Kinh Kẻ Ngu và Người Khôn

Đức Phật chỉ ra một sự thật lạ: kẻ ngu và người khôn đều có thân hình thành từ vô minh và khát ái, đều cảm nhận vui và khổ qua sáu xứ như nhau. Khác biệt duy nhất — nhưng quyết định — là người khôn sống đời sống thiêng liêng để chấm dứt khổ, nên từ bỏ được vô minh, dứt hết khát ái và không còn đi đến một thân khác nữa.

Điểm thực hành

Đừng chờ hoàn cảnh hay thân này đổi khác mới tu: cùng một thân, cùng cảm thọ như mọi người, điều làm nên khác biệt là việc sống đời sống thiêng liêng mỗi ngày.

2. Phẩm Thức Ăn Kẻ Ngu và Người Khôn Đức Phật đang ở tại thành Xá-vệ. “Này các Tỷ-kheo (vị tu sĩ khất thực), đối với kẻ ngu — người bị vô minh che phủ và gắn chặt với khát ái — thân này đã được hình thành như sau: Chỉ có thân này và danh sắc ở bên ngoài; đó là một cặp gồm hai phần. Dựa vào cặp hai phần ấy mà có xúc, có sáu xứ. Khi được xúc chạm qua chúng, hay qua một trong hai phần, kẻ ngu cảm nhận vui và khổ. Đối với người khôn — người bị vô minh che phủ và gắn chặt với khát ái — thân này cũng đã được hình thành như sau: Chỉ có thân này và danh sắc ở bên ngoài; đó là một cặp gồm hai phần. Dựa vào cặp hai phần ấy mà có xúc, có sáu xứ. Khi được xúc chạm qua chúng, hay qua một trong hai phần, người khôn cảm nhận vui và khổ.

Vậy ở đây, này các Tỷ-kheo, có gì khác nhau, có gì sai biệt, có gì phân biệt giữa người khôn và kẻ ngu?” Các Tỷ-kheo bạch: “Bạch Thế Tôn, đối với chúng con, các pháp lấy Đức Phật làm gốc, lấy Đức Phật làm người dẫn dắt, lấy Đức Phật làm chỗ nương tựa. Bạch Thế Tôn, thật tốt lành nếu Đức Phật nói rõ cho chúng con ý nghĩa của lời nói ấy. Sau khi nghe Đức Phật giảng, các Tỷ-kheo sẽ ghi nhớ.” Đức Phật nói: “Vậy này các Tỷ-kheo, hãy nghe và suy xét cho kỹ, Ta sẽ nói.” Các Tỷ-kheo đáp: “Thưa vâng, bạch Thế Tôn.” Đức Phật nói như sau: “Này các Tỷ-kheo, chính vì vô minh che phủ và khát ái gắn chặt mà thân của kẻ ngu được hình thành; nhưng kẻ ngu chưa từ bỏ được vô minh ấy và chưa dứt hết được khát ái ấy.

Vì sao vậy? Vì kẻ ngu đã không sống đời sống thiêng liêng để chấm dứt khổ một cách trọn vẹn, này các Tỷ-kheo. Cho nên, khi thân này tan rã, kẻ ngu đi đến một thân khác; khi đã đi đến một thân khác, kẻ ấy không thoát khỏi sinh, già và chết, không thoát khỏi sầu, bi, khổ, ưu, não. Ta nói: ‘Kẻ ấy không thoát khỏi khổ.’ Này các Tỷ-kheo, chính vì vô minh che phủ và khát ái gắn chặt mà thân của người khôn được hình thành; nhưng người khôn đã từ bỏ được vô minh ấy và đã dứt hết được khát ái ấy. Vì sao vậy? Vì người khôn đã sống đời sống thiêng liêng để chấm dứt khổ một cách trọn vẹn, này các Tỷ-kheo. Cho nên, khi thân này tan rã, người khôn không đi đến một thân khác.

Khi không đi đến một thân khác, người ấy thoát khỏi sinh, già và chết, thoát khỏi sầu, bi, khổ, ưu, não. Ta nói: ‘Người ấy thoát khỏi khổ.’ Đó là sự khác nhau, đó là sự sai biệt, đó là điểm phân biệt giữa người khôn và kẻ ngu, này các Tỷ-kheo — chính là việc sống đời sống thiêng liêng.” Bài thứ 9.