Kinh Hạnh Con Chó

Puṇṇa tu hạnh con bò và Seniya tu hạnh con chó đến hỏi Đức Phật về đời sau của nhau. Đức Phật miễn cưỡng trả lời: ai trau dồi trọn vẹn tâm và nếp sống của loài vật nào thì chết đi sinh vào sống chung với loài ấy, còn nếu ôm cái thấy sai là nhờ khổ hạnh mà thành trời thì chỉ có địa ngục hoặc cõi súc sinh. Rồi Ngài dạy bốn loại nghiệp — đen, trắng, vừa đen vừa trắng, và nghiệp không đen không trắng đưa đến chấm dứt mọi nghiệp.

Điểm thực hành

Đừng tin rằng khổ hạnh hay hình thức tu tập bên ngoài tự nó đưa đến cõi lành; hãy nhìn vào nghiệp nơi thân, lời và ý của mình, và nuôi ý muốn từ bỏ cả nghiệp đen lẫn nghiệp trắng để đi đến chấm dứt nghiệp.

Tôi nghe kể lại như vầy: Một lần, Đức Phật ở giữa vùng đất của người Koliya, tại một thị trấn của dân Koliya tên là Haliddavasana. Khi ấy, Puṇṇa, người Koliya tu theo hạnh con bò, cùng với Seniya, vị tu sĩ lõa thể tu theo hạnh con chó, đến gặp Đức Phật. Đến nơi, Puṇṇa đảnh lễ Đức Phật rồi ngồi xuống một bên. Còn Seniya chào hỏi, trao đổi vài lời thăm hỏi thân tình với Đức Phật, rồi ngồi xuống một bên, co ro cuộn mình như một con chó. Ngồi xuống một bên rồi, Puṇṇa, người Koliya tu theo hạnh con bò, bạch Đức Phật: “Bạch Thế Tôn, vị tu sĩ lõa thể Seniya này tu theo hạnh con chó, làm một việc rất khó làm: ông ấy chỉ ăn thức ăn đặt dưới đất. Đã từ lâu, ông ấy nhận giữ hạnh sống như con chó này một cách trọn vẹn.

Đời sau ông ấy sẽ sinh về đâu, số phận của ông ấy sẽ ra sao?” “Thôi, Puṇṇa, dừng ở đây thôi. Đừng hỏi Ta chuyện ấy.” Lần thứ hai, Puṇṇa, người Koliya tu theo hạnh con bò, lại bạch Đức Phật y như trước, và Đức Phật cũng bảo ông dừng lại như trước, rồi đến lần thứ ba, Puṇṇa bạch Đức Phật: “Bạch Thế Tôn, vị tu sĩ lõa thể Seniya này tu theo hạnh con chó, làm một việc rất khó làm: ông ấy chỉ ăn thức ăn đặt dưới đất. Đã từ lâu, ông ấy nhận giữ hạnh sống như con chó này một cách trọn vẹn. Đời sau ông ấy sẽ sinh về đâu, số phận của ông ấy sẽ ra sao?” “Puṇṇa, rõ ràng Ta nói mà ông vẫn không nghe, khi Ta bảo: ‘Thôi, Puṇṇa, dừng ở đây thôi. Đừng hỏi Ta chuyện ấy.’ Thôi được, Ta sẽ trả lời cho ông.

“Này Puṇṇa, có người tu tập hạnh con chó trọn vẹn, không gián đoạn; người ấy trau dồi nếp sống của loài chó, tâm của loài chó và cách hành xử của loài chó, tất cả đều trọn vẹn, không gián đoạn. Khi đã trau dồi hạnh con chó, nếp sống, tâm và cách hành xử của loài chó trọn vẹn, không gián đoạn như vậy, thì sau khi thân này tan rã, chết đi, người ấy sinh vào sống chung với loài chó. Nhưng nếu người ấy ôm một cái thấy như vầy: ‘Nhờ giới này, hạnh này, khổ hạnh này hay đời sống tu hành này, ta sẽ trở thành một vị trời, hay một vị nào đó trong cõi trời’, thì đó là cái thấy sai của người ấy. Này Puṇṇa, Ta nói: người có cái thấy sai thì chỉ sinh vào một trong hai nơi — địa ngục hoặc cõi súc sinh.

Cho nên, này Puṇṇa, hạnh con chó nếu thành tựu thì đưa đến sinh vào sống chung với loài chó, còn nếu không thành tựu thì đưa xuống địa ngục.” Nghe nói vậy, Seniya, vị tu sĩ lõa thể tu theo hạnh con chó, bật khóc, nước mắt tuôn rơi. Rồi Đức Phật nói với Puṇṇa, người Koliya tu theo hạnh con bò: “Đó chính là điều Ta nói mà ông không nghe, khi Ta bảo: ‘Thôi, Puṇṇa, dừng ở đây thôi. Đừng hỏi Ta chuyện ấy.’” Seniya thưa: “Bạch Thế Tôn, con khóc không phải vì những lời Đức Phật vừa nói đến con. Mà vì, bạch Thế Tôn, đã từ lâu con nhận giữ hạnh sống như con chó này một cách trọn vẹn. Bạch Thế Tôn, Puṇṇa, người Koliya này, tu theo hạnh con bò. Đã từ lâu, ông ấy nhận giữ hạnh sống như con bò một cách trọn vẹn.

Đời sau ông ấy sẽ sinh về đâu, số phận của ông ấy sẽ ra sao?” “Thôi, Seniya, dừng ở đây thôi. Đừng hỏi Ta chuyện ấy.” Lần thứ hai, Seniya, vị tu sĩ lõa thể, cũng bạch Đức Phật y như trước, và Đức Phật cũng bảo ông dừng lại như trước, rồi đến lần thứ ba, Seniya, vị tu sĩ lõa thể tu theo hạnh con chó, bạch Đức Phật: “Bạch Thế Tôn, Puṇṇa, người Koliya này, tu theo hạnh con bò. Đã từ lâu, ông ấy nhận giữ hạnh sống như con bò một cách trọn vẹn. Đời sau ông ấy sẽ sinh về đâu, số phận của ông ấy sẽ ra sao?” “Seniya, rõ ràng Ta nói mà ông vẫn không nghe, khi Ta bảo: ‘Thôi, Seniya, dừng ở đây thôi. Đừng hỏi Ta chuyện ấy.’ Thôi được, Ta sẽ trả lời cho ông.

“Này Seniya, có người tu tập hạnh con bò trọn vẹn, không gián đoạn; người ấy trau dồi nếp sống của loài bò, tâm của loài bò và cách hành xử của loài bò, tất cả đều trọn vẹn, không gián đoạn. Khi đã trau dồi hạnh con bò, nếp sống, tâm và cách hành xử của loài bò trọn vẹn, không gián đoạn như vậy, thì sau khi thân này tan rã, chết đi, người ấy sinh vào sống chung với loài bò. Nhưng nếu người ấy ôm một cái thấy như vầy: ‘Nhờ giới này, hạnh này, khổ hạnh này hay đời sống tu hành này, ta sẽ trở thành một vị trời, hay một vị nào đó trong cõi trời’, thì đó là cái thấy sai của người ấy. Này Seniya, Ta nói: người có cái thấy sai thì chỉ sinh vào một trong hai nơi — địa ngục hoặc cõi súc sinh.

Cho nên, này Seniya, hạnh con bò nếu thành tựu thì đưa đến sinh vào sống chung với loài bò, còn nếu không thành tựu thì đưa xuống địa ngục.” Nghe nói vậy, Puṇṇa, người Koliya tu theo hạnh con bò, bật khóc, nước mắt tuôn rơi. Rồi Đức Phật nói với Seniya, vị tu sĩ lõa thể tu theo hạnh con chó: “Đó chính là điều Ta nói mà ông không nghe, khi Ta bảo: ‘Thôi, Seniya, dừng ở đây thôi. Đừng hỏi Ta chuyện ấy.’” Puṇṇa thưa: “Bạch Thế Tôn, con khóc không phải vì những lời Đức Phật vừa nói đến con. Mà vì, bạch Thế Tôn, đã từ lâu con nhận giữ hạnh sống như con bò này một cách trọn vẹn. Con tin tưởng sâu sắc nơi Đức Phật; Đức Phật có thể giảng Pháp theo cách giúp con từ bỏ được hạnh con bò này, và giúp Seniya, vị tu sĩ lõa thể tu theo hạnh con chó này, từ bỏ được hạnh con chó của ông ấy.”

“Vậy thì, Puṇṇa, hãy nghe và chú tâm cho kỹ, Ta sẽ nói.” “Thưa vâng, bạch Thế Tôn”, Puṇṇa, người Koliya tu theo hạnh con bò, vâng đáp Đức Phật. Đức Phật nói như vầy: “Này Puṇṇa, có bốn loại nghiệp (hành động có chủ ý) này, do chính Ta tự biết rõ, tự chứng ngộ rồi tuyên bố. Bốn loại nào? Có nghiệp đen, quả báo đen; có nghiệp trắng, quả báo trắng; có nghiệp vừa đen vừa trắng, quả báo vừa đen vừa trắng; và có nghiệp không đen không trắng, quả báo không đen không trắng, đưa đến sự chấm dứt mọi nghiệp. Thế nào là nghiệp đen, quả báo đen, này Puṇṇa? Ở đây, này Puṇṇa, có người gây tạo hành động có hại nơi thân, gây tạo hành động có hại nơi lời nói, gây tạo hành động có hại nơi ý.

Sau khi đã gây tạo hành động có hại nơi thân, nơi lời nói và nơi ý như vậy, người ấy sinh vào một thế giới đầy cái hại. Khi đã sinh vào thế giới đầy cái hại ấy, những xúc chạm có hại chạm đến người ấy. Bị những xúc chạm có hại chạm đến, người ấy cảm nhận những cảm thọ có hại, khổ hoàn toàn, như các chúng sinh trong địa ngục. Như vậy, này Puṇṇa, một chúng sinh được sinh ra là tùy theo chính mình; mình làm gì thì sinh ra theo điều ấy, và khi đã sinh ra, các xúc chạm chạm đến mình. Vì vậy, này Puṇṇa, Ta nói: ‘Chúng sinh là người thừa hưởng nghiệp của chính mình.’ Đó gọi là nghiệp đen, quả báo đen, này Puṇṇa. Thế nào là nghiệp trắng, quả báo trắng, này Puṇṇa?

Ở đây, này Puṇṇa, có người gây tạo hành động không có hại nơi thân, gây tạo hành động không có hại nơi lời nói, gây tạo hành động không có hại nơi ý. Sau khi đã gây tạo hành động không có hại nơi thân, nơi lời nói và nơi ý như vậy, người ấy sinh vào một thế giới không có cái hại. Khi đã sinh vào thế giới không có cái hại ấy, những xúc chạm không có hại chạm đến người ấy. Bị những xúc chạm không có hại chạm đến, người ấy cảm nhận những cảm thọ không có hại, vui hoàn toàn, như chư thiên Subhakiṇha (cõi trời Biến Tịnh). Như vậy, này Puṇṇa, một chúng sinh được sinh ra là tùy theo chính mình; mình làm gì thì sinh ra theo điều ấy, và khi đã sinh ra, các xúc chạm chạm đến mình.

Vì vậy, này Puṇṇa, Ta nói: ‘Chúng sinh là người thừa hưởng nghiệp của chính mình.’ Đó gọi là nghiệp trắng, quả báo trắng, này Puṇṇa. Thế nào là nghiệp vừa đen vừa trắng, quả báo vừa đen vừa trắng, này Puṇṇa? Ở đây, này Puṇṇa, có người gây tạo hành động vừa có hại vừa không có hại nơi thân, gây tạo hành động vừa có hại vừa không có hại nơi lời nói, gây tạo hành động vừa có hại vừa không có hại nơi ý. Sau khi đã gây tạo hành động vừa có hại vừa không có hại nơi thân, nơi lời nói và nơi ý như vậy, người ấy sinh vào một thế giới vừa có cái hại vừa không có cái hại. Khi đã sinh vào thế giới vừa có cái hại vừa không có cái hại ấy, những xúc chạm vừa có hại vừa không có hại chạm đến người ấy.

Bị những xúc chạm vừa có hại vừa không có hại chạm đến, người ấy cảm nhận những cảm thọ vừa có hại vừa không có hại, vui và khổ xen lẫn nhau, như loài người, một số chư thiên và một số chúng sinh ở cõi đọa lạc. Như vậy, này Puṇṇa, một chúng sinh được sinh ra là tùy theo chính mình; mình làm gì thì sinh ra theo điều ấy. Và khi đã sinh ra, các xúc chạm chạm đến mình. Vì vậy, này Puṇṇa, Ta nói: ‘Chúng sinh là người thừa hưởng nghiệp của chính mình.’ Đó gọi là nghiệp vừa đen vừa trắng, quả báo vừa đen vừa trắng, này Puṇṇa. Thế nào là nghiệp không đen không trắng, quả báo không đen không trắng, đưa đến sự chấm dứt mọi nghiệp, này Puṇṇa? Đó là ý muốn từ bỏ nghiệp đen quả báo đen ấy, ý muốn từ bỏ nghiệp trắng quả báo trắng ấy, và ý muốn từ bỏ nghiệp vừa đen vừa trắng, quả báo vừa đen vừa trắng ấy — đó gọi là nghiệp không đen không trắng, quả báo không đen không trắng, đưa đến sự chấm dứt mọi nghiệp, này Puṇṇa.

Này Puṇṇa, bốn loại nghiệp này do chính Ta tự biết rõ, tự chứng ngộ rồi tuyên bố.” Nghe nói vậy, Puṇṇa, người Koliya tu theo hạnh con bò, bạch Đức Phật: “Thật tuyệt vời, bạch Thế Tôn! Thật tuyệt vời, bạch Thế Tôn! Bạch Thế Tôn, cũng như có người dựng đứng lại vật đã bị lật ngã, phơi bày ra điều đã bị che kín, chỉ đường cho người đang lạc lối, hay mang đèn sáng vào trong bóng tối để những ai có mắt có thể nhìn thấy các hình sắc. Cũng như vậy, Pháp đã được Đức Phật chỉ bày và giải thích bằng nhiều cách. Mong Đức Phật nhận con làm đệ tử tại gia đã quy y, từ nay cho đến hết đời, con trọn đời quy ngưỡng.” Còn Seniya, vị tu sĩ lõa thể tu theo hạnh con chó, bạch Đức Phật:

“Thật tuyệt vời, bạch Thế Tôn! Thật tuyệt vời, bạch Thế Tôn! Bạch Thế Tôn, cũng như có người dựng đứng lại vật đã bị lật ngã, phơi bày ra điều đã bị che kín, chỉ đường cho người đang lạc lối, hay mang đèn sáng vào trong bóng tối để những ai có mắt có thể nhìn thấy các hình sắc. Cũng như vậy, Pháp đã được Đức Phật chỉ bày và giải thích bằng nhiều cách, đến mức sáng tỏ. Con xin quy y Đức Phật, quy y Pháp, và quy y Tăng đoàn của các Tỷ-kheo (vị tu sĩ khất thực). Bạch Thế Tôn, mong con được xuất gia, được thọ giới lớn nơi Đức Phật.” “Này Seniya, người trước kia từng theo ngoại đạo, nay muốn xuất gia, muốn thọ giới lớn trong Pháp và Luật này, thì phải qua bốn tháng tập sự. Hết bốn tháng, nếu các Tỷ-kheo hài lòng, họ sẽ cho người ấy xuất gia, cho thọ giới lớn để trở thành Tỷ-kheo.

Tuy vậy, trong việc này Ta cũng thấy có sự khác nhau giữa từng người.” “Bạch Thế Tôn, nếu những người trước kia từng theo ngoại đạo, nay muốn xuất gia, muốn thọ giới lớn trong Pháp và Luật này, phải qua bốn tháng tập sự, hết bốn tháng, nếu các Tỷ-kheo hài lòng, họ sẽ cho xuất gia, cho thọ giới lớn để trở thành Tỷ-kheo, thì con xin tập sự bốn năm. Hết bốn năm, nếu các Tỷ-kheo hài lòng, mong các vị cho con xuất gia, cho con thọ giới lớn để trở thành Tỷ-kheo.” Và Seniya, vị tu sĩ lõa thể tu theo hạnh con chó, được xuất gia, được thọ giới lớn nơi Đức Phật. Thọ giới chưa bao lâu, Tôn giả Seniya sống một mình, lui về nơi vắng, không lơ là, hăng hái, quyết tâm. Chẳng bao lâu, ngay trong đời này, vị ấy tự biết rõ, chứng ngộ, đạt đến và sống với mục đích cao nhất của đời sống tu hành — điều mà những người con nhà lành đáng kính rời bỏ gia đình, sống đời không nhà, hướng đến — là sự trọn vẹn cao nhất của đời tu.

Vị ấy biết rõ: “Sinh đã dứt, đời sống tu hành đã trọn, việc cần làm đã làm xong, không còn gì thêm nữa cho đời sống này.” Và Tôn giả Seniya trở thành một trong các vị A-la-hán. Kinh Hạnh Con Chó kết thúc, bài thứ 7.