Đại Kinh Assapura

Tại thị trấn Assapura xứ Aṅga, Đức Phật dạy các Tỷ-kheo rằng đã mang danh Sa-môn thì phải sống cho xứng: từ biết xấu hổ và sợ điều sai, giữ việc làm thân–khẩu–ý và cách kiếm sống trong sạch, giữ gìn các căn, ăn uống vừa đủ, tỉnh thức, có niệm và tỉnh giác — mỗi nấc đạt được, Ngài đều nhắc đừng vội bằng lòng vì vẫn còn việc phải làm. Bài kinh tiếp nối với việc bỏ năm triền cái, bốn tầng thiền, ba minh, và kết thúc bằng cách giải thích bảy danh xưng: Sa-môn, Bà-la-môn, người đã tắm sạch, người thông hiểu Vệ-đà, người học thức, bậc Thánh và bậc A-la-hán.

Tôi nghe kể lại như vầy: Một lần, Đức Phật ở giữa xứ Aṅga, tại một thị trấn của người Aṅga tên là Assapura. Tại đó, Đức Phật gọi các Tỷ-kheo (vị tu sĩ khất thực): “Này các Tỷ-kheo!” “Bạch Thế Tôn”, các vị Tỷ-kheo đáp lại Đức Phật. Đức Phật nói như vầy: “Này các Tỷ-kheo, người ta biết các ông là ‘Sa-môn, Sa-môn’. Và khi được hỏi ‘Các ông là ai?’, các ông tự nhận: ‘Chúng tôi là Sa-môn’. Này các Tỷ-kheo, khi đã mang danh xưng như vậy và đã tự nhận như vậy, các ông phải tự tập như vầy: ‘Chúng ta sẽ thọ trì và thực hành những pháp làm nên một vị Sa-môn và những pháp làm nên một vị Bà-la-môn. Như vậy, danh xưng này của chúng ta mới đúng thật và lời tự nhận này mới đúng sự thật.

Và những thứ mà chúng ta thọ hưởng — y phục, đồ ăn khất thực, chỗ ở, thuốc men và vật dụng khi đau ốm — của những người đã cúng dường, sẽ mang lại cho họ kết quả lớn, lợi ích lớn; và sự xuất gia của chúng ta sẽ không vô ích, mà có kết quả, có hoa trái.’ Này các Tỷ-kheo, các ông phải tự tập như vậy. Và này các Tỷ-kheo, những pháp nào làm nên một vị Sa-môn và làm nên một vị Bà-la-môn? ‘Chúng ta sẽ có lòng biết xấu hổ và biết sợ điều sai’ — này các Tỷ-kheo, các ông phải tự tập như vậy. Này các Tỷ-kheo, có thể các ông sẽ nghĩ: ‘Chúng ta đã có lòng biết xấu hổ và biết sợ điều sai. Chừng ấy là đủ rồi, chừng ấy là làm xong rồi. Chúng ta đã đạt mục đích của đời Sa-môn. Chúng ta không còn gì phải làm thêm nữa’ — và các ông có thể tự bằng lòng chỉ với chừng ấy.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rõ cho các ông biết, Ta tuyên bố cho các ông biết: ‘Các ông là những người đang hướng đến mục đích của đời Sa-môn, đừng để mất mục đích ấy trong khi vẫn còn việc phải làm thêm.’ Và này các Tỷ-kheo, còn việc gì phải làm thêm nữa? ‘Việc làm bằng thân của chúng ta sẽ trong sạch, rõ ràng, mở ra không che giấu, không có lỗ hổng và luôn được giữ gìn. Và vì việc làm bằng thân trong sạch ấy, chúng ta sẽ không tự khen mình, cũng không chê bai người khác’ — này các Tỷ-kheo, các ông phải tự tập như vậy. Này các Tỷ-kheo, có thể các ông sẽ nghĩ: ‘Chúng ta đã có lòng biết xấu hổ và biết sợ điều sai, việc làm bằng thân của chúng ta đã trong sạch; Chừng ấy là đủ rồi, chừng ấy là làm xong rồi. Chúng ta đã đạt mục đích của đời Sa-môn. Chúng ta không còn gì phải làm thêm nữa’ — và các ông có thể tự bằng lòng chỉ với chừng ấy.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rõ cho các ông biết, Ta tuyên bố cho các ông biết: ‘Các ông là những người đang hướng đến mục đích của đời Sa-môn, đừng để mất mục đích ấy trong khi vẫn còn việc phải làm thêm.’ Và này các Tỷ-kheo, còn việc gì phải làm thêm nữa? ‘Việc nói năng của chúng ta sẽ trong sạch, rõ ràng, mở ra không che giấu, không có lỗ hổng và luôn được giữ gìn. Và vì việc nói năng trong sạch ấy, chúng ta sẽ không tự khen mình, cũng không chê bai người khác’ — này các Tỷ-kheo, các ông phải tự tập như vậy. Này các Tỷ-kheo, có thể các ông sẽ nghĩ: ‘Chúng ta đã có lòng biết xấu hổ và biết sợ điều sai, việc làm bằng thân của chúng ta đã trong sạch, việc nói năng đã trong sạch; Chừng ấy là đủ rồi, chừng ấy là làm xong rồi. Chúng ta đã đạt mục đích của đời Sa-môn. Chúng ta không còn gì phải làm thêm nữa’ — và các ông có thể tự bằng lòng chỉ với chừng ấy.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rõ cho các ông biết, Ta tuyên bố cho các ông biết: ‘Các ông là những người đang hướng đến mục đích của đời Sa-môn, đừng để mất mục đích ấy trong khi vẫn còn việc phải làm thêm.’ Và này các Tỷ-kheo, còn việc gì phải làm thêm nữa? ‘Việc làm bằng ý của chúng ta sẽ trong sạch, rõ ràng, mở ra không che giấu, không có lỗ hổng và luôn được giữ gìn. Và vì việc làm bằng ý trong sạch ấy, chúng ta sẽ không tự khen mình, cũng không chê bai người khác’ — này các Tỷ-kheo, các ông phải tự tập như vậy. Này các Tỷ-kheo, có thể các ông sẽ nghĩ: ‘Chúng ta đã có lòng biết xấu hổ và biết sợ điều sai, việc làm bằng thân của chúng ta đã trong sạch, việc nói năng đã trong sạch, việc làm bằng ý đã trong sạch; Chừng ấy là đủ rồi, chừng ấy là làm xong rồi. Chúng ta đã đạt mục đích của đời Sa-môn. Chúng ta không còn gì phải làm thêm nữa’ — và các ông có thể tự bằng lòng chỉ với chừng ấy.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rõ cho các ông biết, Ta tuyên bố cho các ông biết: ‘Các ông là những người đang hướng đến mục đích của đời Sa-môn, đừng để mất mục đích ấy trong khi vẫn còn việc phải làm thêm.’ Và này các Tỷ-kheo, còn việc gì phải làm thêm nữa? ‘Cách kiếm sống của chúng ta sẽ trong sạch, rõ ràng, mở ra không che giấu, không có lỗ hổng và luôn được giữ gìn. Và vì cách kiếm sống trong sạch ấy, chúng ta sẽ không tự khen mình, cũng không chê bai người khác’ — này các Tỷ-kheo, các ông phải tự tập như vậy. Này các Tỷ-kheo, có thể các ông sẽ nghĩ: ‘Chúng ta đã có lòng biết xấu hổ và biết sợ điều sai, việc làm bằng thân của chúng ta đã trong sạch, việc nói năng đã trong sạch, việc làm bằng ý đã trong sạch, cách kiếm sống đã trong sạch; Chừng ấy là đủ rồi, chừng ấy là làm xong rồi. Chúng ta đã đạt mục đích của đời Sa-môn. Chúng ta không còn gì phải làm thêm nữa’ — và các ông có thể tự bằng lòng chỉ với chừng ấy.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rõ cho các ông biết, Ta tuyên bố cho các ông biết: ‘Các ông là những người đang hướng đến mục đích của đời Sa-môn, đừng để mất mục đích ấy trong khi vẫn còn việc phải làm thêm.’ Và này các Tỷ-kheo, còn việc gì phải làm thêm nữa? ‘Chúng ta sẽ giữ gìn các cửa căn của mình; khi mắt thấy một hình sắc, chúng ta sẽ không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ tướng riêng. Vì nếu căn mắt không được chế ngự mà cứ sống như vậy, các pháp xấu, bất thiện như tham muốn và buồn phiền sẽ tràn vào. Vì vậy, chúng ta sẽ thực hành chế ngự nó, sẽ bảo vệ căn mắt, sẽ đạt được sự chế ngự đối với căn mắt. khi tai nghe một âm thanh, chúng ta sẽ không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ tướng riêng. Vì nếu căn tai không được chế ngự mà cứ sống như vậy, các pháp xấu, bất thiện như tham muốn và buồn phiền sẽ tràn vào. Vì vậy, chúng ta sẽ thực hành chế ngự nó, sẽ bảo vệ căn tai, sẽ đạt được sự chế ngự đối với căn tai.

khi mũi ngửi một mùi hương, chúng ta sẽ không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ tướng riêng. Vì nếu căn mũi không được chế ngự mà cứ sống như vậy, các pháp xấu, bất thiện như tham muốn và buồn phiền sẽ tràn vào. Vì vậy, chúng ta sẽ thực hành chế ngự nó, sẽ bảo vệ căn mũi, sẽ đạt được sự chế ngự đối với căn mũi. khi lưỡi nếm một vị, chúng ta sẽ không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ tướng riêng. Vì nếu căn lưỡi không được chế ngự mà cứ sống như vậy, các pháp xấu, bất thiện như tham muốn và buồn phiền sẽ tràn vào. Vì vậy, chúng ta sẽ thực hành chế ngự nó, sẽ bảo vệ căn lưỡi, sẽ đạt được sự chế ngự đối với căn lưỡi. khi thân chạm một vật xúc chạm, chúng ta sẽ không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ tướng riêng. Vì nếu căn thân không được chế ngự mà cứ sống như vậy, các pháp xấu, bất thiện như tham muốn và buồn phiền sẽ tràn vào. Vì vậy, chúng ta sẽ thực hành chế ngự nó, sẽ bảo vệ căn thân, sẽ đạt được sự chế ngự đối với căn thân.

khi ý nhận biết một pháp, chúng ta sẽ không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ tướng riêng. Vì nếu căn ý không được chế ngự mà cứ sống như vậy, các pháp xấu, bất thiện như tham muốn và buồn phiền sẽ tràn vào. Vì vậy, chúng ta sẽ thực hành chế ngự nó, sẽ bảo vệ căn ý, sẽ đạt được sự chế ngự đối với căn ý’ — này các Tỷ-kheo, các ông phải tự tập như vậy. Này các Tỷ-kheo, có thể các ông sẽ nghĩ: ‘Chúng ta đã có lòng biết xấu hổ và biết sợ điều sai, việc làm bằng thân của chúng ta đã trong sạch, việc nói năng đã trong sạch, việc làm bằng ý đã trong sạch, cách kiếm sống đã trong sạch, và các cửa căn của chúng ta đã được giữ gìn; Chừng ấy là đủ rồi, chừng ấy là làm xong rồi. Chúng ta đã đạt mục đích của đời Sa-môn. Chúng ta không còn gì phải làm thêm nữa’ — và các ông có thể tự bằng lòng chỉ với chừng ấy.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rõ cho các ông biết, Ta tuyên bố cho các ông biết: ‘Các ông là những người đang hướng đến mục đích của đời Sa-môn, đừng để mất mục đích ấy trong khi vẫn còn việc phải làm thêm.’ Và này các Tỷ-kheo, còn việc gì phải làm thêm nữa? ‘Chúng ta sẽ biết vừa đủ trong ăn uống. Chúng ta sẽ ăn với sự suy xét đúng đắn, không phải để vui chơi, không phải để say mê, không phải để trang điểm, không phải để làm đẹp, mà chỉ để thân này đứng vững và được nuôi dưỡng, để thân khỏi bị tổn hại, để trợ giúp đời sống tu hành; nghĩ rằng: ‘Như vậy, chúng ta sẽ dập tắt cảm thọ cũ và không làm sinh khởi cảm thọ mới, chúng ta sẽ có sức mà đi tiếp, không lỗi lầm, và sống thoải mái’ — này các Tỷ-kheo, các ông phải tự tập như vậy.

Này các Tỷ-kheo, có thể các ông sẽ nghĩ: ‘Chúng ta đã có lòng biết xấu hổ và biết sợ điều sai, việc làm bằng thân của chúng ta đã trong sạch, việc nói năng đã trong sạch, việc làm bằng ý đã trong sạch, cách kiếm sống đã trong sạch, các cửa căn của chúng ta đã được giữ gìn, và chúng ta đã biết vừa đủ trong ăn uống; Chừng ấy là đủ rồi, chừng ấy là làm xong rồi. Chúng ta đã đạt mục đích của đời Sa-môn. Chúng ta không còn gì phải làm thêm nữa’ — và các ông có thể tự bằng lòng chỉ với chừng ấy. Này các Tỷ-kheo, Ta nói rõ cho các ông biết, Ta tuyên bố cho các ông biết: ‘Các ông là những người đang hướng đến mục đích của đời Sa-môn, đừng để mất mục đích ấy trong khi vẫn còn việc phải làm thêm.’ Và này các Tỷ-kheo, còn việc gì phải làm thêm nữa?

‘Chúng ta sẽ chuyên tâm vào sự tỉnh thức. Ban ngày, bằng cách đi kinh hành và ngồi, chúng ta sẽ gột sạch tâm khỏi các pháp chướng ngại. Trong canh đầu của đêm, bằng cách đi kinh hành và ngồi, chúng ta sẽ gột sạch tâm khỏi các pháp chướng ngại. Trong canh giữa của đêm, chúng ta sẽ nằm nghiêng bên phải theo thế nằm của sư tử, chân này gác lên chân kia, có niệm và tỉnh giác, tâm ghi nhớ giờ thức dậy. Trong canh cuối của đêm, chúng ta sẽ thức dậy, bằng cách đi kinh hành và ngồi, gột sạch tâm khỏi các pháp chướng ngại’ — này các Tỷ-kheo, các ông phải tự tập như vậy. Này các Tỷ-kheo, có thể các ông sẽ nghĩ: ‘Chúng ta đã có lòng biết xấu hổ và biết sợ điều sai, việc làm bằng thân của chúng ta đã trong sạch, việc nói năng đã trong sạch, việc làm bằng ý đã trong sạch, cách kiếm sống đã trong sạch, các cửa căn của chúng ta đã được giữ gìn, chúng ta đã biết vừa đủ trong ăn uống, và chúng ta đã chuyên tâm vào sự tỉnh thức; Chừng ấy là đủ rồi, chừng ấy là làm xong rồi. Chúng ta đã đạt mục đích của đời Sa-môn. Chúng ta không còn gì phải làm thêm nữa’ — và các ông có thể tự bằng lòng chỉ với chừng ấy.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rõ cho các ông biết, Ta tuyên bố cho các ông biết: ‘Các ông là những người đang hướng đến mục đích của đời Sa-môn, đừng để mất mục đích ấy trong khi vẫn còn việc phải làm thêm.’ Và này các Tỷ-kheo, còn việc gì phải làm thêm nữa? ‘Chúng ta sẽ có niệm (sự chú tâm nhớ biết) và tỉnh giác: khi đi tới, khi đi lui, chúng ta làm với tỉnh giác; khi nhìn thẳng, khi nhìn quanh, làm với tỉnh giác; khi co, khi duỗi tay chân, làm với tỉnh giác; khi mang y kép, bình bát và y, làm với tỉnh giác; khi ăn, khi uống, khi nhai, khi nếm, làm với tỉnh giác; khi đi đại tiện, tiểu tiện, làm với tỉnh giác; khi đi, đứng, ngồi, ngủ, thức, nói và im lặng, làm với tỉnh giác’ — này các Tỷ-kheo, các ông phải tự tập như vậy.

Này các Tỷ-kheo, có thể các ông sẽ nghĩ: ‘Chúng ta đã có lòng biết xấu hổ và biết sợ điều sai, việc làm bằng thân của chúng ta đã trong sạch, việc nói năng đã trong sạch, việc làm bằng ý đã trong sạch, cách kiếm sống đã trong sạch, các cửa căn của chúng ta đã được giữ gìn, chúng ta đã biết vừa đủ trong ăn uống, chúng ta đã chuyên tâm vào sự tỉnh thức, và chúng ta đã có niệm và tỉnh giác; Chừng ấy là đủ rồi, chừng ấy là làm xong rồi. Chúng ta đã đạt mục đích của đời Sa-môn. Chúng ta không còn gì phải làm thêm nữa’ — và các ông có thể tự bằng lòng chỉ với chừng ấy. Này các Tỷ-kheo, Ta nói rõ cho các ông biết, Ta tuyên bố cho các ông biết: ‘Các ông là những người đang hướng đến mục đích của đời Sa-môn, đừng để mất mục đích ấy trong khi vẫn còn việc phải làm thêm.’ Và này các Tỷ-kheo, còn việc gì phải làm thêm nữa?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, một vị Tỷ-kheo tìm đến một chỗ ở vắng lặng: một khu rừng, một gốc cây, một ngọn đồi, một khe núi, một hang núi, một bãi tha ma, một lùm cây, một khoảng đất trống, hay một đống rơm. Sau bữa ăn, trở về từ chuyến khất thực, vị ấy ngồi xếp bằng, giữ thân thẳng, và an đặt niệm ngay trước mặt. Vị ấy từ bỏ tham muốn đối với đời, sống với tâm đã thoát khỏi tham muốn, gột sạch tâm khỏi tham muốn; từ bỏ sân hận và ác ý, vị ấy sống với tâm không sân hận, đầy lòng thương xót đối với mọi loài, gột sạch tâm khỏi sân hận và ác ý; từ bỏ buồn ngủ và uể oải, vị ấy sống với tâm đã thoát khỏi buồn ngủ và uể oải, ghi nhận ánh sáng, có niệm và tỉnh giác, gột sạch tâm khỏi buồn ngủ và uể oải; từ bỏ trạo cử và hối tiếc, vị ấy sống không xao động, tâm bên trong lắng yên, gột sạch tâm khỏi trạo cử và hối tiếc; từ bỏ nghi ngờ, vị ấy sống đã vượt qua nghi ngờ, không còn phân vân về các pháp thiện, gột sạch tâm khỏi nghi ngờ.

Này các Tỷ-kheo, ví như một người vay nợ rồi đem số tiền ấy vào công việc làm ăn. Công việc của người ấy thành đạt. Người ấy trả hết các khoản nợ gốc cũ, lại còn dư ra một phần để nuôi vợ. Người ấy nghĩ: ‘Trước kia ta vay nợ rồi đem tiền vào công việc làm ăn, và công việc của ta đã thành đạt. Nay ta đã trả hết các khoản nợ gốc cũ, lại còn dư một phần để nuôi vợ’. Nhờ đó, người ấy được vui mừng và hạnh phúc. Này các Tỷ-kheo, ví như một người đang mang bệnh, đau đớn, bệnh rất nặng, ăn không thấy ngon, thân thể không còn chút sức nào. Sau một thời gian, người ấy thoát khỏi căn bệnh ấy, ăn lại thấy ngon miệng, thân thể có lại sức lực. Người ấy nghĩ:

‘Trước kia ta mang bệnh, đau đớn, bệnh rất nặng, ăn không thấy ngon, thân thể không còn chút sức nào. Nay ta đã thoát khỏi căn bệnh ấy, ăn đã thấy ngon miệng, thân thể đã có lại sức lực’. Nhờ đó, người ấy được vui mừng và hạnh phúc. Này các Tỷ-kheo, ví như một người bị giam trong nhà tù. Sau một thời gian, người ấy được thả khỏi nhà tù, bình an vô sự, tài sản không hao hụt gì. Người ấy nghĩ: ‘Trước kia ta bị giam trong nhà tù. Nay ta đã được thả khỏi nhà tù, bình an vô sự, tài sản của ta không hao hụt gì’. Nhờ đó, người ấy được vui mừng và hạnh phúc. Này các Tỷ-kheo, ví như một người làm tôi tớ, không tự làm chủ được mình, lệ thuộc người khác, không được đi đâu theo ý muốn.

Sau một thời gian, người ấy thoát khỏi kiếp tôi tớ: tự làm chủ được mình, không lệ thuộc người khác, trở thành người tự do, đi đâu cũng được theo ý muốn. Người ấy nghĩ: ‘Trước kia ta là kẻ tôi tớ, không tự làm chủ được mình, lệ thuộc người khác, không được đi đâu theo ý muốn. Nay ta đã thoát khỏi kiếp tôi tớ, tự làm chủ được mình, không lệ thuộc người khác, là người tự do, đi đâu cũng được theo ý muốn’. Nhờ đó, người ấy được vui mừng và hạnh phúc. Này các Tỷ-kheo, ví như một người giàu có, nhiều tài sản, đang đi trên con đường sa mạc. Sau một thời gian, người ấy đi qua được sa mạc, bình an vô sự, tài sản không hao hụt gì. Người ấy nghĩ: ‘Trước kia ta giàu có, nhiều tài sản, đã đi trên con đường sa mạc.

Nay ta đã đi qua được sa mạc, bình an vô sự, tài sản của ta không hao hụt gì’. Nhờ đó, người ấy được vui mừng và hạnh phúc. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, chừng nào năm triền cái (năm điều che lấp tâm) chưa được từ bỏ trong chính mình, vị Tỷ-kheo thấy chúng như một món nợ, như một căn bệnh, như một nhà tù, như kiếp tôi tớ, như con đường sa mạc. Còn như không mắc nợ, như được khỏe mạnh, như được thả khỏi tù, như được tự do, như đến được một vùng đất bình an — cũng vậy, vị Tỷ-kheo thấy năm triền cái đã được từ bỏ trong chính mình. Sau khi từ bỏ năm triền cái này — những ô nhiễm của tâm làm trí tuệ yếu đi — vị ấy, tách rời khỏi các vui thú giác quan, tách rời khỏi các pháp bất thiện, bước vào và an trú trong thiền thứ nhất: có tầm, có tứ, với niềm vui và sự an lạc sinh ra từ sự tách rời.

Vị ấy tưới đẫm, thấm nhuần, làm đầy và lan tỏa khắp thân này niềm vui và sự an lạc sinh ra từ sự tách rời; không một chỗ nào trong toàn thân vị ấy mà niềm vui và sự an lạc sinh ra từ sự tách rời không thấm tới. Này các Tỷ-kheo, ví như một người hầu tắm khéo léo, hay người học việc của người ấy, rắc bột tắm vào một cái thau đồng, rồi rưới nước từng chút một mà nhồi nặn. Cục bột tắm ấy được thấm nước và no đủ hơi ẩm, ướt cả trong lẫn ngoài, mà nước không rỉ ra ngoài. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo tưới đẫm, thấm nhuần, làm đầy và lan tỏa khắp thân này niềm vui và sự an lạc sinh ra từ sự tách rời; không một chỗ nào trong toàn thân vị ấy mà niềm vui và sự an lạc sinh ra từ sự tách rời không thấm tới.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, khi tầm và tứ lắng xuống, vị Tỷ-kheo bước vào và an trú trong thiền thứ hai: tâm trong sáng bên trong, nhất tâm, không tầm, không tứ, với niềm vui và sự an lạc sinh ra từ định (sự tập trung sâu). Vị ấy tưới đẫm, thấm nhuần, làm đầy và lan tỏa khắp thân này niềm vui và sự an lạc sinh ra từ định; không một chỗ nào trong toàn thân vị ấy mà niềm vui và sự an lạc sinh ra từ định không thấm tới. Này các Tỷ-kheo, ví như một cái hồ sâu có nước từ dưới dâng lên. Hồ ấy không có lối nước chảy vào từ phía đông, không có từ phía tây, không có từ phía bắc, không có từ phía nam, và trời cũng không mưa đúng lúc từng cơn. Nhưng dòng nước mát từ lòng hồ dâng lên, tưới đẫm, thấm nhuần, làm đầy và lan tỏa khắp chính cái hồ ấy bằng nước mát; không một chỗ nào của hồ mà nước mát không thấm tới.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo tưới đẫm, thấm nhuần, làm đầy và lan tỏa khắp thân này niềm vui và sự an lạc sinh ra từ định; không một chỗ nào trong toàn thân vị ấy mà niềm vui và sự an lạc sinh ra từ định không thấm tới. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, khi niềm vui phai dần, vị Tỷ-kheo an trú trong xả, có niệm và tỉnh giác, thân cảm nhận sự an lạc mà các bậc Thánh gọi là: ‘Người có xả và có niệm thì an trú trong an lạc’ — vị ấy bước vào và an trú trong thiền thứ ba. Vị ấy tưới đẫm, thấm nhuần, làm đầy và lan tỏa khắp thân này sự an lạc không còn niềm vui; không một chỗ nào trong toàn thân vị ấy mà sự an lạc không còn niềm vui không thấm tới.

Này các Tỷ-kheo, ví như trong một hồ sen xanh, sen hồng hay sen trắng, có những bông sen xanh, sen hồng hay sen trắng sinh ra trong nước, lớn lên trong nước, không vươn lên khỏi mặt nước mà được nuôi dưỡng chìm dưới nước. Những bông sen ấy, từ đầu ngọn cho đến gốc rễ, đều được tưới đẫm, thấm nhuần, làm đầy và lan tỏa bằng nước mát; không một chỗ nào của chúng mà nước mát không thấm tới. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo tưới đẫm, thấm nhuần, làm đầy và lan tỏa khắp thân này sự an lạc không còn niềm vui; không một chỗ nào trong toàn thân vị ấy mà sự an lạc không còn niềm vui không thấm tới. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, sau khi từ bỏ an lạc và từ bỏ khổ, và sau khi vui mừng cùng buồn phiền trước đây đã chấm dứt, vị Tỷ-kheo bước vào và an trú trong thiền thứ tư: không khổ, không lạc, với niệm trong sạch nhờ xả.

Vị ấy ngồi, để tâm trong sạch và sáng tỏ lan tỏa khắp thân này; không một chỗ nào trong toàn thân vị ấy mà tâm trong sạch, sáng tỏ không thấm tới. Này các Tỷ-kheo, ví như một người ngồi, lấy một tấm vải trắng trùm kín cả đầu; không một chỗ nào trong toàn thân người ấy mà tấm vải trắng không phủ tới. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo ngồi, để tâm trong sạch và sáng tỏ lan tỏa khắp thân này; không một chỗ nào trong toàn thân vị ấy mà tâm trong sạch, sáng tỏ không thấm tới. Khi tâm đã định tĩnh như vậy — trong sạch, sáng tỏ, không tì vết, đã gạt bỏ các ô nhiễm, mềm mại, dễ dùng, vững chắc và không lay động — vị ấy hướng tâm đến trí nhớ biết các đời sống trước.

Vị ấy nhớ lại nhiều đời sống trước của mình, như: một đời, hai đời, ba đời, bốn đời, năm đời, mười đời, hai mươi đời, ba mươi đời, bốn mươi đời, năm mươi đời, một trăm đời, một ngàn đời, một trăm ngàn đời, nhiều kiếp hoại, nhiều kiếp thành, nhiều kiếp hoại và thành. Vị ấy nhớ rằng: ‘Ở nơi kia, ta có tên như vậy, dòng họ như vậy, giai cấp như vậy, ăn uống như vậy, trải qua khổ và lạc như vậy, tuổi thọ đến mức như vậy. Chết ở nơi kia, ta sinh ra ở nơi nọ. Ở nơi ấy, ta có tên như vậy, dòng họ như vậy, giai cấp như vậy, ăn uống như vậy, trải qua khổ và lạc như vậy, tuổi thọ đến mức như vậy. Chết ở nơi nọ, ta sinh ra ở đây.’ Như vậy, vị ấy nhớ lại nhiều đời sống trước của mình cùng với các nét chính và các chi tiết.

Này các Tỷ-kheo, ví như một người đi từ làng của mình đến một làng khác, từ làng ấy lại đi đến một làng khác nữa, rồi từ làng ấy trở về làng của mình. Người ấy nghĩ: ‘Ta đã đi từ làng của mình đến làng kia; ở đó, ta đã đứng như vậy, đã ngồi như vậy, đã nói như vậy, đã im lặng như vậy. Từ làng ấy, ta lại đi đến làng nọ; ở đó, ta cũng đã đứng như vậy, đã ngồi như vậy, đã nói như vậy, đã im lặng như vậy. Và từ làng ấy, ta đã trở về làng của mình.’ Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo nhớ lại nhiều đời sống trước của mình, như: một đời, hai đời, ba đời, bốn đời, năm đời, mười đời, hai mươi đời, ba mươi đời, bốn mươi đời, năm mươi đời, một trăm đời, một ngàn đời, một trăm ngàn đời, nhiều kiếp hoại, nhiều kiếp thành, nhiều kiếp hoại và thành. Vị ấy nhớ rằng: ‘Ở nơi kia, ta có tên như vậy, dòng họ như vậy, giai cấp như vậy, ăn uống như vậy, trải qua khổ và lạc như vậy, tuổi thọ đến mức như vậy. Chết ở nơi kia, ta sinh ra ở nơi nọ. Ở nơi ấy, ta có tên như vậy, dòng họ như vậy, giai cấp như vậy, ăn uống như vậy, trải qua khổ và lạc như vậy, tuổi thọ đến mức như vậy. Chết ở nơi nọ, ta sinh ra ở đây.’ Như vậy, vị ấy nhớ lại nhiều đời sống trước của mình cùng với các nét chính và các chi tiết.

Khi tâm đã định tĩnh như vậy — trong sạch, sáng tỏ, không tì vết, đã gạt bỏ các ô nhiễm, mềm mại, dễ dùng, vững chắc và không lay động — vị ấy hướng tâm đến trí biết về sự chết đi và sinh ra của các chúng sinh. Vị ấy, với thiên nhãn (con mắt trời) trong sạch, vượt hơn mắt người, thấy các chúng sinh đang chết đi, đang sinh ra: kẻ thấp kém, người cao sang, người đẹp đẽ, kẻ xấu xí, người may mắn, kẻ bất hạnh. Vị ấy biết rõ các chúng sinh ấy đi theo nghiệp (hành động có chủ ý) của mình. Những chúng sinh nào làm các điều ác bằng thân, bằng lời, bằng ý, phỉ báng các bậc Thánh, theo cái nhìn sai lạc, làm các việc theo cái nhìn sai lạc, thì sau khi thân hoại, mạng chung, họ sinh vào cõi dữ, đường ác, nơi đọa lạc, địa ngục. Còn những chúng sinh nào làm các điều lành bằng thân, bằng lời, bằng ý, không phỉ báng các bậc Thánh, theo cái nhìn đúng đắn, làm các việc theo cái nhìn đúng đắn, thì sau khi thân hoại, mạng chung, họ được sinh lên cõi lành, cõi trời, trong đời này.

Này các Tỷ-kheo, ví như có hai ngôi nhà có cửa, và một người có mắt tốt đứng ở giữa hai nhà ấy sẽ thấy người ta đi vào nhà, đi ra khỏi nhà, đi qua đi lại, dạo quanh. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo, với thiên nhãn (con mắt trời) trong sạch, vượt hơn mắt người, thấy các chúng sinh đang chết đi, đang sinh ra: kẻ thấp kém, người cao sang, người đẹp đẽ, kẻ xấu xí, người may mắn, kẻ bất hạnh. Vị ấy biết rõ các chúng sinh ấy đi theo nghiệp (hành động có chủ ý) của mình. Những chúng sinh nào làm các điều ác bằng thân, bằng lời, bằng ý, phỉ báng các bậc Thánh, theo cái nhìn sai lạc, làm các việc theo cái nhìn sai lạc, thì sau khi thân hoại, mạng chung, họ sinh vào cõi dữ, đường ác, nơi đọa lạc, địa ngục. Còn những chúng sinh nào làm các điều lành bằng thân, bằng lời, bằng ý, không phỉ báng các bậc Thánh, theo cái nhìn đúng đắn, làm các việc theo cái nhìn đúng đắn, thì sau khi thân hoại, mạng chung, họ được sinh lên cõi lành, cõi trời, trong đời này.

Khi tâm đã định tĩnh như vậy — trong sạch, sáng tỏ, không tì vết, đã gạt bỏ các ô nhiễm, mềm mại, dễ dùng, vững chắc và không lay động — vị ấy hướng tâm đến trí biết về sự chấm dứt của các lậu hoặc. Vị ấy biết đúng như thật: ‘Đây là khổ’, biết đúng như thật: ‘Đây là nguồn gốc của khổ’, biết đúng như thật: ‘Đây là sự chấm dứt của khổ’, biết đúng như thật: ‘Đây là con đường đưa đến sự chấm dứt của khổ’. Vị ấy biết đúng như thật: ‘Đây là các lậu hoặc (những ô nhiễm sâu trong tâm)’, biết đúng như thật: ‘Đây là nguồn gốc của các lậu hoặc’, biết đúng như thật: ‘Đây là sự chấm dứt của các lậu hoặc’, biết đúng như thật: ‘Đây là con đường đưa đến sự chấm dứt của các lậu hoặc’.

Khi biết như vậy, thấy như vậy, tâm của vị ấy thoát khỏi lậu hoặc của ham muốn giác quan, thoát khỏi lậu hoặc của ham muốn tái sinh, thoát khỏi lậu hoặc của vô minh (sự không hiểu biết). Khi đã được giải thoát, vị ấy có trí biết rằng mình đã được giải thoát: Vị ấy biết rõ: ‘Sự sinh đã chấm dứt, đời sống tu hành đã hoàn thành, việc cần làm đã làm xong, không còn gì thêm nữa cho đời này.’ Này các Tỷ-kheo, ví như trong một khe núi có một hồ nước trong, sáng và không vẩn đục. Một người có mắt tốt đứng trên bờ sẽ thấy các con sò, con ốc, những viên sỏi, viên đá, và những đàn cá đang bơi lội hay đang đứng yên. Người ấy nghĩ: ‘Hồ nước này trong, sáng và không vẩn đục. Và đây là những con sò, con ốc, những viên sỏi, viên đá, và những đàn cá đang bơi lội hay đang đứng yên.’ Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo biết đúng như thật: ‘Đây là khổ’, biết đúng như thật: ‘Đây là nguồn gốc của khổ’, biết đúng như thật: ‘Đây là sự chấm dứt của khổ’, biết đúng như thật: ‘Đây là con đường đưa đến sự chấm dứt của khổ’; biết đúng như thật: ‘Đây là các lậu hoặc’, biết đúng như thật: ‘Đây là nguồn gốc của các lậu hoặc’, biết đúng như thật: ‘Đây là sự chấm dứt của các lậu hoặc’, biết đúng như thật: ‘Đây là con đường đưa đến sự chấm dứt của các lậu hoặc’. Khi biết như vậy, thấy như vậy, tâm của vị ấy thoát khỏi lậu hoặc của ham muốn giác quan, thoát khỏi lậu hoặc của ham muốn tái sinh, thoát khỏi lậu hoặc của vô minh. Khi đã được giải thoát, vị ấy có trí biết rằng mình đã được giải thoát.

Vị ấy biết rõ: ‘Sự sinh đã chấm dứt, đời sống tu hành đã hoàn thành, việc cần làm đã làm xong, không còn gì thêm nữa cho đời này.’ Này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo như vậy được gọi là ‘Sa-môn’, cũng được gọi là ‘Bà-la-môn’, cũng được gọi là ‘người đã tắm sạch’, cũng được gọi là ‘người thông hiểu Vệ-đà’, cũng được gọi là ‘người học thức’, cũng được gọi là ‘bậc Thánh’, cũng được gọi là ‘bậc A-la-hán’. Và này các Tỷ-kheo, thế nào một vị Tỷ-kheo là Sa-môn? Các pháp xấu, bất thiện của vị ấy đã được lắng dịu: những pháp làm ô nhiễm, đưa đến đời sống mới, gây phiền não, cho quả khổ, và đưa đến sinh, già, chết trong tương lai. Như vậy, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo là Sa-môn.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào một vị Tỷ-kheo là Bà-la-môn? Các pháp xấu, bất thiện của vị ấy đã được tống ra ngoài: những pháp làm ô nhiễm, đưa đến đời sống mới, gây phiền não, cho quả khổ, và đưa đến sinh, già, chết trong tương lai. Như vậy, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo là Bà-la-môn. Và này các Tỷ-kheo, thế nào một vị Tỷ-kheo là người đã tắm sạch? Các pháp xấu, bất thiện của vị ấy đã được tắm gội sạch: những pháp làm ô nhiễm, đưa đến đời sống mới, gây phiền não, cho quả khổ, và đưa đến sinh, già, chết trong tương lai. Như vậy, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo là người đã tắm sạch. Và này các Tỷ-kheo, thế nào một vị Tỷ-kheo là người thông hiểu Vệ-đà? Các pháp xấu, bất thiện của vị ấy đã được biết rõ: những pháp làm ô nhiễm, đưa đến đời sống mới, gây phiền não, cho quả khổ, và đưa đến sinh, già, chết trong tương lai.

Như vậy, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo là người thông hiểu Vệ-đà. Và này các Tỷ-kheo, thế nào một vị Tỷ-kheo là người học thức? Các pháp xấu, bất thiện của vị ấy đã được gột rửa hết: những pháp làm ô nhiễm, đưa đến đời sống mới, gây phiền não, cho quả khổ, và đưa đến sinh, già, chết trong tương lai. Như vậy, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo là người học thức. Và này các Tỷ-kheo, thế nào một vị Tỷ-kheo là bậc Thánh? Các pháp xấu, bất thiện của vị ấy đã ở xa: những pháp làm ô nhiễm, đưa đến đời sống mới, gây phiền não, cho quả khổ, và đưa đến sinh, già, chết trong tương lai. Như vậy, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo là bậc Thánh. Và này các Tỷ-kheo, thế nào một vị Tỷ-kheo là bậc A-la-hán?

Các pháp xấu, bất thiện của vị ấy đã ở xa hẳn: những pháp làm ô nhiễm, đưa đến đời sống mới, gây phiền não, cho quả khổ, và đưa đến sinh, già, chết trong tương lai. Như vậy, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo là bậc A-la-hán.” Đức Phật đã nói như vậy. Các vị Tỷ-kheo ấy hài lòng và vui mừng với lời Đức Phật dạy. Hết Đại Kinh Assapura, kinh thứ chín.