Kinh Đại Pháp Hành

Đức Phật giảng cho các Tỷ-kheo vì sao con người cầu vui mà lại gặp khổ: vì không biết pháp nào nên theo, pháp nào nên tránh. Ngài phân bốn pháp hành theo cảm giác hiện tại và quả báo về sau — khổ/khổ, vui/khổ, khổ/vui, vui/vui — cho thấy người không hiểu biết chọn ngược hết, người hiểu biết chọn đúng hết, rồi giải thích từng loại bằng mười đường hành động và bốn ví dụ về đồ uống.

Điểm thực hành

Trước khi làm theo một điều gì, hãy xét cả hai đầu: bây giờ nó cho ta cảm giác khổ hay vui, và về sau nó đưa đến quả khổ hay vui — chỉ nên theo điều mà quả về sau là vui.

Tôi nghe kể lại như vầy: Một lần, Đức Phật ở thành Xá-vệ, trong rừng Kỳ-đà, khu vườn của ông Cấp Cô Độc. Tại đó, Đức Phật gọi các Tỷ-kheo (vị tu sĩ khất thực): “Này các Tỷ-kheo!” “Bạch Thế Tôn”, các vị Tỷ-kheo đáp lại Đức Phật. Đức Phật nói như vầy: “Này các Tỷ-kheo, phần lớn chúng sinh đều có mong ước, có khao khát, có nguyện vọng như sau: ‘Ước gì những điều không đáng ưa, không đáng thích, không vừa ý sẽ giảm đi, còn những điều đáng ưa, đáng thích, vừa ý sẽ tăng lên!’ Nhưng với những chúng sinh có mong ước như vậy, có khao khát như vậy, có nguyện vọng như vậy, thì những điều không đáng ưa, không đáng thích, không vừa ý lại tăng lên, còn những điều đáng ưa, đáng thích, vừa ý lại giảm đi.

Ở đây, này các Tỷ-kheo, các vị thấy nguyên nhân là gì?” “Bạch Thế Tôn, các Pháp của chúng con lấy Thế Tôn làm gốc, lấy Thế Tôn dẫn đường, lấy Thế Tôn làm chỗ nương tựa. Tốt thay nếu chính Thế Tôn làm rõ ý nghĩa của lời nói này; nghe từ Thế Tôn rồi, các Tỷ-kheo sẽ ghi nhớ.” “Vậy thì, này các Tỷ-kheo, hãy nghe và để tâm cho kỹ, Ta sẽ nói.” “Thưa vâng, bạch Thế Tôn”, các vị Tỷ-kheo đáp lại Đức Phật. Đức Phật nói như vầy: “Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người phàm chưa từng được nghe dạy, chưa từng gặp các bậc Thánh, không rành Pháp của các bậc Thánh, không được rèn luyện trong Pháp của các bậc Thánh; chưa từng gặp các bậc chân nhân, không rành Pháp của các bậc chân nhân, không được rèn luyện trong Pháp của các bậc chân nhân.

Người ấy không biết những pháp nào nên làm theo, pháp nào không nên làm theo; không biết những pháp nào nên thân cận, pháp nào không nên thân cận. Vì không biết các pháp nên làm theo và không nên làm theo, các pháp nên thân cận và không nên thân cận, người ấy làm theo những pháp không nên làm theo, bỏ qua những pháp nên làm theo; thân cận những pháp không nên thân cận, bỏ qua những pháp nên thân cận. Khi người ấy làm theo những pháp không nên làm theo, bỏ qua những pháp nên làm theo, thân cận những pháp không nên thân cận, bỏ qua những pháp nên thân cận — thì những điều không đáng ưa, không đáng thích, không vừa ý tăng lên, còn những điều đáng ưa, đáng thích, vừa ý giảm đi.

Vì sao vậy? Này các Tỷ-kheo, người không hiểu biết thì như vậy đó.” “Còn bậc Thánh đệ tử đã được nghe dạy, này các Tỷ-kheo, là người đã gặp các bậc Thánh, rành Pháp của các bậc Thánh, được rèn luyện kỹ trong Pháp của các bậc Thánh; đã gặp các bậc chân nhân, rành Pháp của các bậc chân nhân, được rèn luyện kỹ trong Pháp của các bậc chân nhân. Vị ấy biết những pháp nào nên làm theo, pháp nào không nên làm theo; biết những pháp nào nên thân cận, pháp nào không nên thân cận. Vì biết rõ như vậy, vị ấy không làm theo những pháp không nên làm theo mà làm theo những pháp nên làm theo; không thân cận những pháp không nên thân cận mà thân cận những pháp nên thân cận.

Khi vị ấy không làm theo những pháp không nên làm theo mà làm theo những pháp nên làm theo, không thân cận những pháp không nên thân cận mà thân cận những pháp nên thân cận — thì những điều không đáng ưa, không đáng thích, không vừa ý giảm đi, còn những điều đáng ưa, đáng thích, vừa ý tăng lên. Vì sao vậy? Này các Tỷ-kheo, người hiểu biết thì như vậy đó.” “Này các Tỷ-kheo, có bốn pháp hành (cách làm theo một lối sống) này. Bốn cách nào? Này các Tỷ-kheo, có pháp hành hiện tại thì khổ, về sau quả báo cũng khổ; có pháp hành hiện tại thì vui, nhưng về sau quả báo khổ; có pháp hành hiện tại thì khổ, nhưng về sau quả báo vui; và có pháp hành hiện tại thì vui, về sau quả báo cũng vui.”

“Đối với pháp hành hiện tại khổ, về sau quả báo cũng khổ này, người không hiểu biết, còn bị vô minh (sự không biết) che lấp, không biết đúng như thật rằng: ‘Đây là pháp hành hiện tại khổ, về sau quả báo cũng khổ.’ Vì không hiểu biết, vì bị vô minh che lấp, không biết đúng như thật, người ấy cứ làm theo pháp hành ấy, không tránh né nó. Khi người ấy làm theo và không tránh né pháp hành ấy, những điều không đáng ưa, không đáng thích, không vừa ý tăng lên; những điều đáng ưa, đáng thích, vừa ý giảm đi. Vì sao vậy? Này các Tỷ-kheo, người không hiểu biết thì như vậy đó.” “Đối với pháp hành hiện tại vui, về sau quả báo khổ này, người không hiểu biết, còn bị vô minh che lấp, không biết đúng như thật rằng:

‘Đây là pháp hành hiện tại vui, về sau quả báo khổ.’ Vì không hiểu biết, vì bị vô minh che lấp, không biết đúng như thật, người ấy cứ làm theo pháp hành ấy, không tránh né nó. Khi người ấy làm theo và không tránh né pháp hành ấy, những điều không đáng ưa, không đáng thích, không vừa ý tăng lên; những điều đáng ưa, đáng thích, vừa ý giảm đi. Vì sao vậy? Này các Tỷ-kheo, người không hiểu biết thì như vậy đó.” “Đối với pháp hành hiện tại khổ, về sau quả báo vui này, người không hiểu biết, còn bị vô minh che lấp, không biết đúng như thật rằng: ‘Đây là pháp hành hiện tại khổ, về sau quả báo vui.’ Vì không hiểu biết, vì bị vô minh che lấp, không biết đúng như thật, người ấy không làm theo pháp hành ấy, mà tránh né nó.

Khi người ấy không làm theo mà tránh né pháp hành ấy, những điều không đáng ưa, không đáng thích, không vừa ý tăng lên; những điều đáng ưa, đáng thích, vừa ý giảm đi. Vì sao vậy? Này các Tỷ-kheo, người không hiểu biết thì như vậy đó.” “Đối với pháp hành hiện tại vui, về sau quả báo cũng vui này, người không hiểu biết, còn bị vô minh che lấp, không biết đúng như thật rằng: ‘Đây là pháp hành hiện tại vui, về sau quả báo cũng vui.’ Vì không hiểu biết, vì bị vô minh che lấp, không biết đúng như thật, người ấy không làm theo pháp hành ấy, mà tránh né nó. Khi người ấy không làm theo mà tránh né pháp hành ấy, những điều không đáng ưa, không đáng thích, không vừa ý tăng lên; những điều đáng ưa, đáng thích, vừa ý giảm đi.

Vì sao vậy? Này các Tỷ-kheo, người không hiểu biết thì như vậy đó.” “Đối với pháp hành hiện tại khổ, về sau quả báo cũng khổ này, người hiểu biết, đã có trí sáng, biết đúng như thật rằng: ‘Đây là pháp hành hiện tại khổ, về sau quả báo cũng khổ.’ Vì hiểu biết, vì có trí sáng, biết đúng như thật, người ấy không làm theo pháp hành ấy, mà tránh né nó. Khi người ấy không làm theo mà tránh né pháp hành ấy, những điều không đáng ưa, không đáng thích, không vừa ý giảm đi; những điều đáng ưa, đáng thích, vừa ý tăng lên. Vì sao vậy? Này các Tỷ-kheo, người hiểu biết thì như vậy đó.” “Đối với pháp hành hiện tại vui, về sau quả báo khổ này, người hiểu biết, đã có trí sáng, biết đúng như thật rằng:

‘Đây là pháp hành hiện tại vui, về sau quả báo khổ.’ Vì hiểu biết, vì có trí sáng, biết đúng như thật, người ấy không làm theo pháp hành ấy, mà tránh né nó. Khi người ấy không làm theo mà tránh né pháp hành ấy, những điều không đáng ưa, không đáng thích, không vừa ý giảm đi; những điều đáng ưa, đáng thích, vừa ý tăng lên. Vì sao vậy? Này các Tỷ-kheo, người hiểu biết thì như vậy đó.” “Đối với pháp hành hiện tại khổ, về sau quả báo vui này, người hiểu biết, đã có trí sáng, biết đúng như thật rằng: ‘Đây là pháp hành hiện tại khổ, về sau quả báo vui.’ Vì hiểu biết, vì có trí sáng, biết đúng như thật, người ấy làm theo pháp hành ấy, không tránh né nó.

Khi người ấy làm theo và không tránh né pháp hành ấy, những điều không đáng ưa, không đáng thích, không vừa ý giảm đi; những điều đáng ưa, đáng thích, vừa ý tăng lên. Vì sao vậy? Này các Tỷ-kheo, người hiểu biết thì như vậy đó.” “Đối với pháp hành hiện tại vui, về sau quả báo cũng vui này, người hiểu biết, đã có trí sáng, biết đúng như thật rằng: ‘Đây là pháp hành hiện tại vui, về sau quả báo cũng vui.’ Vì hiểu biết, vì có trí sáng, biết đúng như thật, người ấy làm theo pháp hành ấy, không tránh né nó. Khi người ấy làm theo và không tránh né pháp hành ấy, những điều không đáng ưa, không đáng thích, không vừa ý giảm đi; những điều đáng ưa, đáng thích, vừa ý tăng lên.

Vì sao vậy? Này các Tỷ-kheo, người hiểu biết thì như vậy đó.” “Thế nào là pháp hành hiện tại khổ, về sau quả báo cũng khổ? Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người, trong khổ não và buồn rầu, vẫn giết hại sinh mạng; do giết hại sinh mạng, người ấy phải chịu khổ não và buồn rầu; trong khổ não và buồn rầu, người ấy lấy của không cho; do lấy của không cho, người ấy phải chịu khổ não và buồn rầu; trong khổ não và buồn rầu, người ấy tà hạnh trong chuyện tình dục; do tà hạnh trong chuyện tình dục, người ấy phải chịu khổ não và buồn rầu; trong khổ não và buồn rầu, người ấy nói dối; do nói dối, người ấy phải chịu khổ não và buồn rầu; trong khổ não và buồn rầu, người ấy nói lời đâm thọc, chia rẽ; do nói lời đâm thọc, chia rẽ, người ấy phải chịu khổ não và buồn rầu; trong khổ não và buồn rầu, người ấy nói lời thô lỗ, cộc cằn; do nói lời thô lỗ, cộc cằn, người ấy phải chịu khổ não và buồn rầu; trong khổ não và buồn rầu, người ấy nói chuyện phù phiếm, vô ích; do nói chuyện phù phiếm, vô ích, người ấy phải chịu khổ não và buồn rầu; trong khổ não và buồn rầu, người ấy tham lam, muốn chiếm của người khác; do tham lam muốn chiếm, người ấy phải chịu khổ não và buồn rầu; trong khổ não và buồn rầu, người ấy ôm lòng ác muốn hại người; do ôm lòng ác, người ấy phải chịu khổ não và buồn rầu; trong khổ não và buồn rầu, người ấy có cái nhìn sai lệch; do có cái nhìn sai lệch, người ấy phải chịu khổ não và buồn rầu.

Khi thân này tan rã, sau khi chết, người ấy sinh vào cõi khổ, đường ác, chỗ đọa lạc, địa ngục. Đó gọi là pháp hành hiện tại khổ, về sau quả báo cũng khổ.” “Thế nào là pháp hành hiện tại vui, về sau quả báo khổ? Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người, trong vui thích và hoan hỷ, vẫn giết hại sinh mạng; do giết hại sinh mạng, người ấy được hưởng vui thích và hoan hỷ; trong vui thích và hoan hỷ, người ấy lấy của không cho; do lấy của không cho, người ấy được hưởng vui thích và hoan hỷ; trong vui thích và hoan hỷ, người ấy tà hạnh trong chuyện tình dục; do tà hạnh trong chuyện tình dục, người ấy được hưởng vui thích và hoan hỷ; trong vui thích và hoan hỷ, người ấy nói dối; do nói dối, người ấy được hưởng vui thích và hoan hỷ; trong vui thích và hoan hỷ, người ấy nói lời đâm thọc, chia rẽ; do nói lời đâm thọc, chia rẽ, người ấy được hưởng vui thích và hoan hỷ; trong vui thích và hoan hỷ, người ấy nói lời thô lỗ, cộc cằn; do nói lời thô lỗ, cộc cằn, người ấy được hưởng vui thích và hoan hỷ; trong vui thích và hoan hỷ, người ấy nói chuyện phù phiếm, vô ích; do nói chuyện phù phiếm, vô ích, người ấy được hưởng vui thích và hoan hỷ; trong vui thích và hoan hỷ, người ấy tham lam, muốn chiếm của người khác; do tham lam muốn chiếm, người ấy được hưởng vui thích và hoan hỷ; trong vui thích và hoan hỷ, người ấy ôm lòng ác muốn hại người; do ôm lòng ác, người ấy được hưởng vui thích và hoan hỷ; trong vui thích và hoan hỷ, người ấy có cái nhìn sai lệch; do có cái nhìn sai lệch, người ấy được hưởng vui thích và hoan hỷ.

Nhưng khi thân này tan rã, sau khi chết, người ấy sinh vào cõi khổ, đường ác, chỗ đọa lạc, địa ngục. Đó gọi là pháp hành hiện tại vui, về sau quả báo khổ.” “Thế nào là pháp hành hiện tại khổ, về sau quả báo vui? Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người, trong khổ não và buồn rầu, vẫn giữ mình không giết hại sinh mạng; do giữ mình không giết hại sinh mạng, người ấy phải chịu khổ não và buồn rầu; trong khổ não và buồn rầu, người ấy tránh xa việc lấy của không cho; do tránh xa việc lấy của không cho, người ấy phải chịu khổ não và buồn rầu; trong khổ não và buồn rầu, người ấy tránh xa việc tà hạnh trong chuyện tình dục; do tránh xa việc tà hạnh trong chuyện tình dục, người ấy phải chịu khổ não và buồn rầu; trong khổ não và buồn rầu, người ấy tránh xa việc nói dối; do tránh xa việc nói dối, người ấy phải chịu khổ não và buồn rầu; trong khổ não và buồn rầu, người ấy tránh xa lời nói đâm thọc, chia rẽ; do tránh xa lời nói đâm thọc, chia rẽ, người ấy phải chịu khổ não và buồn rầu; trong khổ não và buồn rầu, người ấy tránh xa lời nói thô lỗ, cộc cằn; do tránh xa lời nói thô lỗ, cộc cằn, người ấy phải chịu khổ não và buồn rầu; trong khổ não và buồn rầu, người ấy tránh xa chuyện phù phiếm, vô ích; do tránh xa chuyện phù phiếm, vô ích, người ấy phải chịu khổ não và buồn rầu; trong khổ não và buồn rầu, người ấy không tham lam muốn chiếm của người; do không tham lam muốn chiếm, người ấy phải chịu khổ não và buồn rầu; trong khổ não và buồn rầu, tâm người ấy không ôm lòng ác muốn hại người; do tâm không ôm lòng ác, người ấy phải chịu khổ não và buồn rầu; trong khổ não và buồn rầu, người ấy có cái nhìn đúng đắn; do có cái nhìn đúng đắn, người ấy phải chịu khổ não và buồn rầu.

Nhưng khi thân này tan rã, sau khi chết, người ấy sinh về cõi lành, cõi trời. Đó gọi là pháp hành hiện tại khổ, về sau quả báo vui.” “Thế nào là pháp hành hiện tại vui, về sau quả báo cũng vui? Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người, trong vui thích và hoan hỷ, giữ mình không giết hại sinh mạng; do giữ mình không giết hại sinh mạng, người ấy được hưởng vui thích và hoan hỷ; trong vui thích và hoan hỷ, người ấy tránh xa việc lấy của không cho; do tránh xa việc lấy của không cho, người ấy được hưởng vui thích và hoan hỷ; trong vui thích và hoan hỷ, người ấy tránh xa việc tà hạnh trong chuyện tình dục; do tránh xa việc tà hạnh trong chuyện tình dục, người ấy được hưởng vui thích và hoan hỷ; trong vui thích và hoan hỷ, người ấy tránh xa việc nói dối; do tránh xa việc nói dối, người ấy được hưởng vui thích và hoan hỷ; trong vui thích và hoan hỷ, người ấy tránh xa lời nói đâm thọc, chia rẽ; do tránh xa lời nói đâm thọc, chia rẽ, người ấy được hưởng vui thích và hoan hỷ; trong vui thích và hoan hỷ, người ấy tránh xa lời nói thô lỗ, cộc cằn; do tránh xa lời nói thô lỗ, cộc cằn, người ấy được hưởng vui thích và hoan hỷ; trong vui thích và hoan hỷ, người ấy tránh xa chuyện phù phiếm, vô ích; do tránh xa chuyện phù phiếm, vô ích, người ấy được hưởng vui thích và hoan hỷ; trong vui thích và hoan hỷ, người ấy không tham lam muốn chiếm của người; do không tham lam muốn chiếm, người ấy được hưởng vui thích và hoan hỷ; trong vui thích và hoan hỷ, tâm người ấy không ôm lòng ác muốn hại người; do tâm không ôm lòng ác, người ấy được hưởng vui thích và hoan hỷ; trong vui thích và hoan hỷ, người ấy có cái nhìn đúng đắn; do có cái nhìn đúng đắn, người ấy được hưởng vui thích và hoan hỷ.

Khi thân này tan rã, sau khi chết, người ấy sinh về cõi lành, cõi trời. Đó gọi là pháp hành hiện tại vui, về sau quả báo cũng vui. Đó là bốn pháp hành, này các Tỷ-kheo.” “Ví như, này các Tỷ-kheo, có quả bầu đắng đã trộn lẫn thuốc độc. Rồi một người đi đến — người muốn sống, không muốn chết, muốn được vui, ghét cái khổ. Người ta nói với người ấy: ‘Này ông, đây là quả bầu đắng đã trộn thuốc độc; nếu muốn, ông cứ uống. Khi uống, nó sẽ không vừa ý ông về màu sắc, về mùi, về vị; và uống xong, ông sẽ phải chết, hay chịu khổ gần như chết.’ Người ấy không suy xét gì, cứ uống, không chịu bỏ xuống. Khi uống, nó không vừa ý người ấy về màu sắc, về mùi, về vị; và uống xong, người ấy phải chết, hay chịu khổ gần như chết.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói pháp hành hiện tại khổ, về sau quả báo cũng khổ là giống như vậy.” “Ví như, này các Tỷ-kheo, có một cốc rượu bằng đồng, màu sắc đẹp, mùi thơm, vị ngon; nhưng nó đã bị trộn thuốc độc. Rồi một người đi đến — người muốn sống, không muốn chết, muốn được vui, ghét cái khổ. Người ta nói với người ấy: ‘Này ông, đây là cốc rượu bằng đồng, màu sắc đẹp, mùi thơm, vị ngon. Nhưng nó đã bị trộn thuốc độc, nếu muốn, ông cứ uống. Khi uống, nó sẽ vừa ý ông về màu sắc, về mùi, về vị; nhưng uống xong, ông sẽ phải chết, hay chịu khổ gần như chết.’ Người ấy không suy xét gì, cứ uống, không chịu bỏ xuống. Khi uống, nó vừa ý người ấy về màu sắc, về mùi, về vị; nhưng uống xong, người ấy phải chết, hay chịu khổ gần như chết.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói pháp hành hiện tại vui, về sau quả báo khổ là giống như vậy.” “Ví như, này các Tỷ-kheo, có nước tiểu đã thối, trộn với nhiều thứ thuốc. Rồi một người mắc bệnh vàng da đi đến. Người ta nói với người ấy: ‘Này ông, đây là nước tiểu đã thối, trộn với nhiều thứ thuốc; nếu muốn, ông cứ uống. Khi uống, nó sẽ không vừa ý ông về màu sắc, về mùi, về vị; nhưng uống xong, ông sẽ được khỏe vui.’ Người ấy suy xét rồi mới uống, không bỏ xuống. Khi uống, nó không vừa ý người ấy về màu sắc, về mùi, về vị; nhưng uống xong, người ấy được khỏe vui. Này các Tỷ-kheo, Ta nói pháp hành hiện tại khổ, về sau quả báo vui là giống như vậy.” “Ví như, này các Tỷ-kheo, có sữa chua, mật ong, bơ lỏng và mật đường trộn chung với nhau.

Rồi một người mắc bệnh kiết lỵ ra máu đi đến. Người ta nói với người ấy: ‘Này ông, đây là sữa chua, mật ong, bơ lỏng và mật đường trộn chung với nhau; nếu muốn, ông cứ uống. Khi uống, nó sẽ vừa ý ông về màu sắc, về mùi, về vị; và uống xong, ông sẽ được khỏe vui.’ Người ấy suy xét rồi mới uống, không bỏ xuống. Khi uống, nó vừa ý người ấy về màu sắc, về mùi, về vị; và uống xong, người ấy được khỏe vui. Này các Tỷ-kheo, Ta nói pháp hành hiện tại vui, về sau quả báo cũng vui là giống như vậy.” “Ví như, này các Tỷ-kheo, vào tháng cuối của mùa mưa, tiết mùa thu, khi trời trong, mây đã tan hết, mặt trời vươn lên bầu trời, xua tan mọi bóng tối trong khoảng không, rồi tỏa sáng, rực cháy và chói lọi; cũng vậy, này các Tỷ-kheo, pháp hành hiện tại vui, về sau quả báo cũng vui này vượt lên trên mọi học thuyết của các sa-môn, bà-la-môn thuộc những phái khác, rồi tỏa sáng, rực cháy và chói lọi.”

Đức Phật nói như vậy. Các vị Tỷ-kheo hoan hỷ, vui lòng đón nhận lời Đức Phật dạy. Kinh Đại Pháp Hành, bài thứ 6 (hết).