Kinh Kosambiya

Các Tỷ-kheo ở Kosambī cãi vã, lấy lời nói đâm chọc nhau. Đức Phật gọi họ đến, chỉ rõ lúc tranh cãi họ không còn giữ thân, khẩu, ý đầy tâm từ với nhau, rồi dạy sáu điều đáng ghi nhớ để sống hòa hợp — mà đứng đầu là cùng chung một cái nhìn cao quý. Bài kinh tiếp tục với bảy cái hiểu biết mà một bậc Thánh đệ tử tự kiểm tra nơi chính mình trên đường đến quả Dự lưu.

Điểm thực hành

Khi bất hòa với ai, hãy tự hỏi: ngay lúc này, ta còn đối xử với người ấy bằng thân, lời nói và ý nghĩ đầy tâm từ — cả chỗ đông người lẫn chỗ riêng — hay không?

Tôi nghe kể lại như vầy: Một lần, Đức Phật ở thành Kosambī, tại khu vườn Ghosita. Lúc bấy giờ, các Tỷ-kheo (vị tu sĩ khất thực) ở Kosambī gây gổ, cãi vã, tranh chấp với nhau, lấy lời nói sắc như dao mà đâm chọc nhau không ngừng. Họ không thuyết phục được nhau, cũng không để nhau thuyết phục; không làm cho nhau hiểu ra, cũng không chịu hiểu theo nhau. Rồi một vị Tỷ-kheo đến chỗ Đức Phật, cúi lạy Ngài, rồi ngồi xuống một bên. Khi đã ngồi một bên, vị Tỷ-kheo ấy thưa với Đức Phật: “Bạch Thế Tôn, ở Kosambī, các vị Tỷ-kheo gây gổ, cãi vã, tranh chấp với nhau, lấy lời nói sắc như dao mà đâm chọc nhau không ngừng; họ không thuyết phục được nhau, cũng không để nhau thuyết phục; không làm cho nhau hiểu ra, cũng không chịu hiểu theo nhau.”

Rồi Đức Phật nói với một vị Tỷ-kheo: “Này Tỷ-kheo, hãy đi và thay lời Ta nói với các vị Tỷ-kheo ấy rằng: ‘Đức Thầy gọi các vị.’” “Thưa vâng, bạch Thế Tôn”, vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp Đức Phật, rồi đến chỗ các vị Tỷ-kheo kia và nói: “Thưa các vị, Đức Thầy gọi các vị.” “Thưa vâng, hiền giả”, các vị Tỷ-kheo ấy đáp, rồi đến chỗ Đức Phật, cúi lạy Ngài và ngồi xuống một bên. Khi họ đã ngồi một bên, Đức Phật nói với họ: “Có thật không, này các Tỷ-kheo, các vị gây gổ, cãi vã, tranh chấp với nhau, lấy lời nói sắc như dao mà đâm chọc nhau không ngừng; không thuyết phục được nhau, cũng không để nhau thuyết phục; không làm cho nhau hiểu ra, cũng không chịu hiểu theo nhau?”

“Thưa đúng vậy, bạch Thế Tôn.” “Này các Tỷ-kheo, các vị nghĩ sao? Trong lúc các vị gây gổ, cãi vã, tranh chấp, lấy lời nói sắc như dao đâm chọc nhau như vậy, liệu các vị có còn đối xử với các bạn đồng tu bằng hành động thân đầy tâm từ (tình thương mến) không — cả khi có người nhìn thấy lẫn khi không ai nhìn thấy? Có còn đối xử bằng lời nói đầy tâm từ như vậy không? Có còn đối xử bằng ý nghĩ đầy tâm từ như vậy không?” “Thưa không, bạch Thế Tôn.” “Như vậy, này các Tỷ-kheo, trong lúc các vị gây gổ, cãi vã, tranh chấp, lấy lời nói sắc như dao đâm chọc nhau, các vị không hề đối xử với các bạn đồng tu bằng hành động thân đầy tâm từ — cả khi có người nhìn thấy lẫn khi không ai nhìn thấy; không hề bằng lời nói đầy tâm từ; cũng không hề bằng ý nghĩ đầy tâm từ.

Vậy thì, này những người khờ dại, các vị biết gì, thấy gì mà lại gây gổ, cãi vã, tranh chấp, lấy lời nói sắc như dao đâm chọc nhau; không thuyết phục được nhau, cũng không để nhau thuyết phục; không làm cho nhau hiểu ra, cũng không chịu hiểu theo nhau? Này những người khờ dại, việc này sẽ đưa các vị đến điều không tốt và khổ đau trong lâu dài.” Rồi Đức Phật gọi các Tỷ-kheo: “Này các Tỷ-kheo, có sáu điều đáng ghi nhớ này, làm nảy sinh thương mến, làm nảy sinh kính trọng, đưa đến sự gắn bó, không tranh cãi, hòa hợp và thống nhất. Sáu điều nào? Ở đây, này các Tỷ-kheo, một vị Tỷ-kheo luôn đối xử với các bạn đồng tu bằng hành động thân đầy tâm từ, cả khi có người nhìn thấy lẫn khi không ai nhìn thấy.

Điều này cũng là một điều đáng ghi nhớ, làm nảy sinh thương mến, làm nảy sinh kính trọng, đưa đến sự gắn bó, không tranh cãi, hòa hợp và thống nhất. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, một vị Tỷ-kheo luôn đối xử với các bạn đồng tu bằng lời nói đầy tâm từ, cả khi có người nhìn thấy lẫn khi không ai nhìn thấy. Điều này cũng là một điều đáng ghi nhớ, làm nảy sinh thương mến, làm nảy sinh kính trọng, đưa đến sự gắn bó, không tranh cãi, hòa hợp và thống nhất. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, một vị Tỷ-kheo luôn đối xử với các bạn đồng tu bằng ý nghĩ đầy tâm từ, cả khi có người nhìn thấy lẫn khi không ai nhìn thấy. Điều này cũng là một điều đáng ghi nhớ, làm nảy sinh thương mến, làm nảy sinh kính trọng, đưa đến sự gắn bó, không tranh cãi, hòa hợp và thống nhất.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, một vị Tỷ-kheo, những gì nhận được một cách đúng Pháp, do Pháp mà có — cho đến cả thức ăn trong bình bát — vị ấy không giữ riêng để hưởng một mình, mà dùng chung với các bạn đồng tu có giới hạnh. Điều này cũng là một điều đáng ghi nhớ, làm nảy sinh thương mến, làm nảy sinh kính trọng, đưa đến sự gắn bó, không tranh cãi, hòa hợp và thống nhất. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, một vị Tỷ-kheo sống cùng chung một nếp giới với các bạn đồng tu, cả khi có người nhìn thấy lẫn khi không ai nhìn thấy — đó là các giới không bị rạn nứt, không bị thủng, không bị đốm, không bị lem, đem lại tự do, được người có trí khen ngợi, không bị nắm giữ sai, đưa đến định (sự tập trung yên tĩnh của tâm).

Điều này cũng là một điều đáng ghi nhớ, làm nảy sinh thương mến, làm nảy sinh kính trọng, đưa đến sự gắn bó, không tranh cãi, hòa hợp và thống nhất. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, một vị Tỷ-kheo sống cùng chung một cái nhìn với các bạn đồng tu, cả khi có người nhìn thấy lẫn khi không ai nhìn thấy — đó là cái nhìn cao quý, đưa ra khỏi vòng khổ, đưa người sống theo nó đến chỗ dứt sạch khổ đau một cách đúng đắn. Điều này cũng là một điều đáng ghi nhớ, làm nảy sinh thương mến, làm nảy sinh kính trọng, đưa đến sự gắn bó, không tranh cãi, hòa hợp và thống nhất. Này các Tỷ-kheo, đó là sáu điều đáng ghi nhớ, làm nảy sinh thương mến, làm nảy sinh kính trọng, đưa đến sự gắn bó, không tranh cãi, hòa hợp và thống nhất.”

“Trong sáu điều đáng ghi nhớ này, này các Tỷ-kheo, điều đứng đầu, điều gom giữ tất cả, điều nối kết tất cả — chính là cái nhìn cao quý, đưa ra khỏi vòng khổ, đưa người sống theo nó đến chỗ dứt sạch khổ đau một cách đúng đắn. Ví như ở một ngôi nhà có mái nhọn, cái nóc nhọn là phần đứng đầu, là chỗ gom giữ tất cả, nối kết tất cả; cũng vậy, này các Tỷ-kheo, trong sáu điều đáng ghi nhớ này, điều đứng đầu, điều gom giữ tất cả, điều nối kết tất cả — chính là cái nhìn cao quý, đưa ra khỏi vòng khổ, đưa người sống theo nó đến chỗ dứt sạch khổ đau một cách đúng đắn.” “Và này các Tỷ-kheo, cái nhìn cao quý, đưa ra khỏi vòng khổ ấy đưa người sống theo nó đến chỗ dứt sạch khổ đau một cách đúng đắn như thế nào?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, một vị Tỷ-kheo đi vào rừng, hay đến một gốc cây, hay vào một ngôi nhà trống, rồi tự suy xét như sau: ‘Trong tâm ta còn điều gì chưa buông bỏ, đang chế ngự ta, khiến ta — khi tâm bị chế ngự như vậy — sẽ không biết, không thấy đúng như thật không?’ Này các Tỷ-kheo, nếu một vị Tỷ-kheo bị tham muốn các thú vui giác quan chế ngự, thì tâm vị ấy bị chế ngự. Nếu một vị Tỷ-kheo bị lòng ác muốn hại người chế ngự, thì tâm vị ấy bị chế ngự. Nếu một vị Tỷ-kheo bị sự uể oải và buồn ngủ chế ngự, thì tâm vị ấy bị chế ngự. Nếu một vị Tỷ-kheo bị sự bồn chồn và hối tiếc chế ngự, thì tâm vị ấy bị chế ngự. Nếu một vị Tỷ-kheo bị sự nghi ngờ chế ngự, thì tâm vị ấy bị chế ngự.

Nếu một vị Tỷ-kheo mải miết chạy theo những suy đoán về đời này, thì tâm vị ấy bị chế ngự. Nếu một vị Tỷ-kheo mải miết chạy theo những suy đoán về đời sau, thì tâm vị ấy bị chế ngự. Nếu một vị Tỷ-kheo gây gổ, cãi vã, tranh chấp, lấy lời nói sắc như dao đâm chọc người khác, thì tâm vị ấy bị chế ngự. Vị ấy biết rõ: ‘Trong tâm ta không còn điều gì chưa buông bỏ mà chế ngự ta, khiến ta — khi tâm bị chế ngự như vậy — sẽ không biết, không thấy đúng như thật. Tâm ta đã được đặt vững vàng để hiểu thấu các sự thật.’ Đó là cái hiểu biết thứ nhất vị ấy đạt được — cao quý, vượt lên trên đời thường, không chung với người phàm.” “Lại nữa, này các Tỷ-kheo, một bậc Thánh đệ tử tự suy xét như sau:

‘Khi ta làm theo, vun trồng, thực hành nhiều cái nhìn này, ta có tự mình được sự yên tĩnh không, có tự mình được sự dịu mát không?’ Vị ấy biết rõ: ‘Khi ta làm theo, vun trồng, thực hành nhiều cái nhìn này, ta tự mình được sự yên tĩnh, ta tự mình được sự dịu mát.’ Đó là cái hiểu biết thứ hai vị ấy đạt được — cao quý, vượt lên trên đời thường, không chung với người phàm.” “Lại nữa, này các Tỷ-kheo, một bậc Thánh đệ tử tự suy xét như sau: ‘Ta có cái nhìn như thế này; ở ngoài cộng đồng này, có sa-môn hay bà-la-môn nào khác cũng có cái nhìn như vậy không?’ Vị ấy biết rõ: ‘Ta có cái nhìn như thế này; ở ngoài cộng đồng này, không có sa-môn hay bà-la-môn nào khác có cái nhìn như vậy.’ Đó là cái hiểu biết thứ ba vị ấy đạt được — cao quý, vượt lên trên đời thường, không chung với người phàm.”

“Lại nữa, này các Tỷ-kheo, một bậc Thánh đệ tử tự suy xét như sau: ‘Một người đã thành tựu cái nhìn thì có bản chất như thế nào; ta có bản chất như vậy không?’ Và này các Tỷ-kheo, người đã thành tựu cái nhìn thì có bản chất như thế nào? Này các Tỷ-kheo, bản chất của người đã thành tựu cái nhìn là như sau: dù có lỡ phạm một lỗi thuộc loại có cách sửa lại, vị ấy liền nhanh chóng trình bày, mở ra, làm rõ lỗi ấy trước Đức Thầy hoặc trước các bạn đồng tu có hiểu biết; sau khi đã trình bày, mở ra, làm rõ, vị ấy giữ gìn cẩn thận về sau. Ví như, này các Tỷ-kheo, một em bé còn rất nhỏ, còn khờ dại, đang nằm ngửa; nếu tay hay chân bé chạm phải một cục than đang cháy, bé liền rụt lại ngay; cũng vậy, này các Tỷ-kheo, đó là bản chất của người đã thành tựu cái nhìn:

dù có lỡ phạm một lỗi thuộc loại có cách sửa lại, vị ấy liền nhanh chóng trình bày, mở ra, làm rõ lỗi ấy trước Đức Thầy hoặc trước các bạn đồng tu có hiểu biết; sau khi đã trình bày, mở ra, làm rõ, vị ấy giữ gìn cẩn thận về sau. Vị ấy biết rõ: ‘Một người đã thành tựu cái nhìn thì có bản chất như thế này; ta cũng có bản chất như vậy.’ Đó là cái hiểu biết thứ tư vị ấy đạt được — cao quý, vượt lên trên đời thường, không chung với người phàm.” “Lại nữa, này các Tỷ-kheo, một bậc Thánh đệ tử tự suy xét như sau: ‘Một người đã thành tựu cái nhìn thì có bản chất như thế nào; ta có bản chất như vậy không?’ Và này các Tỷ-kheo, người đã thành tựu cái nhìn thì có bản chất như thế nào?

Này các Tỷ-kheo, bản chất của người đã thành tựu cái nhìn là như sau: dù bận rộn với bao việc lớn nhỏ cần làm cho các bạn đồng tu, vị ấy vẫn hết lòng quý trọng việc học cao hơn về giới, việc học cao hơn về tâm, việc học cao hơn về tuệ. Ví như, này các Tỷ-kheo, con bò cái có con bê còn non: nó vừa gặm cỏ vừa để mắt trông chừng con bê của mình; cũng vậy, này các Tỷ-kheo, đó là bản chất của người đã thành tựu cái nhìn: dù bận rộn với bao việc lớn nhỏ cần làm cho các bạn đồng tu, vị ấy vẫn hết lòng quý trọng việc học cao hơn về giới, việc học cao hơn về tâm, việc học cao hơn về tuệ. Vị ấy biết rõ: ‘Một người đã thành tựu cái nhìn thì có bản chất như thế này; ta cũng có bản chất như vậy.’ Đó là cái hiểu biết thứ năm vị ấy đạt được — cao quý, vượt lên trên đời thường, không chung với người phàm.”

“Lại nữa, này các Tỷ-kheo, một bậc Thánh đệ tử tự suy xét như sau: ‘Một người đã thành tựu cái nhìn thì có sức mạnh như thế nào; ta có sức mạnh như vậy không?’ Và này các Tỷ-kheo, người đã thành tựu cái nhìn thì có sức mạnh như thế nào? Này các Tỷ-kheo, sức mạnh của người đã thành tựu cái nhìn là: khi Pháp và Luật do Như Lai tuyên bố đang được giảng dạy, vị ấy chăm chú, để tâm, dồn hết tâm trí, lắng tai nghe Pháp. Vị ấy biết rõ: ‘Một người đã thành tựu cái nhìn thì có sức mạnh như thế này; ta cũng có sức mạnh như vậy.’ Đó là cái hiểu biết thứ sáu vị ấy đạt được — cao quý, vượt lên trên đời thường, không chung với người phàm.” “Lại nữa, này các Tỷ-kheo, một bậc Thánh đệ tử tự suy xét như sau:

‘Một người đã thành tựu cái nhìn thì có sức mạnh như thế nào; ta có sức mạnh như vậy không?’ Và này các Tỷ-kheo, người đã thành tựu cái nhìn thì có sức mạnh như thế nào? Này các Tỷ-kheo, sức mạnh của người đã thành tựu cái nhìn là: khi Pháp và Luật do Như Lai tuyên bố đang được giảng dạy, vị ấy nhận được niềm hứng khởi về ý nghĩa, nhận được niềm hứng khởi về Pháp, nhận được niềm vui gắn liền với Pháp. Vị ấy biết rõ: ‘Một người đã thành tựu cái nhìn thì có sức mạnh như thế này; ta cũng có sức mạnh như vậy.’ Đó là cái hiểu biết thứ bảy vị ấy đạt được — cao quý, vượt lên trên đời thường, không chung với người phàm.” “Này các Tỷ-kheo, khi một bậc Thánh đệ tử có đủ bảy yếu tố này, vị ấy đã xem xét kỹ bản chất của mình hướng đến việc chứng đắc quả Dự lưu (bậc Thánh đầu tiên, đã bước vào dòng Thánh).

Này các Tỷ-kheo, một bậc Thánh đệ tử có đủ bảy yếu tố này là người đã thành tựu quả Dự lưu.” Đức Phật nói như vậy. Các vị Tỷ-kheo hoan hỷ, vui lòng đón nhận lời Đức Phật dạy. Kinh Kosambiya, bài thứ 8 (hết).