Thế Giới: Loka

Đức Phật giảng “thế giới” sinh khởi và chấm dứt ngay trong sáu giác quan của mỗi người: từ tiếp xúc, cảm thọ và khát ái mà thế giới khổ đau dựng lên; khi khát ái chấm dứt, thế giới ấy cũng chấm dứt. Không cần tìm nguồn gốc của thế giới ở đâu xa.

Điểm thực hành

Hôm nay, hãy thử nhìn “thế giới” của mình như một quá trình đang dựng lên qua mắt, tai và ý — và nhận ra nó cũng đang tan đi từng khoảnh khắc.

Phẩm Các Gia Chủ Kinh Thế Giới Đức Phật đang ở tại thành Sāvatthī. Đức Phật nói: “Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng cho các ông sự sinh khởi và sự chấm dứt của thế giới. Hãy lắng nghe và chú ý cho kỹ, Ta sẽ nói.” Các Tỷ-kheo đáp: “Thưa vâng, bạch Đức Phật.” Đức Phật nói như sau: “Này các Tỷ-kheo, sự sinh khởi của thế giới là gì? Tùy thuộc vào mắt và các hình sắc, thức của mắt sinh khởi. Sự gặp gỡ của ba thứ ấy là xúc. Do xúc làm duyên nên có cảm thọ; do cảm thọ làm duyên nên có khát ái; do khát ái làm duyên nên có chấp thủ; do chấp thủ làm duyên nên có hiện hữu; do hiện hữu làm duyên nên có sự sinh; do sự sinh làm duyên nên có già và chết, sầu, khóc than, đau, buồn rầu và tuyệt vọng sinh khởi.

Này các Tỷ-kheo, đây là sự sinh khởi của thế giới. Tùy thuộc vào tai và các âm thanh, thức của tai sinh khởi. Sự gặp gỡ của ba thứ ấy là xúc. Do xúc làm duyên nên có cảm thọ; do cảm thọ làm duyên nên có khát ái; do khát ái làm duyên nên có chấp thủ; do chấp thủ làm duyên nên có hiện hữu; do hiện hữu làm duyên nên có sự sinh; do sự sinh làm duyên nên có già và chết, sầu, khóc than, đau, buồn rầu và tuyệt vọng sinh khởi. Này các Tỷ-kheo, đây là sự sinh khởi của thế giới. Tùy thuộc vào mũi và các mùi, thức của mũi sinh khởi. Sự gặp gỡ của ba thứ ấy là xúc. Do xúc làm duyên nên có cảm thọ; do cảm thọ làm duyên nên có khát ái; do khát ái làm duyên nên có chấp thủ; do chấp thủ làm duyên nên có hiện hữu; do hiện hữu làm duyên nên có sự sinh; do sự sinh làm duyên nên có già và chết, sầu, khóc than, đau, buồn rầu và tuyệt vọng sinh khởi. Này các Tỷ-kheo, đây là sự sinh khởi của thế giới.

Tùy thuộc vào lưỡi và các vị, thức của lưỡi sinh khởi. Sự gặp gỡ của ba thứ ấy là xúc. Do xúc làm duyên nên có cảm thọ; do cảm thọ làm duyên nên có khát ái; do khát ái làm duyên nên có chấp thủ; do chấp thủ làm duyên nên có hiện hữu; do hiện hữu làm duyên nên có sự sinh; do sự sinh làm duyên nên có già và chết, sầu, khóc than, đau, buồn rầu và tuyệt vọng sinh khởi. Này các Tỷ-kheo, đây là sự sinh khởi của thế giới. Tùy thuộc vào thân và những gì được đụng chạm, thức của thân sinh khởi. Sự gặp gỡ của ba thứ ấy là xúc. Do xúc làm duyên nên có cảm thọ; do cảm thọ làm duyên nên có khát ái; do khát ái làm duyên nên có chấp thủ; do chấp thủ làm duyên nên có hiện hữu; do hiện hữu làm duyên nên có sự sinh; do sự sinh làm duyên nên có già và chết, sầu, khóc than, đau, buồn rầu và tuyệt vọng sinh khởi. Này các Tỷ-kheo, đây là sự sinh khởi của thế giới.

Tùy thuộc vào ý và các đối tượng của ý, thức của ý sinh khởi. Sự gặp gỡ của ba thứ ấy là xúc. Do xúc làm duyên nên có cảm thọ; do cảm thọ làm duyên nên có khát ái; do khát ái làm duyên nên có chấp thủ; do chấp thủ làm duyên nên có hiện hữu; do hiện hữu làm duyên nên có sự sinh; do sự sinh làm duyên nên có già và chết, sầu, khóc than, đau, buồn rầu và tuyệt vọng sinh khởi. Này các Tỷ-kheo, đây là sự sinh khởi của thế giới. Này các Tỷ-kheo, sự chấm dứt của thế giới là gì? Tùy thuộc vào mắt và các hình sắc, thức của mắt sinh khởi. Sự gặp gỡ của ba thứ ấy là xúc. Do xúc làm duyên nên có cảm thọ; do cảm thọ làm duyên nên có khát ái. Khi khát ái ấy lụi tàn và chấm dứt hẳn, không còn sót lại chút nào, thì chấp thủ chấm dứt; do chấp thủ chấm dứt nên hiện hữu chấm dứt; do hiện hữu chấm dứt nên sự sinh chấm dứt; do sự sinh chấm dứt nên già và chết, sầu, khóc than, đau, buồn rầu và tuyệt vọng đều chấm dứt; như vậy là toàn bộ khối khổ này chấm dứt.

Này các Tỷ-kheo, đây là sự chấm dứt của thế giới. Tùy thuộc vào tai và các âm thanh, thức của tai sinh khởi. Sự gặp gỡ của ba thứ ấy là xúc. Do xúc làm duyên nên có cảm thọ; do cảm thọ làm duyên nên có khát ái. Khi khát ái ấy lụi tàn và chấm dứt hẳn, không còn sót lại chút nào, thì chấp thủ chấm dứt; do chấp thủ chấm dứt nên hiện hữu chấm dứt; do hiện hữu chấm dứt nên sự sinh chấm dứt; do sự sinh chấm dứt nên già và chết, sầu, khóc than, đau, buồn rầu và tuyệt vọng đều chấm dứt. Như vậy là toàn bộ khối khổ này chấm dứt. Này các Tỷ-kheo, đây là sự chấm dứt của thế giới. Tùy thuộc vào mũi và các mùi, thức của mũi sinh khởi. Sự gặp gỡ của ba thứ ấy là xúc. Do xúc làm duyên nên có cảm thọ; do cảm thọ làm duyên nên có khát ái. Khi khát ái ấy lụi tàn và chấm dứt hẳn, không còn sót lại chút nào, thì chấp thủ chấm dứt; do chấp thủ chấm dứt nên hiện hữu chấm dứt; do hiện hữu chấm dứt nên sự sinh chấm dứt; do sự sinh chấm dứt nên già và chết, sầu, khóc than, đau, buồn rầu và tuyệt vọng đều chấm dứt. Như vậy là toàn bộ khối khổ này chấm dứt. Này các Tỷ-kheo, đây là sự chấm dứt của thế giới.

Tùy thuộc vào lưỡi và các vị, thức của lưỡi sinh khởi. Sự gặp gỡ của ba thứ ấy là xúc. Do xúc làm duyên nên có cảm thọ; do cảm thọ làm duyên nên có khát ái. Khi khát ái ấy lụi tàn và chấm dứt hẳn, không còn sót lại chút nào, thì chấp thủ chấm dứt; do chấp thủ chấm dứt nên hiện hữu chấm dứt; do hiện hữu chấm dứt nên sự sinh chấm dứt; do sự sinh chấm dứt nên già và chết, sầu, khóc than, đau, buồn rầu và tuyệt vọng đều chấm dứt. Như vậy là toàn bộ khối khổ này chấm dứt. Này các Tỷ-kheo, đây là sự chấm dứt của thế giới. Tùy thuộc vào thân và những gì được đụng chạm, thức của thân sinh khởi. Sự gặp gỡ của ba thứ ấy là xúc. Do xúc làm duyên nên có cảm thọ; do cảm thọ làm duyên nên có khát ái. Khi khát ái ấy lụi tàn và chấm dứt hẳn, không còn sót lại chút nào, thì chấp thủ chấm dứt; do chấp thủ chấm dứt nên hiện hữu chấm dứt; do hiện hữu chấm dứt nên sự sinh chấm dứt; do sự sinh chấm dứt nên già và chết, sầu, khóc than, đau, buồn rầu và tuyệt vọng đều chấm dứt. Như vậy là toàn bộ khối khổ này chấm dứt. Này các Tỷ-kheo, đây là sự chấm dứt của thế giới.

Tùy thuộc vào ý và các đối tượng của ý, thức của ý sinh khởi. Sự gặp gỡ của ba thứ ấy là xúc. Do xúc làm duyên nên có cảm thọ; do cảm thọ làm duyên nên có khát ái. Khi khát ái ấy lụi tàn và chấm dứt hẳn, không còn sót lại chút nào, thì chấp thủ chấm dứt; do chấp thủ chấm dứt nên hiện hữu chấm dứt; do hiện hữu chấm dứt nên sự sinh chấm dứt; do sự sinh chấm dứt nên già và chết, sầu, khóc than, đau, buồn rầu và tuyệt vọng đều chấm dứt; như vậy là toàn bộ khối khổ này chấm dứt. Này các Tỷ-kheo, đây là sự chấm dứt của thế giới.” Bài thứ 4.