Kinh Vương Tử Vô Úy
Ông Nigaṇṭha Nātaputta bày cho Vương tử Abhaya một câu hỏi hai ngả hòng dồn Đức Phật vào thế bí: Như Lai có nói lời khiến người khác không ưa không? Đức Phật trả lời rằng chuyện này không thể nói một chiều, rồi dùng ví dụ người cha móc dị vật trong miệng con để giảng sáu loại lời nói: Ngài chỉ nói lời thật và có ích, và biết đúng lúc để nói. Cuối cùng Vương tử quy y.
Điểm thực hànhChỉ nói lời thật và có ích; nếu lời thật và có ích mà người nghe chưa sẵn sàng, hãy biết chờ đúng lúc mới nói, như Đức Phật đã làm.
Tôi nghe kể lại như vầy: Một lần, Đức Phật ở thành Vương Xá, trong Rừng Tre, nơi người ta cho sóc ăn. Rồi Vương tử Abhaya đến chỗ ông Nigaṇṭha Nātaputta, cúi chào ông, rồi ngồi xuống một bên. Khi Vương tử Abhaya đã ngồi một bên, ông Nigaṇṭha Nātaputta nói với Vương tử: “Này Vương tử, hãy đến và bác bỏ học thuyết của Sa-môn Gotama. Làm vậy, tiếng tốt về Vương tử sẽ lan xa: ‘Vương tử Abhaya đã bác bỏ học thuyết của Sa-môn Gotama — vị có sức mạnh lớn lao, có uy lực lớn lao như vậy!’” “Nhưng thưa Ngài, làm sao con bác bỏ được học thuyết của Sa-môn Gotama — vị có sức mạnh lớn lao, có uy lực lớn lao như vậy?” “Này Vương tử, hãy đến chỗ Sa-môn Gotama và nói với ông ta như sau:
‘Bạch Ngài, Như Lai có nói những lời mà người khác không ưa, không thích không?’ Khi được hỏi như vậy, nếu Sa-môn Gotama trả lời Vương tử rằng: ‘Này Vương tử, Như Lai có nói những lời mà người khác không ưa, không thích’, thì Vương tử hãy nói với ông ta: ‘Vậy thì, bạch Ngài, Ngài khác gì một người phàm thường? Vì một người phàm thường cũng nói những lời mà người khác không ưa, không thích.’ Còn nếu, khi được hỏi như vậy, Sa-môn Gotama trả lời Vương tử rằng: ‘Này Vương tử, Như Lai không nói những lời mà người khác không ưa, không thích’, thì Vương tử hãy nói với ông ta: ‘Vậy tại sao, bạch Ngài, Ngài lại tuyên bố về Devadatta rằng: “Devadatta sẽ rơi vào cõi khổ, sẽ sa vào địa ngục, sẽ ở đó trọn một kiếp, không còn cách nào cứu chữa”?
Chính vì lời nói ấy của Ngài mà Devadatta đã nổi giận và phật ý.’ Khi Vương tử đặt câu hỏi hai ngả này cho Sa-môn Gotama, ông ta sẽ không nhổ ra được, cũng không nuốt xuống được. Ví như một người có thanh sắt hình móc mắc kẹt trong cổ họng: người ấy không nhổ ra được, cũng không nuốt xuống được; cũng vậy, này Vương tử, khi bị đặt câu hỏi hai ngả này, Sa-môn Gotama sẽ không nhổ ra được, cũng không nuốt xuống được.” “Thưa vâng”, Vương tử Abhaya đáp lời ông Nigaṇṭha Nātaputta, đứng dậy khỏi chỗ ngồi, cúi chào ông, đi vòng quanh ông về phía bên phải, rồi đến chỗ Đức Phật; đến nơi, Vương tử cúi lạy Đức Phật và ngồi xuống một bên. Khi đã ngồi một bên, Vương tử Abhaya nhìn lên mặt trời và nghĩ:
“Hôm nay không phải lúc để bác bỏ học thuyết của Đức Phật. Ngày mai, tại nhà của ta, ta sẽ bác bỏ học thuyết của Ngài.” Rồi Vương tử nói với Đức Phật: “Bạch Ngài, xin Đức Phật nhận lời mời thọ trai ngày mai của con, Ngài cùng với ba vị Tỷ-kheo (vị tu sĩ khất thực) khác nữa.” Đức Phật im lặng nhận lời. Rồi Vương tử Abhaya, biết Đức Phật đã nhận lời, đứng dậy khỏi chỗ ngồi, cúi lạy Đức Phật, đi vòng quanh Ngài về phía bên phải, rồi ra về. Rồi Đức Phật, khi đêm đã qua, vào buổi sáng mặc y, mang theo bình bát và y ngoài, đến nhà của Vương tử Abhaya; đến nơi, Ngài ngồi xuống chỗ ngồi đã dọn sẵn. Rồi Vương tử Abhaya tự tay dâng lên Đức Phật những món ăn ngon, cả món cứng lẫn món mềm, phục vụ cho đến khi Ngài vừa ý.
Khi Đức Phật đã ăn xong, đã đặt tay khỏi bình bát, Vương tử Abhaya lấy một chiếc ghế thấp, ngồi xuống một bên, rồi Vương tử Abhaya, đang ngồi một bên, nói với Đức Phật: “Bạch Ngài, Như Lai có nói những lời mà người khác không ưa, không thích không?” “Này Vương tử, chuyện này không thể trả lời một chiều được.” “Bạch Ngài, vậy là các Ni-kiền-tử đã thua trong chuyện này.” “Nhưng này Vương tử, sao Vương tử lại nói: ‘ở chuyện này, các Ni-kiền-tử đã thua’?” “Bạch Ngài, con đã đến chỗ ông Nigaṇṭha Nātaputta, cúi chào ông và ngồi xuống một bên. Khi con đã ngồi một bên, ông Nigaṇṭha Nātaputta nói với con: ‘Này Vương tử, hãy đến và bác bỏ học thuyết của Sa-môn Gotama.
Làm vậy, tiếng tốt về Vương tử sẽ lan xa — ‘Vương tử Abhaya đã bác bỏ học thuyết của Sa-môn Gotama — vị có sức mạnh lớn lao, có uy lực lớn lao như vậy!’ Khi ông nói vậy, con thưa với ông Nigaṇṭha Nātaputta: ‘Nhưng thưa Ngài, làm sao con bác bỏ được học thuyết của Sa-môn Gotama — vị có sức mạnh lớn lao, có uy lực lớn lao như vậy?’ ‘Này Vương tử, hãy đến chỗ Sa-môn Gotama và nói với ông ta như sau: “Bạch Ngài, Như Lai có nói những lời mà người khác không ưa, không thích không?” Khi được hỏi như vậy, nếu Sa-môn Gotama trả lời Vương tử rằng: “Này Vương tử, Như Lai có nói những lời mà người khác không ưa, không thích”, thì Vương tử hãy nói với ông ta:
“Vậy thì, bạch Ngài, Ngài khác gì một người phàm thường? Vì một người phàm thường cũng nói những lời mà người khác không ưa, không thích.” Còn nếu, khi được hỏi như vậy, Sa-môn Gotama trả lời Vương tử rằng: “Này Vương tử, Như Lai không nói những lời mà người khác không ưa, không thích”, thì Vương tử hãy nói với ông ta — “vậy tại sao, bạch Ngài, Ngài lại tuyên bố về Devadatta rằng: “Devadatta sẽ rơi vào cõi khổ, sẽ sa vào địa ngục, sẽ ở đó trọn một kiếp, không còn cách nào cứu chữa”? Chính vì lời nói ấy của Ngài mà Devadatta đã nổi giận và phật ý.” Khi Vương tử đặt câu hỏi hai ngả này cho Sa-môn Gotama, ông ta sẽ không nhổ ra được, cũng không nuốt xuống được.
Ví như một người có thanh sắt hình móc mắc kẹt trong cổ họng: người ấy không nhổ ra được, cũng không nuốt xuống được; cũng vậy, này Vương tử, khi bị đặt câu hỏi hai ngả này, Sa-môn Gotama sẽ không nhổ ra được, cũng không nuốt xuống được.’” Lúc bấy giờ, một em bé còn rất nhỏ, còn khờ dại, đang nằm ngửa trong lòng Vương tử Abhaya. Rồi Đức Phật nói với Vương tử Abhaya: “Này Vương tử, Vương tử nghĩ sao? Nếu đứa bé này, vì Vương tử sơ ý hay vì người vú nuôi sơ ý, mà ngậm một que củi hay một viên sỏi vào miệng, Vương tử sẽ làm gì với bé?” “Bạch Ngài, con sẽ lấy nó ra. Bạch Ngài, nếu con không lấy ra được ngay từ đầu, con sẽ lấy tay trái giữ đầu bé, cong ngón tay phải lại mà móc ra, dù có làm chảy máu.
Vì sao vậy? Bạch Ngài, vì con thương đứa bé này.” “Cũng vậy, này Vương tử: lời nói nào Như Lai biết là không thật, không đúng, không đem lại lợi ích, lại khiến người khác không ưa, không thích — lời nói ấy Như Lai không nói. Lời nói nào Như Lai biết là thật, là đúng, nhưng không đem lại lợi ích, lại khiến người khác không ưa, không thích — lời nói ấy Như Lai cũng không nói. Còn lời nói nào Như Lai biết là thật, là đúng, đem lại lợi ích, nhưng khiến người khác không ưa, không thích — với lời nói ấy, Như Lai biết đúng lúc để nói ra và giải thích. Lời nói nào Như Lai biết là không thật, không đúng, không đem lại lợi ích, dù khiến người khác ưa, thích — lời nói ấy Như Lai không nói.
Lời nói nào Như Lai biết là thật, là đúng, nhưng không đem lại lợi ích, dù khiến người khác ưa, thích — lời nói ấy Như Lai cũng không nói. Còn lời nói nào Như Lai biết là thật, là đúng, đem lại lợi ích, lại khiến người khác ưa, thích — với lời nói ấy, Như Lai biết đúng lúc để nói ra và giải thích. Vì sao vậy? Này Vương tử, vì Như Lai có lòng thương tưởng đối với các chúng sinh.” “Bạch Ngài, những bậc trí giả thuộc dòng vua chúa, những bậc trí giả bà-la-môn, những bậc trí giả gia chủ, những bậc trí giả sa-môn — sau khi soạn sẵn câu hỏi, họ đến gặp Như Lai và hỏi. Bạch Ngài, Ngài có suy nghĩ trước trong tâm rằng: ‘Những ai đến hỏi Ta như vậy, khi được hỏi như vậy, Ta sẽ trả lời như vậy’ không? Hay là câu trả lời hiện ra ngay tại chỗ cho Như Lai?”
“Vậy thì, này Vương tử, ở đây Ta sẽ hỏi lại Vương tử; Vương tử thấy sao vừa ý thì cứ trả lời như vậy. Này Vương tử, Vương tử nghĩ sao? Vương tử có giỏi về các bộ phận lớn nhỏ của chiếc xe không?” “Thưa vâng, bạch Ngài, con giỏi về các bộ phận lớn nhỏ của chiếc xe.” “Này Vương tử, Vương tử nghĩ sao? Nếu có người đến gặp Vương tử và hỏi như sau: ‘Bộ phận này của chiếc xe tên là gì?’ Vương tử có suy nghĩ trước trong tâm rằng: ‘Những ai đến hỏi ta như vậy, khi được hỏi như vậy, ta sẽ trả lời như vậy’ không? Hay câu trả lời hiện ra ngay tại chỗ cho Vương tử?” “Bạch Ngài, con là người đánh xe nổi tiếng, giỏi về các bộ phận lớn nhỏ của chiếc xe. Mọi bộ phận lớn nhỏ của chiếc xe con đều biết rõ.
Câu trả lời hiện ra ngay tại chỗ cho con.” “Cũng vậy, này Vương tử: những bậc trí giả thuộc dòng vua chúa, bà-la-môn, gia chủ, sa-môn — sau khi soạn sẵn câu hỏi, đến gặp Như Lai và hỏi — câu trả lời hiện ra ngay tại chỗ cho Như Lai. Vì sao vậy? Này Vương tử, vì Như Lai đã thấu suốt pháp giới (toàn bộ cấu trúc của Pháp); do đã thấu suốt pháp giới như vậy, câu trả lời hiện ra ngay tại chỗ cho Như Lai.” Khi Đức Phật nói vậy, Vương tử Abhaya thưa với Ngài: “Thật tuyệt vời, bạch Ngài! Thật tuyệt vời, bạch Ngài! Như người dựng đứng lại vật đã bị lật úp, mở ra vật đã bị che kín, chỉ đường cho kẻ lạc lối, hay cầm ngọn đèn sáng vào chỗ tối để người có mắt thấy được mọi hình sắc — cũng vậy, Đức Phật đã dùng nhiều cách mà làm sáng tỏ Pháp. Nay con xin quy y Đức Phật, quy y Pháp và quy y Tăng đoàn các vị Tỷ-kheo.”
“Xin Đức Phật ghi nhận con là một cư sĩ đã quy y, từ hôm nay cho đến trọn đời.” Kinh Vương Tử Vô Úy, bài thứ 8 (hết).