Kinh Potaliya

Gia chủ Potaliya giận vì bị Đức Phật gọi là “gia chủ”, nói mình đã cắt đứt mọi việc giao dịch vì đã giao hết tài sản cho con. Đức Phật dạy sự cắt đứt giao dịch trong giới luật của bậc Thánh là tám điều — từ bỏ giết hại, trộm cắp, nói dối, nói đâm thọc, tham lam, chê trách mắng nhiếc, giận dữ và kiêu ngạo — rồi phân tích từng điều bằng cách suy ngẫm về tự trách, bị người hiểu biết chê và quả báo cõi dữ. Cuối cùng Ngài giảng bảy ví dụ về mặt nguy hại của các vui thú giác quan — bộ xương, miếng thịt, ngọn đuốc cỏ, hố than hồng, giấc mơ, đồ vay mượn, trái cây trên cây — dẫn đến ba trí tuệ và sự giải thoát, khiến Potaliya nhận ra mình đã tôn lầm người, quy y và nguyện đối đãi đúng với các vị Tỷ-kheo.

Tôi nghe kể lại như vầy: Một lần, Đức Phật ở tại xứ Aṅguttarāpa, gần một thị trấn của người Aṅguttarāpa tên là Āpaṇa. Rồi vào buổi sáng, Đức Phật mặc y, cầm bình bát và y, đi vào Āpaṇa để khất thực. Sau khi đi khất thực ở Āpaṇa, ăn xong, trên đường trở về, Ngài đến một khu rừng để nghỉ ngơi ban ngày. Đi sâu vào khu rừng ấy, Ngài ngồi xuống dưới gốc một cây để nghỉ ban ngày. Gia chủ Potaliya cũng đến khu rừng ấy trong lúc đi dạo lòng vòng. Ông ăn mặc đầy đủ chỉnh tề, áo trong áo ngoài, mang dù và đi dép. Đi sâu vào khu rừng, ông đến chỗ Đức Phật và chào hỏi Ngài. Sau khi trao đổi những lời chào hỏi thân thiện xong, ông đứng sang một bên. Đức Phật nói với gia chủ Potaliya đang đứng một bên:

“Ở đây có chỗ ngồi, này gia chủ. Nếu ông muốn, hãy ngồi xuống.” Nghe nói vậy, gia chủ Potaliya nổi giận, không hài lòng, nghĩ rằng: ‘Sa-môn Gotama gọi ta là gia chủ!’ và đứng im lặng. Lần thứ hai, Đức Phật cũng nói với gia chủ Potaliya: “Ở đây có chỗ ngồi, này gia chủ. Nếu ông muốn, hãy ngồi xuống.” Nghe nói vậy, gia chủ Potaliya nổi giận, không hài lòng, nghĩ rằng: ‘Sa-môn Gotama gọi ta là gia chủ!’ và đứng im lặng. Lần thứ ba, Đức Phật nói với gia chủ Potaliya: “Ở đây có chỗ ngồi, này gia chủ. Nếu ông muốn, hãy ngồi xuống.” Nghe nói vậy, gia chủ Potaliya nổi giận, không hài lòng, nghĩ rằng: ‘Sa-môn Gotama gọi ta là gia chủ!’ rồi nói với Đức Phật:

“Thưa Tôn giả Gotama, Ngài gọi tôi là ‘gia chủ’ như vậy thật là không thích đáng, không hợp lẽ chút nào.” “Nhưng này gia chủ, dáng vẻ của ông, những dấu hiệu của ông, những nét đặc trưng của ông, tất cả đều là của một gia chủ vậy.” “Đúng là vậy, thưa Tôn giả Gotama, nhưng tôi đã từ bỏ hết mọi công việc, đã cắt đứt hết mọi việc giao dịch rồi.” “Nhưng này gia chủ, ông đã từ bỏ hết mọi công việc, cắt đứt hết mọi việc giao dịch theo cách nào vậy?” “Thưa Tôn giả Gotama, mọi tiền bạc, lúa gạo, bạc và vàng mà tôi đã có, tất cả tôi đều trao lại cho các con làm của thừa kế. Trong việc ấy, tôi không khuyên bảo, cũng không can ngăn chúng; tôi sống chỉ với mức tối thiểu là cơm ăn và áo mặc.

Theo cách ấy, thưa Tôn giả Gotama, tôi đã từ bỏ hết mọi công việc, đã cắt đứt hết mọi việc giao dịch.” “Việc cắt đứt giao dịch mà ông vừa nói là một chuyện, này gia chủ; còn sự cắt đứt giao dịch trong giới luật của bậc Thánh lại là một chuyện khác.” “Thưa Ngài, vậy sự cắt đứt giao dịch trong giới luật của bậc Thánh là như thế nào? Xin Ngài khéo giảng cho con nghe về sự cắt đứt giao dịch trong giới luật của bậc Thánh.” “Vậy thì này gia chủ, hãy nghe và chú tâm cho kỹ, Ta sẽ nói.” “Vâng, thưa Ngài”, gia chủ Potaliya đáp lại Đức Phật. Đức Phật nói như vầy: “Này gia chủ, có tám điều đưa đến sự cắt đứt giao dịch trong giới luật của bậc Thánh. Tám điều ấy là gì?

Dựa vào việc không giết hại sinh mạng, phải từ bỏ việc giết hại sinh mạng; dựa vào việc chỉ lấy những gì được cho, phải từ bỏ việc lấy của không được cho; dựa vào lời nói chân thật, phải từ bỏ nói dối; dựa vào lời nói không đâm thọc, phải từ bỏ lời nói đâm thọc chia rẽ; dựa vào tâm không tham lam thèm khát, phải từ bỏ tham lam thèm khát; dựa vào việc không chê trách mắng nhiếc, phải từ bỏ chê trách mắng nhiếc; dựa vào việc không giận dữ bực bội, phải từ bỏ giận dữ bực bội; dựa vào việc không kiêu ngạo, phải từ bỏ kiêu ngạo. Tám điều ấy, này gia chủ, đã được nói một cách tóm tắt, chưa phân tích rõ ràng, là những điều đưa đến sự cắt đứt giao dịch trong giới luật của bậc Thánh.”

“Thưa Ngài, tám điều mà Đức Phật vừa nói tóm tắt, chưa phân tích rõ ràng, là những điều đưa đến sự cắt đứt giao dịch trong giới luật của bậc Thánh — vì lòng thương xót, xin Ngài phân tích rõ ràng tám điều ấy cho con nghe.” “Vậy thì này gia chủ, hãy nghe và chú tâm cho kỹ, Ta sẽ nói.” “Vâng, thưa Ngài”, gia chủ Potaliya đáp lại Đức Phật. Đức Phật nói như vầy: “‘Dựa vào việc không giết hại sinh mạng, phải từ bỏ việc giết hại sinh mạng’ — câu ấy Ta đã nói. Nhưng vì sao Ta nói câu ấy? Ở đây, này gia chủ, người học trò của bậc Thánh suy nghĩ như vầy: ‘Những trói buộc nào có thể khiến tôi giết hại sinh mạng, thì tôi đang tu tập để từ bỏ và cắt đứt chính những trói buộc ấy.

Nếu tôi giết hại sinh mạng, thì vì việc ấy, chính tôi cũng sẽ tự trách mình; những người hiểu biết, sau khi xem xét, cũng sẽ chê trách tôi; và khi thân này tan rã, sau khi chết, một cõi dữ đang chờ đợi tôi — cũng vì việc giết hại ấy. Mà việc giết hại sinh mạng ấy, tự nó chính là một trói buộc, chính là một chướng ngại (điều che mờ tâm). Những lậu hoặc (những ô nhiễm sâu trong tâm) gây khổ não và nóng bức có thể sinh khởi vì việc giết hại sinh mạng, thì đối với người đã tránh xa việc giết hại sinh mạng, những lậu hoặc gây khổ não và nóng bức ấy không sinh khởi.’ ‘Dựa vào việc không giết hại sinh mạng, phải từ bỏ việc giết hại sinh mạng’ — câu Ta nói ấy là nói vì ý nghĩa này.

‘Dựa vào việc chỉ lấy những gì được cho, phải từ bỏ việc lấy của không được cho’ — câu ấy Ta đã nói. Nhưng vì sao Ta nói câu ấy? Ở đây, này gia chủ, người học trò của bậc Thánh suy nghĩ như vầy: ‘Những trói buộc nào có thể khiến tôi lấy của không được cho, thì tôi đang tu tập để từ bỏ và cắt đứt chính những trói buộc ấy. Nếu tôi lấy của không được cho, thì vì việc ấy, chính tôi cũng sẽ tự trách mình; những người hiểu biết, sau khi xem xét, cũng sẽ chê trách tôi; và khi thân này tan rã, sau khi chết, một cõi dữ đang chờ đợi tôi — cũng vì việc lấy của không được cho ấy. Mà việc lấy của không được cho ấy, tự nó chính là một trói buộc, chính là một chướng ngại.

Những lậu hoặc gây khổ não và nóng bức có thể sinh khởi vì việc lấy của không được cho, thì đối với người đã tránh xa việc lấy của không được cho, những lậu hoặc gây khổ não và nóng bức ấy không sinh khởi.’ ‘Dựa vào việc chỉ lấy những gì được cho, phải từ bỏ việc lấy của không được cho’ — câu Ta nói ấy là nói vì ý nghĩa này. ‘Dựa vào lời nói chân thật, phải từ bỏ nói dối’ — câu ấy Ta đã nói. Nhưng vì sao Ta nói câu ấy? Ở đây, này gia chủ, người học trò của bậc Thánh suy nghĩ như vầy: ‘Những trói buộc nào có thể khiến tôi nói dối, thì tôi đang tu tập để từ bỏ và cắt đứt chính những trói buộc ấy. Nếu tôi nói dối, thì vì việc ấy, chính tôi cũng sẽ tự trách mình; những người hiểu biết, sau khi xem xét, cũng sẽ chê trách tôi; và khi thân này tan rã, sau khi chết, một cõi dữ đang chờ đợi tôi — cũng vì việc nói dối ấy.

Mà việc nói dối ấy, tự nó chính là một trói buộc, chính là một chướng ngại. Những lậu hoặc gây khổ não và nóng bức có thể sinh khởi vì việc nói dối, thì đối với người đã tránh xa nói dối, những lậu hoặc gây khổ não và nóng bức ấy không sinh khởi.’ ‘Dựa vào lời nói chân thật, phải từ bỏ nói dối’ — câu Ta nói ấy là nói vì ý nghĩa này. ‘Dựa vào lời nói không đâm thọc, phải từ bỏ lời nói đâm thọc chia rẽ’ — câu ấy Ta đã nói. Nhưng vì sao Ta nói câu ấy? Ở đây, này gia chủ, người học trò của bậc Thánh suy nghĩ như vầy: ‘Những trói buộc nào có thể khiến tôi nói lời đâm thọc chia rẽ, thì tôi đang tu tập để từ bỏ và cắt đứt chính những trói buộc ấy. Nếu tôi nói lời đâm thọc chia rẽ, thì vì việc ấy, chính tôi cũng sẽ tự trách mình; những người hiểu biết, sau khi xem xét, cũng sẽ chê trách tôi; và khi thân này tan rã, sau khi chết, một cõi dữ đang chờ đợi tôi — cũng vì lời nói đâm thọc chia rẽ ấy.

Mà lời nói đâm thọc chia rẽ ấy, tự nó chính là một trói buộc, chính là một chướng ngại. Những lậu hoặc gây khổ não và nóng bức có thể sinh khởi vì lời nói đâm thọc chia rẽ, thì đối với người đã tránh xa lời nói đâm thọc chia rẽ, những lậu hoặc gây khổ não và nóng bức ấy không sinh khởi.’ ‘Dựa vào lời nói không đâm thọc, phải từ bỏ lời nói đâm thọc chia rẽ’ — câu Ta nói ấy là nói vì ý nghĩa này. ‘Dựa vào tâm không tham lam thèm khát, phải từ bỏ tham lam thèm khát’ — câu ấy Ta đã nói. Nhưng vì sao Ta nói câu ấy? Ở đây, này gia chủ, người học trò của bậc Thánh suy nghĩ như vầy: ‘Những trói buộc nào có thể khiến tôi tham lam thèm khát, thì tôi đang tu tập để từ bỏ và cắt đứt chính những trói buộc ấy.

Nếu tôi tham lam thèm khát, thì vì việc ấy, chính tôi cũng sẽ tự trách mình; những người hiểu biết, sau khi xem xét, cũng sẽ chê trách tôi; và khi thân này tan rã, sau khi chết, một cõi dữ đang chờ đợi tôi — cũng vì sự tham lam thèm khát ấy. Mà sự tham lam thèm khát ấy, tự nó chính là một trói buộc, chính là một chướng ngại. Những lậu hoặc gây khổ não và nóng bức có thể sinh khởi vì sự tham lam thèm khát, thì đối với người đã tránh xa tham lam thèm khát, những lậu hoặc gây khổ não và nóng bức ấy không sinh khởi.’ ‘Dựa vào tâm không tham lam thèm khát, phải từ bỏ tham lam thèm khát’ — câu Ta nói ấy là nói vì ý nghĩa này. ‘Dựa vào việc không chê trách mắng nhiếc, phải từ bỏ chê trách mắng nhiếc’ — câu ấy Ta đã nói. Nhưng vì sao Ta nói câu ấy?

Ở đây, này gia chủ, người học trò của bậc Thánh suy nghĩ như vầy: ‘Những trói buộc nào có thể khiến tôi chê trách mắng nhiếc, thì tôi đang tu tập để từ bỏ và cắt đứt chính những trói buộc ấy. Nếu tôi chê trách mắng nhiếc, thì vì việc ấy, chính tôi cũng sẽ tự trách mình; những người hiểu biết, sau khi xem xét, cũng sẽ chê trách tôi; và khi thân này tan rã, sau khi chết, một cõi dữ đang chờ đợi tôi — cũng vì sự chê trách mắng nhiếc ấy. Mà sự chê trách mắng nhiếc ấy, tự nó chính là một trói buộc, chính là một chướng ngại. Những lậu hoặc gây khổ não và nóng bức có thể sinh khởi vì sự chê trách mắng nhiếc, thì đối với người không chê trách mắng nhiếc, những lậu hoặc gây khổ não và nóng bức ấy không sinh khởi.’ ‘Dựa vào việc không chê trách mắng nhiếc, phải từ bỏ chê trách mắng nhiếc’ — câu Ta nói ấy là nói vì ý nghĩa này.

‘Dựa vào việc không giận dữ bực bội, phải từ bỏ giận dữ bực bội’ — câu ấy Ta đã nói. Nhưng vì sao Ta nói câu ấy? Ở đây, này gia chủ, người học trò của bậc Thánh suy nghĩ như vầy: ‘Những trói buộc nào có thể khiến tôi giận dữ bực bội, thì tôi đang tu tập để từ bỏ và cắt đứt chính những trói buộc ấy. Nếu tôi giận dữ bực bội, thì vì việc ấy, chính tôi cũng sẽ tự trách mình; những người hiểu biết, sau khi xem xét, cũng sẽ chê trách tôi; và khi thân này tan rã, sau khi chết, một cõi dữ đang chờ đợi tôi — cũng vì sự giận dữ bực bội ấy. Mà sự giận dữ bực bội ấy, tự nó chính là một trói buộc, chính là một chướng ngại. Những lậu hoặc gây khổ não và nóng bức có thể sinh khởi vì sự giận dữ bực bội, thì đối với người không giận dữ bực bội, những lậu hoặc gây khổ não và nóng bức ấy không sinh khởi.’ ‘Dựa vào việc không giận dữ bực bội, phải từ bỏ giận dữ bực bội’ — câu Ta nói ấy là nói vì ý nghĩa này.

‘Dựa vào việc không kiêu ngạo, phải từ bỏ kiêu ngạo’ — câu ấy Ta đã nói. Nhưng vì sao Ta nói câu ấy? Ở đây, này gia chủ, người học trò của bậc Thánh suy nghĩ như vầy: ‘Những trói buộc nào có thể khiến tôi kiêu ngạo, thì tôi đang tu tập để từ bỏ và cắt đứt chính những trói buộc ấy. Nếu tôi kiêu ngạo, thì vì việc ấy, chính tôi cũng sẽ tự trách mình; những người hiểu biết, sau khi xem xét, cũng sẽ chê trách tôi; và khi thân này tan rã, sau khi chết, một cõi dữ đang chờ đợi tôi — cũng vì sự kiêu ngạo ấy. Mà sự kiêu ngạo ấy, tự nó chính là một trói buộc, chính là một chướng ngại. Những lậu hoặc gây khổ não và nóng bức có thể sinh khởi vì sự kiêu ngạo, thì đối với người không kiêu ngạo, những lậu hoặc gây khổ não và nóng bức ấy không sinh khởi.’ ‘Dựa vào việc không kiêu ngạo, phải từ bỏ kiêu ngạo’ — câu Ta nói ấy là nói vì ý nghĩa này.

Đây là tám điều — đã nói tóm tắt, nay đã được phân tích rõ ràng — những điều đưa đến sự cắt đứt giao dịch trong giới luật của bậc Thánh; nhưng chỉ bấy nhiêu thôi thì vẫn chưa phải là sự cắt đứt giao dịch trọn vẹn về mọi mặt, trong giới luật của bậc Thánh.” “Thưa Ngài, vậy sự cắt đứt giao dịch trọn vẹn về mọi mặt trong giới luật của bậc Thánh là như thế nào? Xin Ngài khéo giảng cho con nghe về sự cắt đứt giao dịch trọn vẹn về mọi mặt trong giới luật của bậc Thánh.” “Vậy thì này gia chủ, hãy nghe và chú tâm cho kỹ, Ta sẽ nói.” “Vâng, thưa Ngài”, gia chủ Potaliya đáp lại Đức Phật. Đức Phật nói như vầy:

1. Lời giảng về mặt nguy hại của các vui thú giác quan

“Ví như, này gia chủ, một con chó bị cơn đói làm cho yếu sức, đứng chờ gần quầy hàng của người mổ bò. Một người mổ bò khéo tay, hay người học việc của ông ta, ném cho nó một bộ xương đã cạo sạch thịt, lóc hết thịt, không còn chút thịt nào, chỉ còn dính máu. Ông nghĩ sao, này gia chủ, con chó ấy gặm mãi bộ xương đã cạo sạch, lóc hết, không còn thịt, chỉ dính máu ấy, thì liệu nó có hết được cơn đói yếu không?” “Không thể được, thưa Ngài.” “Vì sao vậy?” “Vì bộ xương ấy đã bị cạo sạch thịt, lóc hết thịt, không còn chút thịt nào, chỉ còn dính máu. Con chó ấy cuối cùng chỉ chuốc lấy sự mệt mỏi và bực bội mà thôi.” “Cũng vậy, này gia chủ, người học trò của bậc Thánh suy nghĩ như vầy:

‘Đức Phật đã dùng ví dụ bộ xương để nói rằng các vui thú giác quan cho ít thỏa mãn mà nhiều khổ đau, nhiều phiền não; mặt nguy hại trong chúng lại càng nhiều hơn.’ Sau khi thấy đúng như thật điều ấy bằng trí tuệ đúng đắn, người ấy tránh xa thứ tâm xả dựa trên sự đa dạng, dựa vào nhiều đối tượng khác nhau, và chỉ tu tập thứ tâm xả dựa trên sự thống nhất, dựa vào một đối tượng duy nhất — nơi mà mọi sự bám víu vào các vui thú vật chất của thế gian đều chấm dứt hẳn, không còn sót lại chút nào. Ví như, này gia chủ, một con kền kền, hay một con quạ, hay một con diều hâu, tha được một miếng thịt rồi bay đi. Những con kền kền, quạ và diều hâu khác cứ bay đuổi theo sát nó mà mổ, mà cào cấu nó.

Ông nghĩ sao, này gia chủ, nếu con kền kền, con quạ hay con diều hâu ấy không mau buông miếng thịt ấy ra, thì vì việc đó, nó sẽ phải chết hoặc chịu khổ đau gần như chết, phải không?” “Đúng vậy, thưa Ngài.” “Cũng vậy, này gia chủ, người học trò của bậc Thánh suy nghĩ như vầy: ‘Đức Phật đã dùng ví dụ miếng thịt để nói rằng các vui thú giác quan cho ít thỏa mãn mà nhiều khổ đau, nhiều phiền não; mặt nguy hại trong chúng lại càng nhiều hơn.’ Sau khi thấy đúng như thật điều ấy bằng trí tuệ đúng đắn, người ấy tránh xa thứ tâm xả dựa trên sự đa dạng, dựa vào nhiều đối tượng khác nhau, và chỉ tu tập thứ tâm xả dựa trên sự thống nhất, dựa vào một đối tượng duy nhất — nơi mà mọi sự bám víu vào các vui thú vật chất của thế gian đều chấm dứt hẳn, không còn sót lại chút nào.

“Ví như, này gia chủ, một người cầm ngọn đuốc cỏ đang cháy rực mà đi ngược chiều gió. Ông nghĩ sao, này gia chủ, nếu người ấy không mau buông ngọn đuốc cỏ đang cháy ấy ra, thì ngọn đuốc cháy ấy sẽ đốt cháy tay anh ta, hay đốt cháy cánh tay anh ta, hay đốt cháy một bộ phận lớn nhỏ nào khác của thân thể, và vì việc đó anh ta sẽ phải chết hoặc chịu khổ đau gần như chết, phải không?” “Đúng vậy, thưa Ngài.” “Cũng vậy, này gia chủ, người học trò của bậc Thánh suy nghĩ như vầy: ‘Đức Phật đã dùng ví dụ ngọn đuốc cỏ để nói rằng các vui thú giác quan cho ít thỏa mãn mà nhiều khổ đau, nhiều phiền não; mặt nguy hại trong chúng lại càng nhiều hơn.’ Sau khi thấy đúng như thật điều ấy bằng trí tuệ đúng đắn, người ấy tránh xa thứ tâm xả dựa trên sự đa dạng, dựa vào nhiều đối tượng khác nhau, và chỉ tu tập thứ tâm xả dựa trên sự thống nhất, dựa vào một đối tượng duy nhất — nơi mà mọi sự bám víu vào các vui thú vật chất của thế gian đều chấm dứt hẳn, không còn sót lại chút nào.

“Ví như, này gia chủ, có một hố than hồng sâu hơn chiều cao của một người, đầy than hồng không còn ngọn lửa, không còn khói. Rồi một người đến, là người muốn sống, không muốn chết, muốn được hạnh phúc và ghét tránh khổ đau. Hai người đàn ông khỏe mạnh nắm lấy hai cánh tay của anh ta và kéo anh ta về phía hố than hồng. Ông nghĩ sao, này gia chủ, người ấy có vùng vẫy thân mình qua lại đủ phía không?” “Đúng vậy, thưa Ngài.” “Vì sao vậy?” “Vì người ấy biết rõ rằng: ‘Nếu ta rơi vào hố than hồng này, ta sẽ phải chết hoặc chịu khổ đau gần như chết vì việc đó.’” “Cũng vậy, này gia chủ, người học trò của bậc Thánh suy nghĩ như vầy: ‘Đức Phật đã dùng ví dụ hố than hồng để nói rằng các vui thú giác quan cho ít thỏa mãn mà nhiều khổ đau, nhiều phiền não; mặt nguy hại trong chúng lại càng nhiều hơn.’ Sau khi thấy đúng như thật điều ấy bằng trí tuệ đúng đắn, người ấy tránh xa thứ tâm xả dựa trên sự đa dạng, dựa vào nhiều đối tượng khác nhau, và chỉ tu tập thứ tâm xả dựa trên sự thống nhất, dựa vào một đối tượng duy nhất — nơi mà mọi sự bám víu vào các vui thú vật chất của thế gian đều chấm dứt hẳn, không còn sót lại chút nào.

“Ví như, này gia chủ, một người trong giấc mơ thấy những khu vườn xinh đẹp, những rừng cây xinh đẹp, những vùng đất xinh đẹp, những hồ sen xinh đẹp. Khi tỉnh dậy, người ấy chẳng còn thấy được gì nữa cả. Cũng vậy, này gia chủ, người học trò của bậc Thánh suy nghĩ như vầy: ‘Đức Phật đã dùng ví dụ giấc mơ để nói rằng các vui thú giác quan cho ít thỏa mãn mà nhiều khổ đau, nhiều phiền não; mặt nguy hại trong chúng lại càng nhiều hơn.’ Sau khi thấy đúng như thật điều ấy bằng trí tuệ đúng đắn, người ấy tránh xa thứ tâm xả dựa trên sự đa dạng, dựa vào nhiều đối tượng khác nhau, và đối với thứ tâm xả dựa trên sự thống nhất, dựa vào một đối tượng duy nhất — nơi mà mọi sự bám víu vào các vui thú vật chất của thế gian đều chấm dứt hẳn, không còn sót lại chút nào — người ấy chỉ tu tập thứ tâm xả ấy.

Ví như, này gia chủ, một người đi vay mượn của cải — một cỗ xe sang trọng của bậc quý phái và đôi khuyên tai bằng ngọc quý — rồi với những của cải vay mượn ấy đi trước mặt và vây quanh mình, người ấy đi vào giữa thị trấn Āpaṇa. Mọi người thấy anh ta thì nói như vầy: ‘Người này thật là người giàu có! Người giàu có hưởng thụ của cải của mình là như vậy đó!’ Nhưng khi những người chủ của các món đồ ấy thấy anh ta ở bất cứ đâu, họ liền lấy lại đồ của mình ngay tại đó. Ông nghĩ sao, này gia chủ, như vậy có đủ để người ấy phải thay đổi nét mặt buồn bực không?” “Đúng vậy, thưa Ngài.” “Vì sao vậy?” “Vì những người chủ đã lấy lại đồ của mình, thưa Ngài.”

“Cũng vậy, này gia chủ, người học trò của bậc Thánh suy nghĩ như vầy: ‘Đức Phật đã dùng ví dụ đồ vay mượn để nói rằng các vui thú giác quan cho ít thỏa mãn mà nhiều khổ đau, nhiều phiền não; mặt nguy hại trong chúng lại càng nhiều hơn.’ Sau khi thấy đúng như thật điều ấy bằng trí tuệ đúng đắn, người ấy tránh xa thứ tâm xả dựa trên sự đa dạng, dựa vào nhiều đối tượng khác nhau, và đối với thứ tâm xả dựa trên sự thống nhất, dựa vào một đối tượng duy nhất — nơi mà mọi sự bám víu vào các vui thú vật chất của thế gian đều chấm dứt hẳn, không còn sót lại chút nào — người ấy chỉ tu tập thứ tâm xả ấy. “Ví như, này gia chủ, không xa làng hay thị trấn có một khu rừng rậm.

Trong đó có một cây đầy trái chín và trái đang chín tới, nhưng không có trái nào rơi xuống đất cả. Rồi một người đến, đang cần trái cây, đang tìm trái cây, đang lang thang tìm kiếm trái cây. Người ấy đi sâu vào khu rừng ấy và thấy cây ấy đầy trái chín và trái đang chín tới. Người ấy nghĩ như vầy: ‘Cây này đầy trái chín và trái đang chín tới, nhưng không có trái nào rơi xuống đất cả. Nhưng ta biết cách leo cây. Hay là ta leo lên cây này, ăn cho đến khi thỏa thích và đút đầy túi xách của mình?’ Rồi người ấy leo lên cây ấy, ăn cho đến khi thỏa thích và đút đầy túi xách của mình. Rồi một người thứ hai đến, cũng đang cần trái cây, đang tìm trái cây, đang lang thang tìm kiếm trái cây, mang theo một chiếc rìu sắc bén.

Người ấy đi sâu vào khu rừng ấy và thấy cây ấy đầy trái chín và trái đang chín tới. Người ấy nghĩ như vầy: ‘Cây này đầy trái chín và trái đang chín tới, nhưng không có trái nào rơi xuống đất cả. Nhưng ta không biết cách leo cây. Hay là ta chặt cây này từ gốc, ăn cho đến khi thỏa thích và đút đầy túi xách của mình?’ Rồi người ấy chặt cây ấy ngay từ gốc. Ông nghĩ sao, này gia chủ, người đầu tiên đã leo lên cây ấy, nếu anh ta không mau xuống, thì khi cây ấy đổ xuống, anh ta sẽ bị gãy tay, hay gãy chân, hay gãy một bộ phận lớn nhỏ nào khác, và vì việc đó sẽ phải chết hoặc chịu khổ đau gần như chết, phải không?” “Đúng vậy, thưa Ngài.” “Cũng vậy, này gia chủ, người học trò của bậc Thánh suy nghĩ như vầy:

‘Đức Phật đã dùng ví dụ trái cây trên cây để nói rằng các vui thú giác quan cho ít thỏa mãn mà nhiều khổ đau, nhiều phiền não; mặt nguy hại trong chúng lại càng nhiều hơn.’ Sau khi thấy đúng như thật điều ấy bằng trí tuệ đúng đắn, người ấy tránh xa thứ tâm xả dựa trên sự đa dạng, dựa vào nhiều đối tượng khác nhau, và chỉ tu tập thứ tâm xả dựa trên sự thống nhất, dựa vào một đối tượng duy nhất — nơi mà mọi sự bám víu vào các vui thú vật chất của thế gian đều chấm dứt hẳn, không còn sót lại chút nào. Người học trò của bậc Thánh ấy, này gia chủ, dựa trên chính sự trong sạch cao nhất của niệm và tâm xả này mà nhớ lại nhiều loại đời sống trước của mình, như là: một đời, hai đời, ba đời, bốn đời, năm đời, mười đời, hai mươi đời, ba mươi đời, bốn mươi đời, năm mươi đời, một trăm đời, một nghìn đời, một trăm nghìn đời; nhiều chu kỳ thế giới co lại, nhiều chu kỳ thế giới giãn ra, nhiều chu kỳ thế giới co lại và giãn ra: ‘Ở nơi đó, ta có tên như vậy, thuộc dòng họ như vậy, có diện mạo như vậy, ăn uống như vậy, đã trải qua vui khổ như vậy, và tuổi thọ của ta đến như vậy. Từ nơi đó chết đi, ta sinh lại ở nơi kia. Ở nơi kia, ta cũng có tên như vậy, thuộc dòng họ như vậy, có diện mạo như vậy, ăn uống như vậy, đã trải qua vui khổ như vậy, và tuổi thọ của ta đến như vậy. Từ nơi đó chết đi, ta sinh lại ở đây.’ Cứ như thế, người ấy nhớ lại nhiều loại đời sống trước, đầy đủ cả hình trạng và chi tiết.

Người học trò của bậc Thánh ấy, này gia chủ, dựa trên chính sự trong sạch cao nhất của niệm và tâm xả này, bằng con mắt trời trong sạch, vượt hơn mắt người thường, thấy chúng sinh chết đi và sinh lại — thấp kém hay cao sang, đẹp đẽ hay xấu xí, ở nơi tốt lành hay nơi khổ não — và hiểu rõ chúng sinh đi theo nghiệp của mình như thế nào: ‘Những chúng sinh này có hành động xấu về thân, hành động xấu về lời nói, hành động xấu về ý; họ phỉ báng các bậc cao quý, có cái nhìn sai lạc và làm theo cái nhìn sai lạc ấy. Khi thân này tan rã, sau khi chết, họ sinh vào cõi dữ, nơi khổ, chốn đọa lạc, địa ngục. Còn những chúng sinh này có hành động tốt về thân, hành động tốt về lời nói, hành động tốt về ý; họ không phỉ báng các bậc cao quý, có cái nhìn đúng đắn và làm theo cái nhìn đúng đắn ấy. Khi thân này tan rã, sau khi chết, họ sinh vào cõi lành, cõi trời.’ Như vậy, người ấy thấy chúng sinh chết đi và sinh lại — thấp kém hay cao sang, đẹp đẽ hay xấu xí, ở nơi tốt lành hay nơi khổ não — và hiểu rõ chúng sinh đi theo nghiệp của mình như thế nào.

Người học trò của bậc Thánh ấy, này gia chủ, dựa trên chính sự trong sạch cao nhất của niệm và tâm xả này, nhờ dứt sạch các lậu hoặc, ngay trong đời này tự mình hiểu rõ, chứng ngộ và an trú trong sự giải thoát của tâm không còn lậu hoặc, sự giải thoát bằng trí tuệ. Cho đến mức ấy, này gia chủ, mới là sự cắt đứt giao dịch trọn vẹn về mọi mặt trong giới luật của bậc Thánh. Ông nghĩ sao, này gia chủ, so với sự cắt đứt giao dịch trọn vẹn về mọi mặt trong giới luật của bậc Thánh như vậy, ông có thấy ở nơi mình có một sự cắt đứt giao dịch như thế không?” “Con là ai mà sánh được, thưa Ngài! Sự cắt đứt giao dịch trọn vẹn về mọi mặt trong giới luật của bậc Thánh lại là điều khác hẳn.

Con còn ở rất xa điều ấy, thưa Ngài. Trước đây, thưa Ngài, chúng con đã tưởng các du sĩ theo các đạo khác — những người vốn không phải là người ưu tú — là người ưu tú; chúng con đã khoản đãi họ bằng những món ăn dành cho người ưu tú; chúng con đã đặt họ vào vị trí của người ưu tú; còn đối với các vị Tỷ-kheo (những vị tu sĩ khất thực) — những vị vốn là người ưu tú — chúng con lại tưởng họ không phải là người ưu tú; chúng con đã khoản đãi họ bằng những món ăn dành cho người không ưu tú; chúng con đã đặt họ vào vị trí của người không ưu tú; từ nay, thưa Ngài, chúng con sẽ biết các du sĩ theo các đạo khác — những người vốn không phải là người ưu tú — là không phải người ưu tú; chúng con sẽ khoản đãi họ bằng những món ăn dành cho người không ưu tú; chúng con sẽ đặt họ vào vị trí của người không ưu tú.

Còn đối với các vị Tỷ-kheo — những vị vốn là người ưu tú — chúng con sẽ biết họ là người ưu tú; chúng con sẽ khoản đãi họ bằng những món ăn dành cho người ưu tú; chúng con sẽ đặt họ vào vị trí của người ưu tú. Đức Phật đã thật sự gợi lên trong con lòng yêu mến đối với các vị Sa-môn, lòng tin tưởng đối với các vị Sa-môn, lòng kính trọng đối với các vị Sa-môn. Tuyệt vời thay, thưa Ngài! Tuyệt vời thay, thưa Ngài! Ví như dựng đứng lại vật đã bị lật úp, hoặc phơi bày ra vật đã bị che kín, hoặc chỉ đường cho người đang lạc lối, hoặc cầm một ngọn đèn dầu vào trong bóng tối — ‘để những ai có mắt sẽ thấy được các hình sắc’ — cũng vậy, Đức Phật đã dùng nhiều cách mà làm sáng rõ Pháp cho con.

Con xin quy y Đức Phật, quy y Pháp và quy y Tăng đoàn. Xin Đức Phật ghi nhận con là một người cư sĩ đã quy y, từ ngày hôm nay cho đến hết đời.” Hết Kinh Potaliya — bài thứ 4.