Ngoại Đạo

Tôn giả Sāriputta đến thăm các du sĩ ngoại đạo và trả lời câu hỏi về nguồn gốc của khổ: khổ tùy thuộc vào xúc mà sinh khởi, và không ai cảm nhận được gì nếu thiếu xúc. Đức Phật xác nhận, kể lại lần Ngài cũng trả lời y như vậy, rồi Tôn giả Ānanda triển khai sâu thêm bằng cách truy ngược chuỗi duyên khởi từ già chết về đến sáu xứ.

Điểm thực hành

Khi khổ xuất hiện, hãy truy ngược từng bước: cảm giác này đến từ sự tiếp xúc nào, thay vì dừng lại ở chuyện đổ lỗi cho mình hay cho người khác.

Phẩm Mười Lực Kinh Ngoại Đạo Đức Phật đang ở gần thành Rājagaha, trong khu rừng tre. Một buổi sáng, Tôn giả Sāriputta đắp y, cầm bát và áo, đi vào thành Rājagaha để khất thực. Bấy giờ Tôn giả Sāriputta chợt nghĩ: “Còn sớm quá, chưa nên vào Rājagaha khất thực. Hay là ta ghé thăm khu vườn của các du sĩ thuộc những tôn giáo khác?” Thế là Tôn giả Sāriputta đến khu vườn của các du sĩ ấy và chào hỏi họ. Sau những lời chào hỏi thân tình, Tôn giả ngồi sang một bên. Các du sĩ nói với Tôn giả đang ngồi bên cạnh: “Thưa Hiền giả Sāriputta, có những Sa-môn và Bà-la-môn giảng về nghiệp, nói rằng khổ là do chính mình làm ra. Lại có những vị nói rằng khổ là do người khác làm ra.

Lại có những vị nói rằng khổ vừa do chính mình, vừa do người khác làm ra. Lại có những vị nói rằng khổ không do mình, không do người khác làm ra, mà tự nhiên sinh ra. Trong chuyện này, Sa-môn Gotama dạy thế nào, giảng giải ra sao? Chúng tôi phải trả lời thế nào mới đúng là nhắc lại lời Sa-môn Gotama đã nói, không làm người ta hiểu sai về ngài, giảng đúng theo Pháp của ngài, và không để ai có cớ chính đáng mà bắt bẻ, chê trách?” Tôn giả Sāriputta đáp: “Thưa các Hiền giả, Đức Phật đã nói rằng khổ sinh khởi tùy thuộc vào điều kiện. Tùy thuộc vào điều kiện gì? Tùy thuộc vào xúc. Ai nói như thế là nhắc lại đúng lời Đức Phật đã nói, không làm người ta hiểu sai về Ngài, giảng đúng theo Pháp của Ngài, và không ai có cớ chính đáng mà bắt bẻ, chê trách người ấy.

Ở đây, thưa các Hiền giả, với những Sa-môn và Bà-la-môn giảng về nghiệp, nói rằng khổ do chính mình làm ra, điều đó cũng tùy thuộc vào xúc mà có. Với những vị nói rằng khổ do người khác làm ra, điều đó cũng tùy thuộc vào xúc mà có. Với những vị nói rằng khổ vừa do chính mình, vừa do người khác làm ra, điều đó cũng tùy thuộc vào xúc mà có. Với những vị nói rằng khổ không do mình, không do người khác làm ra, mà tự nhiên sinh ra, điều đó cũng tùy thuộc vào xúc mà có. Ở đây, thưa các Hiền giả, với những Sa-môn và Bà-la-môn giảng về nghiệp, nói rằng khổ do chính mình làm ra, không thể nào họ cảm nhận được điều đó nếu không có xúc; chuyện như vậy không xảy ra được.

Với những vị nói rằng khổ do người khác làm ra, không thể nào họ cảm nhận được điều đó nếu không có xúc; chuyện như vậy không xảy ra được. Với những vị nói rằng khổ vừa do chính mình, vừa do người khác làm ra, không thể nào họ cảm nhận được điều đó nếu không có xúc; chuyện như vậy không xảy ra được. Với những vị nói rằng khổ không do mình, không do người khác làm ra, mà tự nhiên sinh ra, không thể nào họ cảm nhận được điều đó nếu không có xúc; chuyện như vậy không xảy ra được.” Tôn giả Ānanda nghe được cuộc trò chuyện này giữa Tôn giả Sāriputta và các du sĩ ấy. Sau khi đi khất thực ở Rājagaha và ăn xong, trên đường trở về, Tôn giả Ānanda đến gặp Đức Phật, cúi lễ Ngài và ngồi sang một bên.

Ngồi xuống xong, Tôn giả kể lại cho Đức Phật nghe toàn bộ cuộc trò chuyện vừa rồi. Đức Phật nói: “Tốt lắm, tốt lắm, Ānanda! Sāriputta trả lời như vậy là trả lời rất đúng. Ta đã nói rằng khổ sinh khởi tùy thuộc vào điều kiện. Tùy thuộc vào điều kiện gì? Tùy thuộc vào xúc. Ai nói như thế là nhắc lại đúng lời Ta đã nói, không làm người ta hiểu sai về Ta, giảng đúng theo Pháp của Ta, và không ai có cớ chính đáng mà bắt bẻ, chê trách người ấy. Ở đây, này Ānanda, với những Sa-môn và Bà-la-môn giảng về nghiệp, nói rằng khổ do chính mình làm ra, điều đó cũng tùy thuộc vào xúc mà có. Với những vị nói rằng khổ do người khác làm ra, điều đó cũng tùy thuộc vào xúc mà có.

Với những vị nói rằng khổ vừa do chính mình, vừa do người khác làm ra, điều đó cũng tùy thuộc vào xúc mà có. Với những vị nói rằng khổ không do mình, không do người khác làm ra, mà tự nhiên sinh ra, điều đó cũng tùy thuộc vào xúc mà có. Ở đây, này Ānanda, với những Sa-môn và Bà-la-môn giảng về nghiệp, nói rằng khổ do chính mình làm ra, không thể nào họ cảm nhận được điều đó nếu không có xúc; chuyện như vậy không xảy ra được. Với những vị nói rằng khổ do người khác làm ra, không thể nào họ cảm nhận được điều đó nếu không có xúc; chuyện như vậy không xảy ra được. Với những vị nói rằng khổ vừa do chính mình, vừa do người khác làm ra, không thể nào họ cảm nhận được điều đó nếu không có xúc; chuyện như vậy không xảy ra được.

Với những vị nói rằng khổ không do mình, không do người khác làm ra, mà tự nhiên sinh ra, không thể nào họ cảm nhận được điều đó nếu không có xúc; chuyện như vậy không xảy ra được. Này Ānanda, có một lần Ta cũng đang ở ngay tại Rājagaha này, trong khu rừng tre, nơi người ta cho sóc ăn. Buổi sáng hôm ấy, Ta đắp y, cầm bát và áo, đi vào Rājagaha để khất thực. Bấy giờ Ta chợt nghĩ: “Còn sớm quá, chưa nên vào Rājagaha khất thực. Hay là ta ghé thăm khu vườn của các du sĩ thuộc những tôn giáo khác?” Thế là Ta đến khu vườn của các du sĩ ấy và chào hỏi họ. Sau những lời chào hỏi thân tình, Ta ngồi sang một bên. Ngồi xuống xong, các du sĩ ấy nói với Ta:”

“Thưa Hiền giả Gotama, có những Sa-môn và Bà-la-môn giảng về nghiệp, nói rằng khổ là do chính mình làm ra. Lại có những vị nói rằng khổ là do người khác làm ra. Lại có những vị nói rằng khổ vừa do chính mình, vừa do người khác làm ra. Lại có những vị nói rằng khổ không do mình, không do người khác làm ra, mà tự nhiên sinh ra. Trong chuyện này, Tôn giả Gotama dạy thế nào, giảng giải ra sao? Chúng tôi phải trả lời thế nào mới đúng là nhắc lại lời Tôn giả Gotama đã nói, không làm người ta hiểu sai về ngài, giảng đúng theo Pháp của ngài, và không để ai có cớ chính đáng mà bắt bẻ, chê trách?” Này Ānanda, khi họ hỏi vậy, Ta đã trả lời các du sĩ ấy rằng:

“Thưa các Hiền giả, Ta đã nói rằng khổ sinh khởi tùy thuộc vào điều kiện. Tùy thuộc vào điều kiện gì? Tùy thuộc vào xúc. Ai nói như thế là nhắc lại đúng lời Ta đã nói, không làm người ta hiểu sai về Ta, giảng đúng theo Pháp của Ta, và không ai có cớ chính đáng mà bắt bẻ, chê trách người ấy. Ở đây, thưa các Hiền giả, với những Sa-môn và Bà-la-môn giảng về nghiệp, nói rằng khổ do chính mình làm ra, điều đó cũng tùy thuộc vào xúc mà có. Với những vị nói rằng khổ do người khác làm ra, điều đó cũng tùy thuộc vào xúc mà có. Với những vị nói rằng khổ vừa do chính mình, vừa do người khác làm ra, điều đó cũng tùy thuộc vào xúc mà có. Với những vị nói rằng khổ không do mình, không do người khác làm ra, mà tự nhiên sinh ra, điều đó cũng tùy thuộc vào xúc mà có.

Ở đây, thưa các Hiền giả, với những Sa-môn và Bà-la-môn giảng về nghiệp, nói rằng khổ do chính mình làm ra, không thể nào họ cảm nhận được điều đó nếu không có xúc; chuyện như vậy không xảy ra được. Với những vị nói rằng khổ do người khác làm ra, không thể nào họ cảm nhận được điều đó nếu không có xúc; chuyện như vậy không xảy ra được. Với những vị nói rằng khổ vừa do chính mình, vừa do người khác làm ra, không thể nào họ cảm nhận được điều đó nếu không có xúc; chuyện như vậy không xảy ra được. Với những vị nói rằng khổ không do mình, không do người khác làm ra, mà tự nhiên sinh ra, không thể nào họ cảm nhận được điều đó nếu không có xúc; chuyện như vậy không xảy ra được.””

Tôn giả Ānanda thưa: “Thật kỳ diệu, bạch Đức Phật, thật lạ lùng, khi chỉ bằng một câu nói mà toàn bộ vấn đề đã được nói trọn. Liệu có cách giảng giải chi tiết về vấn đề này mà vừa sâu sắc, vừa trông cũng sâu sắc không?” Đức Phật nói: “Vậy thì, này Ānanda, chính ông hãy làm sáng tỏ vấn đề này ở đây.” Tôn giả Ānanda thưa: “Bạch Đức Phật, nếu người ta hỏi con: “Này Hiền giả Ānanda, già và chết có nguồn gốc từ đâu, sinh ra từ đâu, bắt đầu từ đâu, phát xuất từ đâu?” Bị hỏi như vậy, con sẽ trả lời: “Thưa các Hiền giả, già và chết lấy sự sinh làm nguồn gốc, sinh ra từ sự sinh, bắt đầu từ sự sinh, phát xuất từ sự sinh.” Bị hỏi như vậy, con sẽ trả lời như thế.

Nếu người ta hỏi con: “Này Hiền giả Ānanda, thế sự sinh có nguồn gốc từ đâu, sinh ra từ đâu, bắt đầu từ đâu, phát xuất từ đâu?” Bị hỏi như vậy, con sẽ trả lời: “Thưa các Hiền giả, sự sinh lấy hiện hữu làm nguồn gốc, sinh ra từ hiện hữu, bắt đầu từ hiện hữu, phát xuất từ hiện hữu.” Bị hỏi như vậy, con sẽ trả lời như thế. Nếu người ta hỏi con: “Này Hiền giả Ānanda, thế hiện hữu có nguồn gốc từ đâu, sinh ra từ đâu, bắt đầu từ đâu, phát xuất từ đâu?” Bị hỏi như vậy, con sẽ trả lời: “Thưa các Hiền giả, hiện hữu lấy chấp thủ làm nguồn gốc, sinh ra từ chấp thủ, bắt đầu từ chấp thủ, phát xuất từ chấp thủ.” Bị hỏi như vậy, con sẽ trả lời như thế. Nếu người ta hỏi con:

“Này Hiền giả Ānanda, thế chấp thủ có nguồn gốc từ đâu, sinh ra từ đâu, bắt đầu từ đâu, phát xuất từ đâu?” Bị hỏi như vậy, con sẽ trả lời: “Thưa các Hiền giả, chấp thủ lấy khát ái làm nguồn gốc, sinh ra từ khát ái, bắt đầu từ khát ái, phát xuất từ khát ái.” Bị hỏi như vậy, con sẽ trả lời như thế. Nếu người ta hỏi con: “Này Hiền giả Ānanda, thế khát ái có nguồn gốc từ đâu, sinh ra từ đâu, bắt đầu từ đâu, phát xuất từ đâu?” Bị hỏi như vậy, con sẽ trả lời: “Thưa các Hiền giả, khát ái lấy cảm thọ làm nguồn gốc, sinh ra từ cảm thọ, bắt đầu từ cảm thọ, phát xuất từ cảm thọ.” Bị hỏi như vậy, con sẽ trả lời như thế. Nếu người ta hỏi con: “Này Hiền giả Ānanda, thế cảm thọ có nguồn gốc từ đâu, sinh ra từ đâu, bắt đầu từ đâu, phát xuất từ đâu?” Bị hỏi như vậy, con sẽ trả lời: “Thưa các Hiền giả, cảm thọ lấy xúc làm nguồn gốc, sinh ra từ xúc, bắt đầu từ xúc, phát xuất từ xúc.” Bị hỏi như vậy, con sẽ trả lời như thế.

Nếu người ta hỏi con: “Này Hiền giả Ānanda, thế xúc có nguồn gốc từ đâu, sinh ra từ đâu, bắt đầu từ đâu, phát xuất từ đâu?” Bị hỏi như vậy, con sẽ trả lời: “Thưa các Hiền giả, xúc lấy sáu xứ làm nguồn gốc, sinh ra từ sáu xứ, bắt đầu từ sáu xứ, phát xuất từ sáu xứ.” “Nhưng khi sáu lĩnh vực xúc chạm lụi tàn và chấm dứt hẳn, không còn sót lại chút nào, thì xúc chấm dứt. Do xúc chấm dứt nên cảm thọ chấm dứt. Do cảm thọ chấm dứt nên khát ái chấm dứt. Do khát ái chấm dứt nên chấp thủ chấm dứt. Do chấp thủ chấm dứt nên hiện hữu chấm dứt. Do hiện hữu chấm dứt nên sự sinh chấm dứt. Do sự sinh chấm dứt nên già và chết, sầu, khóc than, đau, buồn rầu và tuyệt vọng đều chấm dứt.

Như vậy là toàn bộ khối khổ này chấm dứt.” Bị hỏi như vậy, con sẽ trả lời như thế.” Bài thứ 4.