Kinh Gotama

Đức Phật tự kể lại hành trình truy tìm Duyên khởi của chính mình trước khi giác ngộ: từ nỗi băn khoăn về già và chết, ngài lần ngược từng mắt xích về đến vô minh, rồi thấy rõ chiều đoạn diệt. Bài kinh khép lại phẩm Các Vị Phật và có bài kệ tóm tắt liệt kê mười bài kinh của phẩm.

Điểm thực hành

Hãy dành một lần ngồi yên tự kể lại hành trình truy tìm gốc khổ của chính mình, như Đức Phật kể lại ở đây — thấy rõ mình đã đi qua những mắt xích nào sẽ giúp biết cần cắt ở đâu.

1. Phẩm Các Vị Phật Gotama “Này các Tỷ-kheo (vị tu sĩ khất thực), trước khi Ta giác ngộ — khi Ta chưa chứng quả giác ngộ trọn vẹn và còn là một vị Bồ-tát — Ta đã khởi lên ý nghĩ này: “Ôi, thế gian này thật đang lâm vào khốn khó: sinh ra, già đi, chết đi, tan hoại rồi lại tái sinh, thế mà vẫn không biết đường thoát khỏi nỗi khổ này, thoát khỏi già và chết. Biết đến bao giờ mới thấy được đường thoát khỏi nỗi khổ này, thoát khỏi già và chết?” Rồi Ta nghĩ: “Khi có cái gì thì mới có già và chết? Già và chết do duyên gì mà có?” Nhờ suy xét đúng cách, Ta thấy rõ bằng trí tuệ: “Khi có sự sinh thì mới có già và chết. Sự sinh là duyên cho già và chết.” Rồi Ta lại nghĩ:

“Khi có cái gì thì mới có sự sinh? Sự sinh do duyên gì mà có?” “Khi có cái gì thì mới có hữu? Hữu do duyên gì mà có?” “Khi có cái gì thì mới có chấp thủ? Chấp thủ do duyên gì mà có?” “Khi có cái gì thì mới có khát ái? Khát ái do duyên gì mà có?” “Khi có cái gì thì mới có thọ? Thọ do duyên gì mà có?” “Khi có cái gì thì mới có xúc? Xúc do duyên gì mà có?” “Khi có cái gì thì mới có sáu xứ? Sáu xứ do duyên gì mà có?” “Khi có cái gì thì mới có danh sắc? Danh sắc do duyên gì mà có?” “Khi có cái gì thì mới có thức? Thức do duyên gì mà có?” “Khi có cái gì thì mới có các hành? Các hành do duyên gì mà có?” Nhờ suy xét đúng cách, Ta thấy rõ bằng trí tuệ:

“Khi có vô minh thì mới có các hành. Vô minh là duyên cho các hành.” Như vậy, do vô minh làm duyên nên có các hành; do các hành làm duyên nên có thức; do thức làm duyên nên có danh sắc; do danh sắc làm duyên nên có sáu xứ; do sáu xứ làm duyên nên có xúc; do xúc làm duyên nên có thọ; do thọ làm duyên nên có khát ái; do khát ái làm duyên nên có chấp thủ; do chấp thủ làm duyên nên có hữu; do hữu làm duyên nên có sự sinh; do sự sinh làm duyên nên có già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não; toàn bộ khối khổ này sinh khởi theo cách ấy. “Sinh khởi, sinh khởi” — với Ta, trước những pháp chưa từng nghe ai giảng, con mắt thấy biết đã mở ra, tri kiến sinh khởi, trí tuệ sinh khởi, sự hiểu biết sáng tỏ sinh khởi, ánh sáng sinh khởi.

Rồi Ta lại nghĩ: “Khi không có cái gì thì già và chết không có? Khi cái gì diệt thì già và chết diệt?” Nhờ suy xét đúng cách, Ta thấy rõ bằng trí tuệ: “Khi không có sự sinh thì già và chết không có. Khi sự sinh diệt thì già và chết diệt.” Rồi Ta lại nghĩ: “Khi không có cái gì thì sự sinh không có? Khi cái gì diệt thì sự sinh diệt?” “Khi không có cái gì thì hữu không có? Khi cái gì diệt thì hữu diệt?” “Khi không có cái gì thì chấp thủ không có? Khi cái gì diệt thì chấp thủ diệt?” “Khi không có cái gì thì khát ái không có? Khi cái gì diệt thì khát ái diệt?” “Khi không có cái gì thì thọ không có? Khi cái gì diệt thì thọ diệt?” “Khi không có cái gì thì xúc không có? Khi cái gì diệt thì xúc diệt?”

“Khi không có cái gì thì sáu xứ không có? Khi cái gì diệt thì sáu xứ diệt?” “Khi không có cái gì thì danh sắc không có? Khi cái gì diệt thì danh sắc diệt?” “Khi không có cái gì thì thức không có? Khi cái gì diệt thì thức diệt?” “Khi không có cái gì thì các hành không có? Khi cái gì diệt thì các hành diệt?” Nhờ suy xét đúng cách, Ta thấy rõ bằng trí tuệ: “Khi không có vô minh thì các hành không có. Khi vô minh diệt thì các hành diệt.” Như vậy, khi vô minh diệt thì các hành diệt; khi các hành diệt, thức diệt; khi thức diệt, danh sắc diệt; khi danh sắc diệt, sáu xứ diệt; khi sáu xứ diệt, xúc diệt; khi xúc diệt, thọ diệt; khi thọ diệt, khát ái diệt; khi khát ái diệt, chấp thủ diệt; khi chấp thủ diệt, hữu diệt; khi hữu diệt, sự sinh diệt; khi sự sinh diệt, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não đều diệt; toàn bộ khối khổ này diệt theo cách ấy.

“Đoạn diệt, đoạn diệt” — với Ta, trước những pháp chưa từng nghe ai giảng, con mắt thấy biết đã mở ra, tri kiến sinh khởi, trí tuệ sinh khởi, sự hiểu biết sáng tỏ sinh khởi, ánh sáng sinh khởi.” Bài thứ 10. Phẩm Các Vị Phật là phẩm thứ nhất.

Bài kệ tóm tắt:

Thuyết Pháp, Phân Biệt và Con Đường, Vipassī, Sikhī và Vessabhū; Kakusandha, Konāgamana, Kassapa, và vị Đại Thích-ca Mâu-ni Gotama.