Kinh Thừa Tự Pháp

Đức Phật khuyên các Tỷ-kheo hãy làm người thừa tự Pháp của Ngài, đừng làm người thừa tự vật chất, và kể chuyện hai vị Tỷ-kheo đứng trước phần thức ăn dư — vị từ chối ăn được khen hơn. Sau đó, Tôn giả Xá-lợi-phất giảng tiếp: đệ tử phải học theo bậc Thầy sống ẩn mình, từ bỏ những gì Thầy dạy từ bỏ; và để trừ các điều xấu từng đôi một — tham và sân, giận dữ và hiềm hận, cho đến tự đắc và buông lung — con đường ở giữa chính là Bát Chánh Đạo.

Điểm thực hành

Khi đứng trước một món lợi vật chất, hãy tự hỏi: nhận nó thì mình là người thừa tự Pháp hay người thừa tự vật chất? Chọn như vị Tỷ-kheo đầu tiên trong chuyện kể.

Tôi nghe kể lại như vầy: Một lần, Đức Phật ở thành Xá-vệ, trong rừng Kỳ-đà, khu vườn của ông Cấp Cô Độc. Ở đó, Đức Phật gọi các Tỷ-kheo: — Này các Tỷ-kheo! Các Tỷ-kheo vâng đáp: — Bạch Thế Tôn. Đức Phật nói như sau: — Này các Tỷ-kheo, hãy làm người thừa tự Pháp của Ta, đừng làm người thừa tự vật chất. Ta có lòng thương các thầy và nghĩ: 'Làm sao để các đệ tử của Ta trở thành người thừa tự Pháp, không phải người thừa tự vật chất?' Này các Tỷ-kheo, nếu các thầy là người thừa tự vật chất của Ta, không phải người thừa tự Pháp, thì các thầy sẽ bị người ta chê trách: 'Đệ tử của bậc Thầy sống như người thừa tự vật chất, không phải người thừa tự Pháp'; và Ta cũng sẽ bị người ta chê trách:

'Đệ tử của bậc Thầy sống như người thừa tự vật chất, không phải người thừa tự Pháp'. Còn nếu các thầy là người thừa tự Pháp của Ta, không phải người thừa tự vật chất, thì các thầy sẽ không bị chê trách: 'Đệ tử của bậc Thầy sống như người thừa tự Pháp, không phải người thừa tự vật chất'; và Ta cũng sẽ không bị chê trách: 'Đệ tử của bậc Thầy sống như người thừa tự Pháp, không phải người thừa tự vật chất'. Vì vậy, này các Tỷ-kheo, hãy làm người thừa tự Pháp của Ta, đừng làm người thừa tự vật chất. Ta có lòng thương các thầy và nghĩ: 'Làm sao để các đệ tử của Ta trở thành người thừa tự Pháp, không phải người thừa tự vật chất?' Này các Tỷ-kheo, giả sử Ta đã ăn xong, đã từ chối thêm, đã no đủ, đã kết thúc bữa ăn, đã có đủ những gì cần; và còn lại một ít thức ăn khất thực dư thừa, đáng đem bỏ đi.

Khi ấy, có hai Tỷ-kheo (vị tu sĩ khất thực) đến, đang yếu lả vì đói. Ta sẽ nói với hai vị ấy: 'Này các Tỷ-kheo, Ta đã ăn xong, đã từ chối thêm, đã no đủ, đã kết thúc bữa ăn, đã có đủ những gì cần; và đây là thức ăn khất thực dư thừa này của Ta, đáng đem bỏ đi. Nếu muốn, các thầy cứ ăn. Nếu các thầy không ăn, Ta sẽ đổ bỏ ở chỗ ít cây cỏ, hoặc thả xuống nước không có sinh vật.' Khi ấy, một trong hai vị Tỷ-kheo nghĩ như sau: 'Đức Phật đã ăn xong, đã từ chối thêm, đã no đủ, đã kết thúc bữa ăn, đã có đủ những gì cần; và đây là thức ăn khất thực dư thừa của Đức Phật, đáng đem bỏ đi. Nếu chúng ta không ăn, Đức Phật sẽ đổ bỏ ở chỗ ít cây cỏ, hoặc thả xuống nước không có sinh vật.

Nhưng Đức Phật cũng đã dạy: 'Này các Tỷ-kheo, hãy làm người thừa tự Pháp của Ta, đừng làm người thừa tự vật chất.' Mà thức ăn khất thực là một thứ thuộc về vật chất. Vậy thay vì ăn thức ăn này, sao ta không cứ để mình đói lả yếu sức như vậy mà qua hết ngày đêm này?' Và vị ấy không ăn thức ăn đó, cứ đói lả yếu sức như vậy mà qua hết ngày đêm ấy. Khi ấy, vị Tỷ-kheo thứ hai nghĩ như sau: 'Đức Phật đã ăn xong, đã từ chối thêm, đã no đủ, đã kết thúc bữa ăn, đã có đủ những gì cần; và đây là thức ăn khất thực dư thừa của Đức Phật, đáng đem bỏ đi. Nếu chúng ta không ăn, Đức Phật sẽ đổ bỏ ở chỗ ít cây cỏ, hoặc thả xuống nước không có sinh vật. Vậy sao ta không ăn thức ăn này, xua tan cơn đói và sự yếu sức, rồi qua hết ngày đêm này?' Và vị ấy ăn thức ăn đó, xua tan cơn đói và sự yếu sức, rồi qua hết ngày đêm ấy.

Này các Tỷ-kheo, dù vị Tỷ-kheo kia đã ăn thức ăn, xua tan cơn đói và sự yếu sức, rồi qua hết ngày đêm ấy như vậy, nhưng vị Tỷ-kheo đầu tiên mới là người đáng được Ta kính trọng và khen ngợi hơn. Vì sao vậy? Vì trong thời gian dài, điều đó sẽ giúp vị Tỷ-kheo ấy trở nên ít ham muốn, biết đủ, biết gọt bỏ những thứ thừa, dễ nuôi và siêng năng tinh tấn. Vì vậy, này các Tỷ-kheo, hãy làm người thừa tự Pháp của Ta, đừng làm người thừa tự vật chất. Ta có lòng thương các thầy và nghĩ: 'Làm sao để các đệ tử của Ta trở thành người thừa tự Pháp, không phải người thừa tự vật chất?' Đức Phật nói như vậy. Nói xong, Đức Phật đứng dậy khỏi chỗ ngồi và đi vào chỗ ở của mình.

Khi ấy, không lâu sau khi Đức Phật ra đi, Tôn giả Xá-lợi-phất gọi các Tỷ-kheo: — Này các Hiền giả Tỷ-kheo! Các Tỷ-kheo vâng đáp: — Thưa vâng, Hiền giả. Tôn giả Xá-lợi-phất nói như sau: — Này các Hiền giả, đến mức nào thì đệ tử của một bậc Thầy sống ẩn mình lại không học theo lối sống ẩn mình? Và đến mức nào thì họ học theo lối sống ẩn mình? — Này Hiền giả, chúng tôi có thể đi từ rất xa đến đây để được nghe Tôn giả Xá-lợi-phất giảng rõ ý nghĩa của câu nói này. Mong chính Tôn giả Xá-lợi-phất vui lòng làm rõ ý nghĩa của câu nói ấy; sau khi nghe Tôn giả giảng, các Tỷ-kheo sẽ ghi nhớ. — Vậy này các Hiền giả, hãy nghe và khéo chú tâm, tôi sẽ nói. Các Tỷ-kheo vâng đáp: — Thưa vâng, Hiền giả.

Tôn giả Xá-lợi-phất nói như sau: — Này các Hiền giả, đến mức nào thì đệ tử của một bậc Thầy sống ẩn mình lại không học theo lối sống ẩn mình? Này các Hiền giả, đệ tử của một bậc Thầy sống ẩn mình mà không học theo lối sống ẩn mình là khi: những điều nào bậc Thầy dạy phải từ bỏ, họ không từ bỏ những điều ấy; họ sống buông thả theo tiện nghi, lơi lỏng, đi đầu trong việc sa sút, và bỏ bê lối sống ẩn mình. Trong trường hợp này, này các Hiền giả, các Tỷ-kheo trưởng lão đáng bị khiển trách về ba điểm. 'Bậc Thầy sống ẩn mình mà đệ tử không học theo lối sống ẩn mình' — đây là điểm thứ nhất, các Tỷ-kheo trưởng lão đáng bị khiển trách. 'Những điều nào bậc Thầy dạy phải từ bỏ, họ không từ bỏ những điều ấy' — đây là điểm thứ hai, các Tỷ-kheo trưởng lão đáng bị khiển trách.

'Họ sống buông thả theo tiện nghi, lơi lỏng, đi đầu trong việc sa sút, và bỏ bê lối sống ẩn mình' — đây là điểm thứ ba, các Tỷ-kheo trưởng lão đáng bị khiển trách. Này các Hiền giả, các Tỷ-kheo trưởng lão đáng bị khiển trách về ba điểm này. Trong trường hợp này, này các Hiền giả, các Tỷ-kheo bậc trung cũng đáng bị khiển trách về ba điểm như vậy. Các Tỷ-kheo mới cũng đáng bị khiển trách về ba điểm: 'Bậc Thầy sống ẩn mình mà đệ tử không học theo lối sống ẩn mình' — đây là điểm thứ nhất, các Tỷ-kheo mới đáng bị khiển trách. 'Những điều nào bậc Thầy dạy phải từ bỏ, họ không từ bỏ những điều ấy' — đây là điểm thứ hai, các Tỷ-kheo mới đáng bị khiển trách.

'Họ sống buông thả theo tiện nghi, lơi lỏng, đi đầu trong việc sa sút, và bỏ bê lối sống ẩn mình' — đây là điểm thứ ba, các Tỷ-kheo mới đáng bị khiển trách. Này các Hiền giả, các Tỷ-kheo mới đáng bị khiển trách về ba điểm này. Này các Hiền giả, như vậy là đệ tử của bậc Thầy sống ẩn mình mà không học theo lối sống ẩn mình. Và này các Hiền giả, đến mức nào thì đệ tử của một bậc Thầy sống ẩn mình học theo lối sống ẩn mình? Này các Hiền giả, đệ tử của một bậc Thầy sống ẩn mình mà học theo lối sống ẩn mình là khi: những điều nào bậc Thầy dạy phải từ bỏ, họ từ bỏ những điều ấy; họ không sống buông thả theo tiện nghi, không lơi lỏng, bỏ rơi gánh nặng của sự sa sút và đi đầu trong lối sống ẩn mình.

Trong trường hợp này, này các Hiền giả, các Tỷ-kheo trưởng lão đáng được khen ngợi về ba điểm. 'Bậc Thầy sống ẩn mình và đệ tử học theo lối sống ẩn mình' — đây là điểm thứ nhất, các Tỷ-kheo trưởng lão đáng được khen ngợi. 'Những điều nào bậc Thầy dạy phải từ bỏ, họ từ bỏ những điều ấy' — đây là điểm thứ hai, các Tỷ-kheo trưởng lão đáng được khen ngợi. 'Họ không sống buông thả theo tiện nghi, không lơi lỏng, bỏ rơi gánh nặng của sự sa sút và đi đầu trong lối sống ẩn mình' — đây là điểm thứ ba, các Tỷ-kheo trưởng lão đáng được khen ngợi. Này các Hiền giả, các Tỷ-kheo trưởng lão đáng được khen ngợi về ba điểm này. Trong trường hợp này, này các Hiền giả, các Tỷ-kheo bậc trung cũng đáng được khen ngợi về ba điểm như vậy.

Các Tỷ-kheo mới cũng đáng được khen ngợi về ba điểm: 'Bậc Thầy sống ẩn mình và đệ tử học theo lối sống ẩn mình' — đây là điểm thứ nhất, các Tỷ-kheo mới đáng được khen ngợi. 'Những điều nào bậc Thầy dạy phải từ bỏ, họ từ bỏ những điều ấy' — đây là điểm thứ hai, các Tỷ-kheo mới đáng được khen ngợi. 'Họ không sống buông thả theo tiện nghi, không lơi lỏng, bỏ rơi gánh nặng của sự sa sút và đi đầu trong lối sống ẩn mình' — đây là điểm thứ ba, các Tỷ-kheo mới đáng được khen ngợi. Này các Hiền giả, các Tỷ-kheo mới đáng được khen ngợi về ba điểm này. Này các Hiền giả, như vậy là đệ tử của bậc Thầy sống ẩn mình mà học theo lối sống ẩn mình. Ở đây, này các Hiền giả, điều xấu là tham và sân.

Để từ bỏ tham và sân, có con đường ở giữa — con đường làm sinh khởi cái thấy, cái biết, đưa đến bình an, hiểu biết trực tiếp, giác ngộ và Niết-bàn. Và con đường ở giữa ấy là gì? Đó chính là Bát Chánh Đạo, tức là: cái thấy đúng, suy nghĩ đúng, lời nói đúng, việc làm đúng, cách sống đúng, cố gắng đúng, sự nhớ đúng, sự định tâm đúng. Này các Hiền giả, đó là con đường ở giữa — con đường làm sinh khởi cái thấy, cái biết, đưa đến bình an, hiểu biết trực tiếp, giác ngộ và Niết-bàn. Ở đây, này các Hiền giả, điều xấu là giận dữ và hiềm hận. Điều xấu là khinh miệt và coi thường. Điều xấu là ganh tị và keo kiệt. Điều xấu là dối trá và gian xảo. Điều xấu là cứng đầu và hung hăng.

Điều xấu là tự cao và tự cao quá mức. Điều xấu là tự đắc và buông lung. Để từ bỏ tự đắc và buông lung, có con đường ở giữa — con đường làm sinh khởi cái thấy, cái biết, đưa đến bình an, hiểu biết trực tiếp, giác ngộ và Niết-bàn. Và con đường ở giữa ấy là gì? Đó chính là Bát Chánh Đạo, tức là: cái thấy đúng, suy nghĩ đúng, lời nói đúng, việc làm đúng, cách sống đúng, cố gắng đúng, sự nhớ đúng, sự định tâm đúng. Này các Hiền giả, đó là con đường ở giữa — con đường làm sinh khởi cái thấy, cái biết, đưa đến bình an, hiểu biết trực tiếp, giác ngộ và Niết-bàn. Tôn giả Xá-lợi-phất nói như vậy. Các Tỷ-kheo hoan hỷ, vui mừng đón nhận lời Tôn giả Xá-lợi-phất dạy.

Kinh Thừa Tự Pháp (hết).