ làm sự bám víu lớn lên. Ai làm sự bám víu lớn lên thì sẽ làm khổ đau lớn lên. Ai làm khổ đau lớn lên thì sẽ không được thoát khỏi sự sinh ra, già, chết, sầu muộn, than khóc, đau đớn, buồn phiền và tuyệt vọng; họ sẽ không được thoát khỏi khổ đau, Ta nói như vậy.

Này các Tỷ-kheo, trong hiện tại, những Sa-môn hay Bà-la-môn nào thấy những gì ở đời trông dễ thương, ngon ngọt là bền lâu mãi, là sung sướng, là bản ngã, là lành mạnh không bệnh, là chỗ an ổn, những vị ấy đang làm khát ái lớn lên. Ai làm khát ái lớn lên thì làm sự bám víu lớn lên. Ai làm sự bám víu lớn lên thì làm khổ đau lớn lên. Ai làm khổ đau lớn lên thì không được thoát khỏi sự sinh ra, già, chết, sầu muộn, than khóc, đau đớn, buồn phiền và tuyệt vọng; họ không được thoát khỏi khổ đau, Ta nói như vậy. Ví như, này các Tỷ-kheo, có một ly nước uống bằng đồng, nước có màu đẹp, có mùi thơm, có vị ngon; nhưng nước ấy bị pha lẫn thuốc độc. Rồi một người đi đến, bị nắng nóng hành hạ, bị nắng nóng áp đảo, mệt lả, run rẩy, khô cổ vì khát.

Người ta nói với người ấy: “Này anh bạn, đây là ly nước uống bằng đồng dành cho anh: nước có màu đẹp, có mùi thơm, có vị ngon; nhưng nó bị pha lẫn thuốc độc. Muốn thì anh cứ uống. Nếu uống, anh sẽ thích thú vì màu, vì mùi, vì vị của nó; nhưng uống vào rồi, chính vì việc đó anh sẽ chết, hay đau đớn gần như chết.” Người ấy uống ly nước ấy một cách vội vàng, không suy xét, không bỏ nó xuống. Chính vì việc đó, người ấy đi đến chỗ chết, hay đau đớn gần như chết. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, trong quá khứ, những Sa-môn hay Bà-la-môn nào thấy những gì ở đời trông dễ thương, ngon ngọt là bền lâu mãi, là sung sướng, là bản ngã, là lành mạnh không bệnh, là chỗ an ổn, Những vị ấy đã làm khát ái lớn lên. Ai làm khát ái lớn lên thì làm sự bám víu lớn lên. Ai làm sự bám víu lớn lên thì làm khổ đau lớn lên. Ai làm khổ đau lớn lên thì không được thoát khỏi sự sinh ra, già, chết, sầu muộn, than khóc, đau đớn, buồn phiền và tuyệt vọng; họ không được thoát khỏi khổ đau, Ta nói như vậy.

Cũng vậy, trong tương lai, những Sa-môn hay Bà-la-môn nào sẽ thấy những gì ở đời trông dễ thương, ngon ngọt là bền lâu mãi, là sung sướng, là bản ngã, là lành mạnh không bệnh, là chỗ an ổn, Những vị ấy sẽ làm khát ái lớn lên. Ai làm khát ái lớn lên thì sẽ làm sự bám víu lớn lên. Ai làm sự bám víu lớn lên thì sẽ làm khổ đau lớn lên. Ai làm khổ đau lớn lên thì sẽ không được thoát khỏi sự sinh ra, già, chết, sầu muộn, than khóc, đau đớn, buồn phiền và tuyệt vọng; họ sẽ không được thoát khỏi khổ đau, Ta nói như vậy. Trong hiện tại, những Sa-môn hay Bà-la-môn nào thấy những gì ở đời trông dễ thương, ngon ngọt là bền lâu mãi, là sung sướng, là bản ngã, là lành mạnh không bệnh, là chỗ an ổn, những vị ấy đang làm khát ái lớn lên, này các Tỷ-kheo.

Ai làm khát ái lớn lên thì làm sự bám víu lớn lên. Ai làm sự bám víu lớn lên thì làm khổ đau lớn lên. Ai làm khổ đau lớn lên thì không được thoát khỏi sự sinh ra, già, chết, sầu muộn, than khóc, đau đớn, buồn phiền và tuyệt vọng; họ không được thoát khỏi khổ đau, Ta nói như vậy. Ngược lại, này các Tỷ-kheo, trong quá khứ, những Sa-môn hay Bà-la-môn nào thấy những gì ở đời trông dễ thương, ngon ngọt là vô thường, là khổ, là vô ngã, là bệnh, là đáng sợ, những vị ấy đã buông bỏ khát ái. Ai buông bỏ khát ái thì buông bỏ sự bám víu. Ai buông bỏ sự bám víu thì buông bỏ khổ đau. Ai buông bỏ khổ đau thì được thoát khỏi sự sinh ra, già, chết, sầu muộn, than khóc, đau đớn, buồn phiền và tuyệt vọng; họ được thoát khỏi khổ đau, Ta nói như vậy.

Này các Tỷ-kheo, trong tương lai, những Sa-môn hay Bà-la-môn nào sẽ thấy những gì ở đời trông dễ thương, ngon ngọt là vô thường, là khổ, là vô ngã, là bệnh, là đáng sợ, những vị ấy sẽ buông bỏ khát ái. Ai buông bỏ khát ái thì sẽ buông bỏ sự bám víu; ai buông bỏ sự bám víu thì sẽ buông bỏ khổ đau; ai buông bỏ khổ đau thì sẽ được thoát khỏi sự sinh ra, già, chết, sầu muộn, than khóc, đau đớn, buồn phiền và tuyệt vọng; họ sẽ được thoát khỏi khổ đau, Ta nói như vậy. Này các Tỷ-kheo, trong hiện tại, những Sa-môn hay Bà-la-môn nào thấy những gì ở đời trông dễ thương, ngon ngọt là vô thường, là khổ, là vô ngã, là bệnh, là đáng sợ, những vị ấy đang buông bỏ khát ái.

Ai buông bỏ khát ái thì buông bỏ sự bám víu. Ai buông bỏ sự bám víu thì buông bỏ khổ đau. Ai buông bỏ khổ đau thì được thoát khỏi sự sinh ra, già, chết, sầu muộn, than khóc, đau đớn, buồn phiền và tuyệt vọng; họ được thoát khỏi khổ đau, Ta nói như vậy. Ví như, này các Tỷ-kheo, có một ly nước uống bằng đồng, nước có màu đẹp, có mùi thơm, có vị ngon; nhưng nước ấy bị pha lẫn thuốc độc. Rồi một người đi đến, bị nắng nóng hành hạ, bị nắng nóng áp đảo, mệt lả, run rẩy, khô cổ vì khát. Người ta nói với người ấy: “Này anh bạn, đây là ly nước uống bằng đồng dành cho anh: nước có màu đẹp, có mùi thơm, có vị ngon; nhưng nó bị pha lẫn thuốc độc. Muốn thì anh cứ uống.

Nếu uống, anh sẽ được thỏa thích vì màu, vì mùi, vì vị của nó; nhưng uống vào rồi, chính vì việc đó anh sẽ chết, hay đau đớn gần như chết.” Bấy giờ, này các Tỷ-kheo, người ấy nghĩ như vầy: “Ta có thể dập tắt cơn khát loại rượu này bằng một thức uống khác, bằng nước sữa đông, bằng nước muối loãng, hay bằng một thứ nước muối chua; nhưng dù thế nào ta cũng không nên uống thứ này, vì nó sẽ mang lại cho ta thiệt hại và khổ đau lâu dài.” Sau khi cân nhắc, người ấy không uống ly nước ấy và bỏ nó xuống. Chính vì việc đó, người ấy không đi đến chỗ chết, cũng không đau đớn gần như chết. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, trong quá khứ, những Sa-môn hay Bà-la-môn nào thấy những gì ở đời trông dễ thương, ngon ngọt là vô thường, là khổ, là vô ngã, là bệnh, là đáng sợ, những vị ấy đã buông bỏ khát ái.

Ai buông bỏ khát ái thì buông bỏ sự bám víu. Ai buông bỏ sự bám víu thì buông bỏ khổ đau. Ai buông bỏ khổ đau thì được thoát khỏi sự sinh ra, già, chết, sầu muộn, than khóc, đau đớn, buồn phiền và tuyệt vọng; họ được thoát khỏi khổ đau, Ta nói như vậy. Cũng vậy, trong tương lai, những Sa-môn hay Bà-la-môn nào sẽ thấy những gì ở đời trông dễ thương, ngon ngọt là vô thường, là khổ, là vô ngã, là bệnh, là đáng sợ, Những vị ấy sẽ buông bỏ khát ái. Ai buông bỏ khát ái thì sẽ buông bỏ sự bám víu. Ai buông bỏ sự bám víu thì sẽ buông bỏ khổ đau. Ai buông bỏ khổ đau thì sẽ được thoát khỏi sự sinh ra, già, chết, sầu muộn, than khóc, đau đớn, buồn phiền và tuyệt vọng; họ sẽ được thoát khỏi khổ đau, Ta nói như vậy.

Trong hiện tại, những Sa-môn hay Bà-la-môn nào thấy những gì ở đời trông dễ thương, ngon ngọt là vô thường, là khổ, là vô ngã, là bệnh, là đáng sợ, những vị ấy đang buông bỏ khát ái. Ai buông bỏ khát ái thì buông bỏ sự bám víu. Ai buông bỏ sự bám víu thì buông bỏ khổ đau. Ai buông bỏ khổ đau thì được thoát khỏi sự sinh ra, già, chết, sầu muộn, than khóc, đau đớn, buồn phiền và tuyệt vọng; họ được thoát khỏi khổ đau, Ta nói như vậy.” Bài thứ 6.