Kinh Gulissāni

Nhân chuyện Tỷ-kheo Gulissāni sống ở rừng mà cư xử thô lỗ, Tôn giả Sāriputta nhắc các Tỷ-kheo một danh sách dài những điều vị tu sĩ rừng phải giữ: từ tôn trọng bạn đồng tu, khéo léo về chỗ ngồi, giờ giấc vào làng, cho đến giữ gìn các căn, tinh tấn, có niệm, có định, có tuệ, và phải trau dồi cả Pháp, Luật lẫn các bậc thiền vô sắc. Cuối bài, Tôn giả Mahāmoggallāna xác nhận những điều này áp dụng cho cả người sống gần làng.

Điểm thực hành

Dù tu tập một mình ở nơi vắng vẻ, vẫn phải giữ phép tắc chung: tôn trọng bạn đồng tu, biết chừng mực trong ăn uống, đi lại và lời nói — nơi vắng không phải là chỗ để tùy tiện.

Tôi nghe kể lại như vầy: Một lần, Đức Phật ở tại Vương Xá, trong Trúc Lâm, chỗ nuôi sóc. Lúc bấy giờ, có một vị Tỷ-kheo (vị tu sĩ khất thực) tên là Gulissāni, là người sống ở rừng, cư xử thô lỗ; vị ấy đến giữa Tăng đoàn vì có chút việc. Ở đó, Tôn giả Sāriputta, nhân chuyện vị Tỷ-kheo Gulissāni, nói với các vị Tỷ-kheo: “Thưa các Hiền giả, vị Tỷ-kheo sống ở rừng, khi đến ở giữa Tăng đoàn, phải biết tôn trọng, kính trọng các bạn đồng tu. Thưa các Hiền giả, nếu vị Tỷ-kheo sống ở rừng, khi đến ở giữa Tăng đoàn, không tôn trọng, không kính trọng các bạn đồng tu, thì sẽ có người nói về vị ấy. “Sống một mình trong rừng theo ý mình thì có ích gì, khi vị Tôn giả này lại không tôn trọng, không kính trọng các bạn đồng tu?”

Sẽ có người nói về vị ấy như vậy. Vì vậy, vị Tỷ-kheo sống ở rừng, khi đến ở giữa Tăng đoàn, phải biết tôn trọng, kính trọng các bạn đồng tu. Vị Tỷ-kheo sống ở rừng, khi đến ở giữa Tăng đoàn, phải khéo léo về chỗ ngồi, nghĩ rằng: “Ta sẽ ngồi sao cho không chen lấn các vị Tỷ-kheo trưởng lão, và không chiếm mất chỗ ngồi của các vị Tỷ-kheo mới.” Nếu vị Tỷ-kheo sống ở rừng, khi đến ở giữa Tăng đoàn, không khéo léo về chỗ ngồi, thì sẽ có người nói về vị ấy. “Sống một mình trong rừng theo ý mình thì có ích gì, khi vị Tôn giả này lại không khéo léo về chỗ ngồi?” Sẽ có người nói về vị ấy như vậy. Vì vậy, vị Tỷ-kheo sống ở rừng, khi đến ở giữa Tăng đoàn, phải khéo léo về chỗ ngồi.

Vị Tỷ-kheo sống ở rừng, khi đến ở giữa Tăng đoàn, cũng phải biết cả những phép tắc phụ (các quy định bổ sung trong giới luật). Nếu vị Tỷ-kheo sống ở rừng, khi đến ở giữa Tăng đoàn, không biết cả những phép tắc phụ, thì sẽ có người nói về vị ấy. “Sống một mình trong rừng theo ý mình thì có ích gì, khi vị Tôn giả này lại không biết cả những phép tắc phụ?” Sẽ có người nói về vị ấy như vậy. Vì vậy, vị Tỷ-kheo sống ở rừng, khi đến ở giữa Tăng đoàn, cũng phải biết cả những phép tắc phụ. Vị Tỷ-kheo sống ở rừng, khi đến ở giữa Tăng đoàn, không nên vào làng quá sớm, cũng không nên trở về quá trễ trong ngày. Nếu vị Tỷ-kheo sống ở rừng, khi đến ở giữa Tăng đoàn, vào làng quá sớm, trở về quá trễ trong ngày, thì sẽ có người nói về vị ấy.

“Sống một mình trong rừng theo ý mình thì có ích gì, khi vị Tôn giả này lại vào làng quá sớm, trở về quá trễ trong ngày?” Sẽ có người nói về vị ấy như vậy. Vì vậy, vị Tỷ-kheo sống ở rừng, khi đến ở giữa Tăng đoàn, không nên vào làng quá sớm, cũng không nên trở về quá trễ trong ngày. Vị Tỷ-kheo sống ở rừng, khi đến ở giữa Tăng đoàn, không nên lui tới giao thiệp với các gia đình trước bữa ăn hay sau bữa ăn. Nếu vị Tỷ-kheo sống ở rừng, khi đến ở giữa Tăng đoàn, lui tới giao thiệp với các gia đình trước bữa ăn hay sau bữa ăn, thì sẽ có người nói về vị ấy. “Vị Tôn giả này, khi sống một mình trong rừng theo ý mình, hẳn đã quen đi lại không đúng giờ giấc nhiều rồi, nên nay đến giữa Tăng đoàn vẫn cư xử như vậy.”

Sẽ có người nói về vị ấy như vậy. Vì vậy, vị Tỷ-kheo sống ở rừng, khi đến ở giữa Tăng đoàn, không nên lui tới giao thiệp với các gia đình trước bữa ăn hay sau bữa ăn. Vị Tỷ-kheo sống ở rừng, khi đến ở giữa Tăng đoàn, không nên dao động, lăng xăng. Nếu vị Tỷ-kheo sống ở rừng, khi đến ở giữa Tăng đoàn, dao động, lăng xăng, thì sẽ có người nói về vị ấy. “Vị Tôn giả này, khi sống một mình trong rừng theo ý mình, hẳn đã quen dao động, lăng xăng nhiều rồi, nên nay đến giữa Tăng đoàn vẫn cư xử như vậy.” Sẽ có người nói về vị ấy như vậy. Vì vậy, vị Tỷ-kheo sống ở rừng, khi đến ở giữa Tăng đoàn, không nên dao động, lăng xăng. Vị Tỷ-kheo sống ở rừng, khi đến ở giữa Tăng đoàn, không nên ăn nói thô lỗ, không nên buông lời bừa bãi.

Nếu vị Tỷ-kheo sống ở rừng, khi đến ở giữa Tăng đoàn, ăn nói thô lỗ, buông lời bừa bãi, thì sẽ có người nói về vị ấy. “Sống một mình trong rừng theo ý mình thì có ích gì, khi vị Tôn giả này lại ăn nói thô lỗ, buông lời bừa bãi?” Sẽ có người nói về vị ấy như vậy. Vì vậy, vị Tỷ-kheo sống ở rừng, khi đến ở giữa Tăng đoàn, không nên ăn nói thô lỗ, không nên buông lời bừa bãi. Vị Tỷ-kheo sống ở rừng, khi đến ở giữa Tăng đoàn, phải là người dễ góp ý, có bạn tốt. Nếu vị Tỷ-kheo sống ở rừng, khi đến ở giữa Tăng đoàn, là người khó góp ý, có bạn xấu, thì sẽ có người nói về vị ấy. “Sống một mình trong rừng theo ý mình thì có ích gì, khi vị Tôn giả này lại khó góp ý, có bạn xấu?”

Sẽ có người nói về vị ấy như vậy. Vì vậy, vị Tỷ-kheo sống ở rừng, khi đến ở giữa Tăng đoàn, phải là người dễ góp ý, có bạn tốt. Vị Tỷ-kheo sống ở rừng phải giữ gìn các căn (các cửa giác quan). Nếu vị Tỷ-kheo sống ở rừng không giữ gìn các căn, thì sẽ có người nói về vị ấy. “Sống một mình trong rừng theo ý mình thì có ích gì, khi vị Tôn giả này lại không giữ gìn các căn?” Sẽ có người nói về vị ấy như vậy. Vì vậy, vị Tỷ-kheo sống ở rừng phải giữ gìn các căn. Vị Tỷ-kheo sống ở rừng phải biết chừng mực trong việc ăn uống. Nếu vị Tỷ-kheo sống ở rừng ăn uống không chừng mực, thì sẽ có người nói về vị ấy. “Sống một mình trong rừng theo ý mình thì có ích gì, khi vị Tôn giả này lại ăn uống không chừng mực?”

Sẽ có người nói về vị ấy như vậy. Vì vậy, vị Tỷ-kheo sống ở rừng phải biết chừng mực trong việc ăn uống. Vị Tỷ-kheo sống ở rừng phải chuyên tâm với sự tỉnh thức (dành nhiều thời gian thức để tu tập). Nếu vị Tỷ-kheo sống ở rừng không chuyên tâm với sự tỉnh thức, thì sẽ có người nói về vị ấy. “Sống một mình trong rừng theo ý mình thì có ích gì, khi vị Tôn giả này lại không chuyên tâm với sự tỉnh thức?” Sẽ có người nói về vị ấy như vậy. Vì vậy, vị Tỷ-kheo sống ở rừng phải chuyên tâm với sự tỉnh thức. Vị Tỷ-kheo sống ở rừng phải siêng năng, tinh tấn (nỗ lực không ngừng). Nếu vị Tỷ-kheo sống ở rừng lười biếng, thì sẽ có người nói về vị ấy. “Sống một mình trong rừng theo ý mình thì có ích gì, khi vị Tôn giả này lại lười biếng?”

Sẽ có người nói về vị ấy như vậy. Vì vậy, vị Tỷ-kheo sống ở rừng phải siêng năng, tinh tấn. Vị Tỷ-kheo sống ở rừng phải có niệm vững (tâm luôn tỉnh táo, ghi nhớ). Nếu vị Tỷ-kheo sống ở rừng thất niệm, hay lơ đãng, thì sẽ có người nói về vị ấy. “Sống một mình trong rừng theo ý mình thì có ích gì, khi vị Tôn giả này lại thất niệm, hay lơ đãng?” Sẽ có người nói về vị ấy như vậy. Vì vậy, vị Tỷ-kheo sống ở rừng phải có niệm vững. Vị Tỷ-kheo sống ở rừng phải có định (tâm tập trung, yên định). Nếu vị Tỷ-kheo sống ở rừng không có định, thì sẽ có người nói về vị ấy. “Sống một mình trong rừng theo ý mình thì có ích gì, khi vị Tôn giả này lại không có định?”

Sẽ có người nói về vị ấy như vậy. Vì vậy, vị Tỷ-kheo sống ở rừng phải có định. Vị Tỷ-kheo sống ở rừng phải có tuệ (sự hiểu biết sáng suốt). Nếu vị Tỷ-kheo sống ở rừng kém tuệ, thì sẽ có người nói về vị ấy. “Sống một mình trong rừng theo ý mình thì có ích gì, khi vị Tôn giả này lại kém tuệ?” Sẽ có người nói về vị ấy như vậy. Vì vậy, vị Tỷ-kheo sống ở rừng phải có tuệ. Vị Tỷ-kheo sống ở rừng phải chuyên cần trau dồi phần Pháp chuyên sâu và phần Luật chuyên sâu. Thưa các Hiền giả, sẽ có người hỏi vị Tỷ-kheo sống ở rừng về phần Pháp chuyên sâu và phần Luật chuyên sâu. Nếu vị Tỷ-kheo sống ở rừng, khi được hỏi về phần Pháp chuyên sâu và phần Luật chuyên sâu, mà không trả lời được, thì sẽ có người nói về vị ấy.

“Sống một mình trong rừng theo ý mình thì có ích gì, khi vị Tôn giả này lại được hỏi về phần Pháp chuyên sâu và phần Luật chuyên sâu, lại không trả lời được?” Sẽ có người nói về vị ấy như vậy. Vì vậy, vị Tỷ-kheo sống ở rừng phải chuyên cần trau dồi phần Pháp chuyên sâu và phần Luật chuyên sâu. Vị Tỷ-kheo sống ở rừng phải chuyên cần thực tập những giải thoát an tĩnh, không hình sắc, vượt lên trên hình sắc (các bậc thiền vô sắc). Thưa các Hiền giả, sẽ có người hỏi vị Tỷ-kheo sống ở rừng về những giải thoát an tĩnh, không hình sắc, vượt lên trên hình sắc ấy. Nếu vị Tỷ-kheo sống ở rừng, khi được hỏi về những giải thoát an tĩnh, không hình sắc, vượt lên trên hình sắc ấy, mà không trả lời được, thì sẽ có người nói về vị ấy.

“Sống một mình trong rừng theo ý mình thì có ích gì, khi vị Tôn giả này lại được hỏi về những giải thoát an tĩnh, không hình sắc, vượt lên trên hình sắc ấy, lại không trả lời được?” Sẽ có người nói về vị ấy như vậy. Vì vậy, vị Tỷ-kheo sống ở rừng phải chuyên cần thực tập những giải thoát an tĩnh, không hình sắc, vượt lên trên hình sắc. Vị Tỷ-kheo sống ở rừng phải chuyên cần thực tập pháp cao hơn người thường (những thành tựu vượt trên con người bình thường). Thưa các Hiền giả, sẽ có người hỏi vị Tỷ-kheo sống ở rừng về pháp cao hơn người thường. Nếu vị Tỷ-kheo sống ở rừng, khi được hỏi về pháp cao hơn người thường, mà không trả lời được, thì sẽ có người nói về vị ấy.

“Sống một mình trong rừng theo ý mình thì có ích gì, khi vị Tôn giả này lại không biết mục đích mà mình đã xuất gia để theo đuổi?” Sẽ có người nói về vị ấy như vậy. Vì vậy, vị Tỷ-kheo sống ở rừng phải chuyên cần thực tập pháp cao hơn người thường.” Nghe vậy, Tôn giả Mahāmoggallāna nói với Tôn giả Sāriputta: “Thưa Hiền giả Sāriputta, những điều này chỉ vị Tỷ-kheo sống ở rừng mới cần thọ trì và thực hành, hay cả vị Tỷ-kheo sống gần làng cũng vậy?” “Thưa Hiền giả Moggallāna, vị Tỷ-kheo sống ở rừng cũng cần thọ trì và thực hành những điều này, huống chi là vị Tỷ-kheo sống gần làng.” Kinh Gulissāni hết.