Kinh Lời Dạy Cho Rāhula Ở Ambalaṭṭhikā

Đức Phật đến thăm Rāhula còn trẻ ở Ambalaṭṭhikā và dạy cậu bằng hình ảnh bình nước: người biết rõ mà nói dối, chẳng biết xấu hổ, thì đời tu của họ ít ỏi, bị vứt bỏ, bị lật úp, trống rỗng như bình nước — và không việc ác nào họ không dám làm. Rồi Ngài dạy cách dùng tâm như tấm gương: trước khi làm, đang khi làm và sau khi làm bất cứ việc gì bằng thân, lời hay ý, đều phải xét lại xem việc ấy có gây hại cho mình, cho người, cho cả hai hay không.

Điểm thực hành

Trước khi làm, đang khi làm và sau khi làm, hãy dừng lại xét: việc này có gây hại cho mình, cho người khác, hay cho cả hai không? Và tập cho mình thói quen không nói dối, dù chỉ để đùa giỡn.

Tôi nghe kể lại như vầy: Một lần, Đức Phật ở thành Vương Xá, trong rừng tre, tại chỗ nuôi sóc tên là Kalandaka. Lúc bấy giờ, Tôn giả Rāhula đang ở tại Ambalaṭṭhikā. Vào buổi chiều, Đức Phật ra khỏi chỗ tĩnh tọa, đi đến Ambalaṭṭhikā, đến chỗ Tôn giả Rāhula. Tôn giả Rāhula từ xa thấy Đức Phật đang đi đến. Thấy vậy, vị ấy trải chỗ ngồi và đặt sẵn nước để rửa chân. Đức Phật ngồi xuống chỗ ngồi đã trải sẵn. Ngồi xuống rồi, Ngài rửa chân. Tôn giả Rāhula cũng đảnh lễ Đức Phật rồi ngồi xuống một bên. Khi ấy, Đức Phật chừa lại một ít nước trong bình nước, rồi gọi Tôn giả Rāhula: “Này Rāhula, con có thấy chút nước còn lại này trong bình không?” “Thưa có, bạch Thế Tôn.”

“Này Rāhula, phần đời tu hành còn lại nơi những người biết rõ mà nói dối, chẳng biết xấu hổ, cũng ít ỏi như vậy đấy.” Rồi Đức Phật đổ bỏ chút nước còn lại ấy đi, và gọi Tôn giả Rāhula: “Này Rāhula, con có thấy chút nước còn lại đã bị đổ bỏ này không?” “Thưa có, bạch Thế Tôn.” “Này Rāhula, đời tu hành của những người biết rõ mà nói dối, chẳng biết xấu hổ, cũng bị vứt bỏ như vậy đấy.” Rồi Đức Phật lật úp cái bình nước xuống, và gọi Tôn giả Rāhula: “Này Rāhula, con có thấy cái bình nước bị lật úp này không?” “Thưa có, bạch Thế Tôn.” “Này Rāhula, đời tu hành của những người biết rõ mà nói dối, chẳng biết xấu hổ, cũng bị lật úp như vậy đấy.” Rồi Đức Phật lật cái bình nước trở lại như cũ, và gọi Tôn giả Rāhula:

“Này Rāhula, con có thấy cái bình nước trống rỗng, rỗng tuếch này không?” “Thưa có, bạch Thế Tôn.” “Này Rāhula, đời tu hành của những người biết rõ mà nói dối, chẳng biết xấu hổ, cũng trống rỗng, rỗng tuếch như vậy đấy. Này Rāhula, ví như con voi chiến của nhà vua, ngà dài như cán cày, thân hình to lớn, sinh ra trong dòng giống tốt, đã quen ra trận. Khi ra trận, nó dùng hai chân trước để làm việc, dùng hai chân sau để làm việc, dùng phần thân trước để làm việc, dùng phần thân sau để làm việc, dùng đầu để làm việc, dùng hai tai để làm việc, dùng hai ngà để làm việc, dùng đuôi để làm việc — nhưng nó vẫn giữ gìn cái vòi. Khi ấy, người cưỡi voi nghĩ rằng:

‘Con voi chiến của nhà vua này, ngà dài như cán cày, thân hình to lớn, sinh ra trong dòng giống tốt, đã quen ra trận. Khi ra trận, nó dùng hai chân trước để làm việc, dùng hai chân sau để làm việc, dùng phần thân trước để làm việc, dùng phần thân sau để làm việc, dùng đầu để làm việc, dùng hai tai để làm việc, dùng hai ngà để làm việc, dùng đuôi để làm việc — nhưng nó vẫn giữ gìn cái vòi. Nó chưa liều bỏ mạng sống của nó.’ Nhưng khi nào, này Rāhula, con voi chiến của nhà vua, ngà dài như cán cày, thân hình to lớn, sinh ra trong dòng giống tốt, đã quen ra trận, khi ra trận dùng hai chân trước để làm việc, dùng hai chân sau để làm việc, dùng phần thân trước để làm việc, dùng phần thân sau để làm việc, dùng đầu để làm việc, dùng hai tai để làm việc, dùng hai ngà để làm việc, dùng đuôi để làm việc, và dùng cả cái vòi để làm việc, thì khi ấy người cưỡi voi nghĩ rằng:

‘Con voi chiến của nhà vua này, ngà dài như cán cày, thân hình to lớn, sinh ra trong dòng giống tốt, đã quen ra trận. Khi ra trận, nó dùng hai chân trước để làm việc, dùng hai chân sau để làm việc, dùng phần thân trước để làm việc, dùng phần thân sau để làm việc, dùng đầu để làm việc, dùng hai tai để làm việc, dùng hai ngà để làm việc, dùng đuôi để làm việc, và dùng cả cái vòi để làm việc. Nó đã liều bỏ mạng sống của nó. Giờ đây, không còn việc gì mà con voi chiến của nhà vua không dám làm.’ Cũng vậy, này Rāhula, đối với bất cứ ai biết rõ mà nói dối, chẳng biết xấu hổ, Ta nói không có việc ác nào mà người ấy không dám làm. Vì vậy, này Rāhula, con phải tự rèn luyện như vầy: ‘Dù chỉ để đùa giỡn, ta cũng không nói dối’ — này Rāhula, con phải tự rèn luyện như vậy.

Con nghĩ sao, này Rāhula, cái gương dùng để làm gì?” “Bạch Thế Tôn, để soi mình mà xét lại.” “Cũng vậy, này Rāhula, phải xét đi xét lại rồi mới làm việc bằng thân; phải xét đi xét lại rồi mới làm việc bằng lời nói; phải xét đi xét lại rồi mới làm việc bằng ý.” Khi con muốn làm một việc bằng thân, này Rāhula, con phải xét lại chính việc làm bằng thân ấy: ‘Việc làm bằng thân này mà ta muốn làm — nó có đưa đến gây hại cho chính mình, gây hại cho người khác, hay gây hại cho cả hai chăng — nó là việc không lành, kết quả là khổ, quả báo là khổ?’ Nếu khi xét lại như vậy, con biết: ‘Việc làm bằng thân này mà ta muốn làm — nó đưa đến gây hại cho chính mình, gây hại cho người khác, gây hại cho cả hai; nó là việc không lành, kết quả là khổ, quả báo là khổ’, thì này Rāhula, việc làm bằng thân như vậy con hết sức đừng làm.

Nhưng nếu khi xét lại như vậy, con biết: ‘Việc làm bằng thân này mà ta muốn làm — nó không gây hại cho chính mình, không gây hại cho người khác, không gây hại cho cả hai; nó là việc lành, kết quả là vui, quả báo là vui’, thì việc làm bằng thân như vậy, này Rāhula, con nên làm. Ngay trong khi đang làm một việc bằng thân, này Rāhula, con cũng phải xét lại chính việc làm bằng thân ấy: ‘Việc làm bằng thân này mà ta đang làm — nó có đưa đến gây hại cho chính mình, gây hại cho người khác, hay gây hại cho cả hai chăng — nó là việc không lành, kết quả là khổ, quả báo là khổ?’ Nếu khi xét lại như vậy, con biết: ‘Việc làm bằng thân này mà ta đang làm — nó đưa đến gây hại cho chính mình, gây hại cho người khác, gây hại cho cả hai; nó là việc không lành, kết quả là khổ, quả báo là khổ’, thì này Rāhula, con hãy dừng ngay việc làm bằng thân như vậy lại.

Nhưng nếu khi xét lại như vậy, con biết: ‘Việc làm bằng thân này mà ta đang làm — nó không gây hại cho chính mình, không gây hại cho người khác, không gây hại cho cả hai; nó là việc lành, kết quả là vui, quả báo là vui’, thì này Rāhula, con hãy tiếp tục việc làm bằng thân như vậy. Sau khi đã làm một việc bằng thân, này Rāhula, con cũng phải xét lại chính việc làm bằng thân ấy: ‘Việc làm bằng thân này mà ta đã làm — nó có đưa đến gây hại cho chính mình, gây hại cho người khác, hay gây hại cho cả hai chăng — nó là việc không lành, kết quả là khổ, quả báo là khổ?’ Nếu khi xét lại như vậy, con biết: ‘Việc làm bằng thân này mà ta đã làm — nó đưa đến gây hại cho chính mình, gây hại cho người khác, gây hại cho cả hai; nó là việc không lành, kết quả là khổ, quả báo là khổ’, thì này Rāhula, việc làm bằng thân như vậy con nên thú nhận, phơi bày, nói rõ ra trước vị Thầy, hay trước những người đồng tu có hiểu biết.

Sau khi đã thú nhận, phơi bày, nói rõ ra, con phải biết giữ mình về sau. Nhưng nếu khi xét lại như vậy, con biết: ‘Việc làm bằng thân này mà ta đã làm — nó không gây hại cho chính mình, không gây hại cho người khác, không gây hại cho cả hai; nó là việc lành, kết quả là vui, quả báo là vui’, thì này Rāhula, con hãy sống trong niềm hân hoan và vui mừng vì điều ấy, ngày đêm tự rèn luyện trong các việc lành. “Khi con muốn làm một việc bằng lời nói, này Rāhula, con phải xét lại chính việc làm bằng lời nói ấy: ‘Việc làm bằng lời nói này mà ta muốn làm — nó có đưa đến gây hại cho chính mình, gây hại cho người khác, hay gây hại cho cả hai chăng — nó là việc không lành, kết quả là khổ, quả báo là khổ?’ Nếu khi xét lại như vậy, con biết:

‘Việc làm bằng lời nói này mà ta muốn làm — nó đưa đến gây hại cho chính mình, gây hại cho người khác, gây hại cho cả hai; nó là việc không lành, kết quả là khổ, quả báo là khổ’, thì này Rāhula, việc làm bằng lời nói như vậy con hết sức đừng làm. Nhưng nếu khi xét lại như vậy, con biết: ‘Việc làm bằng lời nói này mà ta muốn làm — nó không gây hại cho chính mình, không gây hại cho người khác — nó là việc lành, kết quả là vui, quả báo là vui’, thì việc làm bằng lời nói như vậy, này Rāhula, con nên làm. Ngay trong khi đang làm một việc bằng lời nói, này Rāhula, con cũng phải xét lại chính việc làm bằng lời nói ấy: ‘Việc làm bằng lời nói này mà ta đang làm — nó có đưa đến gây hại cho chính mình, gây hại cho người khác, hay gây hại cho cả hai chăng — nó là việc không lành, kết quả là khổ, quả báo là khổ?’ Nếu khi xét lại như vậy, con biết:

‘Việc làm bằng lời nói này mà ta đang làm — nó đưa đến gây hại cho chính mình, gây hại cho người khác, gây hại cho cả hai; nó là việc không lành, kết quả là khổ, quả báo là khổ’, thì này Rāhula, con hãy dừng ngay việc làm bằng lời nói như vậy lại. Nhưng nếu khi xét lại như vậy, con biết: ‘Việc làm bằng lời nói này mà ta đang làm — nó không gây hại cho chính mình, không gây hại cho người khác, không gây hại cho cả hai; nó là việc lành, kết quả là vui, quả báo là vui’, thì này Rāhula, con hãy tiếp tục việc làm bằng lời nói như vậy. Sau khi đã làm một việc bằng lời nói, này Rāhula, con cũng phải xét lại chính việc làm bằng lời nói ấy: ‘Việc làm bằng lời nói này mà ta đã làm — nó có đưa đến gây hại cho chính mình, gây hại cho người khác, hay gây hại cho cả hai chăng — nó là việc không lành, kết quả là khổ, quả báo là khổ?’ Nếu khi xét lại như vậy, con biết:

‘Việc làm bằng lời nói này mà ta đã làm — nó đưa đến gây hại cho chính mình, gây hại cho người khác, gây hại cho cả hai; nó là việc không lành, kết quả là khổ, quả báo là khổ’, thì này Rāhula, việc làm bằng lời nói như vậy con nên thú nhận, phơi bày, nói rõ ra trước vị Thầy, hay trước những người đồng tu có hiểu biết. Sau khi đã thú nhận, phơi bày, nói rõ ra, con phải biết giữ mình về sau. Nhưng nếu khi xét lại như vậy, con biết: ‘Việc làm bằng lời nói này mà ta đã làm — nó không gây hại cho chính mình, không gây hại cho người khác, không gây hại cho cả hai; nó là việc lành, kết quả là vui, quả báo là vui’, thì này Rāhula, con hãy sống trong niềm hân hoan và vui mừng vì điều ấy, ngày đêm tự rèn luyện trong các việc lành.

Khi con muốn làm một việc bằng ý, này Rāhula, con phải xét lại chính việc làm bằng ý ấy: ‘Việc làm bằng ý này mà ta muốn làm — nó có đưa đến gây hại cho chính mình, gây hại cho người khác, hay gây hại cho cả hai chăng — nó là việc không lành, kết quả là khổ, quả báo là khổ?’ Nếu khi xét lại như vậy, con biết: ‘Việc làm bằng ý này mà ta muốn làm — nó đưa đến gây hại cho chính mình, gây hại cho người khác, gây hại cho cả hai; nó là việc không lành, kết quả là khổ, quả báo là khổ’, thì này Rāhula, việc làm bằng ý như vậy con hết sức đừng làm. Nhưng nếu khi xét lại như vậy, con biết: ‘Việc làm bằng ý này mà ta muốn làm — nó không gây hại cho chính mình, không gây hại cho người khác, không gây hại cho cả hai; nó là việc lành, kết quả là vui, quả báo là vui’, thì việc làm bằng ý như vậy, này Rāhula, con nên làm.

Ngay trong khi đang làm một việc bằng ý, này Rāhula, con cũng phải xét lại chính việc làm bằng ý ấy: ‘Việc làm bằng ý này mà ta đang làm — nó có đưa đến gây hại cho chính mình, gây hại cho người khác, hay gây hại cho cả hai chăng — nó là việc không lành, kết quả là khổ, quả báo là khổ?’ Nếu khi xét lại như vậy, con biết: ‘Việc làm bằng ý này mà ta đang làm — nó đưa đến gây hại cho chính mình, gây hại cho người khác, gây hại cho cả hai; nó là việc không lành, kết quả là khổ, quả báo là khổ’, thì này Rāhula, con hãy dừng ngay việc làm bằng ý như vậy lại. Nhưng nếu khi xét lại như vậy, con biết: ‘Việc làm bằng ý này mà ta đang làm — nó không gây hại cho chính mình, không gây hại cho người khác, không gây hại cho cả hai; nó là việc lành, kết quả là vui, quả báo là vui’, thì này Rāhula, con hãy tiếp tục việc làm bằng ý như vậy.

Sau khi đã làm một việc bằng ý, này Rāhula, con cũng phải xét lại chính việc làm bằng ý ấy: ‘Việc làm bằng ý này mà ta đã làm — nó có đưa đến gây hại cho chính mình, gây hại cho người khác, hay gây hại cho cả hai chăng — nó là việc không lành, kết quả là khổ, quả báo là khổ?’ Nếu khi xét lại như vậy, con biết: ‘Việc làm bằng ý này mà ta đã làm — nó đưa đến gây hại cho chính mình, gây hại cho người khác, gây hại cho cả hai; nó là việc không lành, kết quả là khổ, quả báo là khổ’, thì này Rāhula, việc làm bằng ý như vậy con nên lấy làm ghê sợ, nhàm chán, ghê tởm. Sau khi đã ghê sợ, nhàm chán, ghê tởm, con phải biết giữ mình về sau. Nhưng nếu khi xét lại như vậy, con biết:

‘Việc làm bằng ý này mà ta đã làm — nó không gây hại cho chính mình, không gây hại cho người khác, không gây hại cho cả hai; nó là việc lành, kết quả là vui, quả báo là vui’, thì này Rāhula, con hãy sống trong niềm hân hoan và vui mừng vì điều ấy, ngày đêm tự rèn luyện trong các việc lành. Này Rāhula, trong quá khứ, bất cứ vị tu sĩ hay Bà-la-môn nào đã làm trong sạch việc làm bằng thân, việc làm bằng lời nói, việc làm bằng ý của mình, thì tất cả đều làm trong sạch đúng như vầy: xét đi xét lại rồi làm trong sạch việc làm bằng thân; xét đi xét lại rồi làm trong sạch việc làm bằng lời nói; xét đi xét lại rồi làm trong sạch việc làm bằng ý. Này Rāhula, trong tương lai, bất cứ vị tu sĩ hay Bà-la-môn nào sẽ làm trong sạch việc làm bằng thân, việc làm bằng lời nói, việc làm bằng ý của mình, thì tất cả đều sẽ làm trong sạch đúng như vầy: xét đi xét lại rồi làm trong sạch việc làm bằng thân; xét đi xét lại rồi làm trong sạch việc làm bằng lời nói; xét đi xét lại rồi làm trong sạch việc làm bằng ý.

Này Rāhula, ngay trong hiện tại, bất cứ vị tu sĩ hay Bà-la-môn nào đang làm trong sạch việc làm bằng thân, việc làm bằng lời nói, việc làm bằng ý của mình, thì tất cả đều đang làm trong sạch đúng như vầy: xét đi xét lại rồi làm trong sạch việc làm bằng thân; xét đi xét lại rồi làm trong sạch việc làm bằng lời nói; xét đi xét lại rồi làm trong sạch việc làm bằng ý. Vì vậy, này Rāhula, con phải tự rèn luyện như vầy: ‘Ta sẽ xét đi xét lại rồi làm trong sạch việc làm bằng thân; ta sẽ xét đi xét lại rồi làm trong sạch việc làm bằng lời nói; ta sẽ xét đi xét lại rồi làm trong sạch việc làm bằng ý’ — này Rāhula, con phải tự rèn luyện như vậy.” Đức Phật nói như vậy.

Tôn giả Rāhula hài lòng, hoan hỷ với lời Đức Phật dạy. Kinh Lời Dạy Cho Rāhula Ở Ambalaṭṭhikā kết thúc, bài thứ 1.