Tiểu Kinh Phân Biệt về Nghiệp

Chàng thanh niên Subha hỏi vì sao cùng là con người mà có người đoản thọ, người trường thọ, người nhiều bệnh, người xấu đẹp, giàu nghèo, sang hèn và trí tuệ khác nhau. Đức Phật dạy rằng chính nghiệp phân chia chúng sinh: mỗi kết quả đều bắt nguồn từ một cách sống cụ thể — sát sinh hay từ bỏ sát sinh, hay làm hại hay không làm hại, hay giận hay không giận, ganh tị hay không ganh tị, không bố thí hay bố thí, kiêu ngạo hay khiêm cung, không chịu tìm hỏi điều thiện ác hay biết đến hỏi người hiểu biết.

Điểm thực hành

Muốn đổi kết quả của đời mình, hãy đổi ngay cách sống hôm nay: ngừng làm hại chúng sinh, bớt nóng giận và ganh tị, tập cho đi, và biết tìm người hiểu biết để hỏi điều gì là thiện, điều gì là bất thiện.

Tôi nghe kể lại như vầy: Một lần, Đức Phật ở thành Xá-vệ, trong rừng Kỳ-đà, khu vườn của ông Cấp Cô Độc. Rồi chàng thanh niên Subha, con của Todeyya, đến gặp Đức Phật và chào hỏi Ngài. Sau những lời chào hỏi thân tình, chàng ngồi xuống một bên và thưa: — Thưa Tôn giả Gotama, vì nhân gì, vì duyên gì mà giữa những con người với nhau, cùng là con người, lại thấy có người thấp kém, có người cao hơn? Thưa Tôn giả, người ta thấy có người đoản thọ (sống ngắn), có người trường thọ (sống lâu); có người nhiều bệnh, có người ít bệnh; có người xấu xí, có người đẹp đẽ; có người ít uy thế, có người uy thế lớn; có người nghèo, có người giàu; có người sinh vào gia đình thấp kém, có người sinh vào gia đình cao quý; có người kém trí tuệ, có người đầy đủ trí tuệ.

Vì nhân gì, vì duyên gì mà giữa những con người, cùng là con người, lại thấy có người thấp kém, có người cao hơn? — Này thanh niên, chúng sinh là chủ của nghiệp (hành động có chủ ý) của mình, là người thừa hưởng nghiệp của mình. Nghiệp là nơi họ sinh ra, nghiệp là người thân của họ, nghiệp là chỗ nương tựa của họ. Chính nghiệp phân chia chúng sinh thành — thấp kém và cao hơn. “Con không hiểu được đầy đủ ý nghĩa điều Tôn giả Gotama vừa nói ngắn gọn mà chưa phân tích rõ. Mong Tôn giả Gotama giảng Pháp cho con sao cho con hiểu được đầy đủ ý nghĩa của điều Ngài vừa nói ngắn gọn.” “Vậy này thanh niên, hãy nghe và chú tâm cho kỹ, Ta sẽ nói.” “Thưa vâng, Tôn giả.” — Chàng thanh niên Subha, con của Todeyya, đáp lại Đức Phật như vậy.

Đức Phật nói như sau: “Ở đây, này thanh niên, có người phụ nữ hay người đàn ông sát sinh, tàn nhẫn, tay vấy máu, chuyên tâm giết hại và đánh đập, không có lòng thương xót đối với các sinh linh. Vì đã làm và tích lũy nghiệp như vậy, sau khi thân hoại, chết đi, người ấy sinh vào cõi khổ, nơi xấu, chốn đọa lạc, địa ngục. Nếu sau khi thân hoại, chết đi, người ấy không sinh vào cõi khổ, nơi xấu, chốn đọa lạc, địa ngục, mà trở lại làm người, thì sinh ra ở đâu, người ấy cũng đoản thọ. Đó là con đường đưa đến đoản thọ, này thanh niên, tức là — sát sinh, tàn nhẫn, tay vấy máu, chuyên tâm giết hại và đánh đập, không có lòng thương xót đối với các sinh linh.

Ngược lại, này thanh niên, có người phụ nữ hay người đàn ông từ bỏ sát sinh, dứt hẳn sát sinh, buông gậy, buông gươm, biết hổ thẹn, có lòng thương, sống với tình thương hướng đến lợi ích của mọi sinh linh. Vì đã làm và tích lũy nghiệp như vậy, sau khi thân hoại, chết đi, người ấy sinh vào cõi lành, cõi trời, trên đời. Nếu sau khi thân hoại, chết đi, người ấy không sinh vào cõi lành, cõi trời, mà trở lại làm người, thì sinh ra ở đâu, người ấy cũng trường thọ. Đó là con đường đưa đến trường thọ, này thanh niên, tức là — từ bỏ sát sinh, dứt hẳn sát sinh, buông gậy, buông gươm, biết hổ thẹn, có lòng thương, sống với tình thương hướng đến lợi ích của mọi sinh linh.

Ở đây, này thanh niên, có người phụ nữ hay người đàn ông có tính hay làm hại các sinh linh, bằng tay, bằng cục đất, bằng gậy hay bằng gươm. Vì đã làm và tích lũy nghiệp như vậy, sau khi thân hoại, chết đi, người ấy sinh vào cõi khổ, nơi xấu, chốn đọa lạc, địa ngục. Nếu sau khi thân hoại, chết đi, người ấy không sinh vào cõi khổ, nơi xấu, chốn đọa lạc, địa ngục, mà trở lại làm người, thì sinh ra ở đâu, người ấy cũng nhiều bệnh. Đó là con đường đưa đến nhiều bệnh, này thanh niên, tức là — có tính hay làm hại các sinh linh, bằng tay, bằng cục đất, bằng gậy hay bằng gươm. Ngược lại, này thanh niên, có người phụ nữ hay người đàn ông không có tính làm hại các sinh linh, bằng tay, bằng cục đất, bằng gậy hay bằng gươm.

Vì đã làm và tích lũy nghiệp như vậy, sau khi thân hoại, chết đi, người ấy sinh vào cõi lành, cõi trời, trên đời. Nếu sau khi thân hoại, chết đi, người ấy không sinh vào cõi lành, cõi trời, mà trở lại làm người, thì sinh ra ở đâu, người ấy cũng ít bệnh. Đó là con đường đưa đến ít bệnh, này thanh niên, tức là — không có tính làm hại các sinh linh, bằng tay, bằng cục đất, bằng gậy hay bằng gươm. Ở đây, này thanh niên, có người phụ nữ hay người đàn ông hay cáu giận, nhiều bực bội. Chỉ bị nói động đến một chút, người ấy đã nổi giận, tức tối, chống đối, cứng đầu, và bộc lộ sự giận dữ, ác ý và bất mãn ra ngoài. Vì đã làm và tích lũy nghiệp như vậy, sau khi thân hoại, chết đi, người ấy sinh vào cõi khổ, nơi xấu, chốn đọa lạc, địa ngục.

Nếu sau khi thân hoại, chết đi, người ấy không sinh vào cõi khổ, nơi xấu, chốn đọa lạc, địa ngục, mà trở lại làm người, thì sinh ra ở đâu, người ấy cũng xấu xí. Đó là con đường đưa đến xấu xí, này thanh niên, tức là — hay cáu giận, nhiều bực bội; chỉ bị nói động đến một chút, đã nổi giận, tức tối, chống đối, cứng đầu, và bộc lộ sự giận dữ, ác ý và bất mãn ra ngoài. Ngược lại, này thanh niên, có người phụ nữ hay người đàn ông không hay cáu giận, không nhiều bực bội; Dù bị nói động đến nhiều, người ấy cũng không nổi giận, không tức tối, không chống đối, không cứng đầu, và không bộc lộ sự giận dữ, ác ý và bất mãn ra ngoài. Vì đã làm và tích lũy nghiệp như vậy, sau khi thân hoại, chết đi, người ấy sinh vào cõi lành, cõi trời, trên đời.

Nếu sau khi thân hoại, chết đi, người ấy không sinh vào cõi lành, cõi trời, mà trở lại làm người, thì sinh ra ở đâu, người ấy cũng đẹp đẽ, dễ nhìn. Đó là con đường đưa đến dung mạo đẹp đẽ, này thanh niên, tức là — không hay cáu giận, không nhiều bực bội; dù bị nói động đến nhiều, cũng không nổi giận, không tức tối, không chống đối, không cứng đầu, và không bộc lộ sự giận dữ, ác ý và bất mãn ra ngoài. Ở đây, này thanh niên, có người phụ nữ hay người đàn ông có tính ganh tị; Thấy người khác được lợi lộc, được kính nể, được coi trọng, được tôn trọng, được đảnh lễ, được cúng dường, người ấy ganh tị, khó chịu và ôm giữ lòng ganh tị. Vì đã làm và tích lũy nghiệp như vậy, sau khi thân hoại, chết đi, người ấy sinh vào cõi khổ, nơi xấu, chốn đọa lạc, địa ngục.

Nếu sau khi thân hoại, chết đi, người ấy không sinh vào cõi khổ, nơi xấu, chốn đọa lạc, địa ngục, mà trở lại làm người, thì sinh ra ở đâu, người ấy cũng ít uy thế. Đó là con đường đưa đến ít uy thế, này thanh niên, tức là — có tính ganh tị; thấy người khác được lợi lộc, được kính nể, được coi trọng, được tôn trọng, được đảnh lễ, được cúng dường, thì ganh tị, khó chịu và ôm giữ lòng ganh tị. Ngược lại, này thanh niên, có người phụ nữ hay người đàn ông không có tính ganh tị; Thấy người khác được lợi lộc, được kính nể, được coi trọng, được tôn trọng, được đảnh lễ, được cúng dường, người ấy không ganh tị, không khó chịu và không ôm giữ lòng ganh tị.

Vì đã làm và tích lũy nghiệp như vậy, sau khi thân hoại, chết đi, người ấy sinh vào cõi lành, cõi trời, trên đời. Nếu sau khi thân hoại, chết đi, người ấy không sinh vào cõi lành, cõi trời, mà trở lại làm người, thì sinh ra ở đâu, người ấy cũng có uy thế lớn. Đó là con đường đưa đến uy thế lớn, này thanh niên, tức là — không có tính ganh tị; thấy người khác được lợi lộc, được kính nể, được coi trọng, được tôn trọng, được đảnh lễ, được cúng dường, thì không ganh tị, không khó chịu và không ôm giữ lòng ganh tị. Ở đây, này thanh niên, có người phụ nữ hay người đàn ông không bố thí cho Sa-môn hay Bà-la-môn: thức ăn, nước uống, y phục, xe cộ, vòng hoa, hương liệu, phấn sáp, chỗ nằm, nhà ở và đèn đuốc.

Vì đã làm và tích lũy nghiệp như vậy, sau khi thân hoại, chết đi, người ấy sinh vào cõi khổ, nơi xấu, chốn đọa lạc, địa ngục. Nếu sau khi thân hoại, chết đi, người ấy không sinh vào cõi khổ, nơi xấu, chốn đọa lạc, địa ngục, mà trở lại làm người, thì sinh ra ở đâu, người ấy cũng nghèo. Đó là con đường đưa đến nghèo khó, này thanh niên, tức là — không bố thí cho Sa-môn hay Bà-la-môn: thức ăn, nước uống, y phục, xe cộ, vòng hoa, hương liệu, phấn sáp, chỗ nằm, nhà ở và đèn đuốc. Ngược lại, này thanh niên, có người phụ nữ hay người đàn ông có bố thí cho Sa-môn hay Bà-la-môn: thức ăn, nước uống, y phục, xe cộ, vòng hoa, hương liệu, phấn sáp, chỗ nằm, nhà ở và đèn đuốc.

Vì đã làm và tích lũy nghiệp như vậy, sau khi thân hoại, chết đi, người ấy sinh vào cõi lành, cõi trời, trên đời. Nếu sau khi thân hoại, chết đi, người ấy không sinh vào cõi lành, cõi trời, mà trở lại làm người, thì sinh ra ở đâu, người ấy cũng giàu có. Đó là con đường đưa đến giàu có, này thanh niên, tức là — có bố thí cho Sa-môn hay Bà-la-môn: thức ăn, nước uống, y phục, xe cộ, vòng hoa, hương liệu, phấn sáp, chỗ nằm, nhà ở và đèn đuốc. Ở đây, này thanh niên, có người phụ nữ hay người đàn ông cứng đầu, kiêu ngạo — Không chào người đáng chào, không đứng dậy đón người đáng đứng dậy, không nhường chỗ ngồi cho người đáng được ngồi, không nhường đường cho người đáng được nhường đường, không tiếp đón người đáng tiếp đón, không kính trọng người đáng kính trọng, không quý mến người đáng quý mến, không cúng dường người đáng cúng dường.

Vì đã làm và tích lũy nghiệp như vậy, sau khi thân hoại, chết đi, người ấy sinh vào cõi khổ, nơi xấu, chốn đọa lạc, địa ngục. Nếu sau khi thân hoại, chết đi, người ấy không sinh vào cõi khổ, nơi xấu, chốn đọa lạc, địa ngục, mà trở lại làm người, thì sinh ra ở đâu, người ấy cũng thuộc gia đình thấp kém. Đó là con đường đưa đến gia đình thấp kém, này thanh niên, tức là — cứng đầu, kiêu ngạo; không chào người đáng chào, không đứng dậy đón người đáng đứng dậy, không nhường chỗ ngồi cho người đáng được ngồi, không nhường đường cho người đáng được nhường đường, không tiếp đón người đáng tiếp đón, không kính trọng người đáng kính trọng, không quý mến người đáng quý mến, không cúng dường người đáng cúng dường.

Ngược lại, này thanh niên, có người phụ nữ hay người đàn ông không cứng đầu, không kiêu ngạo; Chào người đáng chào, đứng dậy đón người đáng đứng dậy, nhường chỗ ngồi cho người đáng được ngồi, nhường đường cho người đáng được nhường đường, tiếp đón người đáng tiếp đón, kính trọng người đáng kính trọng, quý mến người đáng quý mến, cúng dường người đáng cúng dường. Vì đã làm và tích lũy nghiệp như vậy, sau khi thân hoại, chết đi, người ấy sinh vào cõi lành, cõi trời, trên đời. Nếu sau khi thân hoại, chết đi, người ấy không sinh vào cõi lành, cõi trời, mà trở lại làm người, thì sinh ra ở đâu, người ấy cũng thuộc gia đình cao quý. Đó là con đường đưa đến gia đình cao quý, này thanh niên, tức là — không cứng đầu, không kiêu ngạo; chào người đáng chào, đứng dậy đón người đáng đứng dậy, nhường chỗ ngồi cho người đáng được ngồi, nhường đường cho người đáng được nhường đường, tiếp đón người đáng tiếp đón, kính trọng người đáng kính trọng, quý mến người đáng quý mến, cúng dường người đáng cúng dường.

Ở đây, này thanh niên, có người phụ nữ hay người đàn ông, sau khi đến gặp một Sa-môn hay Bà-la-môn, không hỏi: “Thưa Tôn giả, điều gì là thiện (việc tốt), điều gì là bất thiện (việc xấu); điều gì đáng chê trách, điều gì không đáng chê trách; điều gì nên làm theo, điều gì không nên làm theo; con làm điều gì thì mang lại cho con điều không lợi ích và khổ đau lâu dài? Hay con làm điều gì thì mang lại cho con lợi ích và an lạc lâu dài?” Vì đã làm và tích lũy nghiệp như vậy, sau khi thân hoại, chết đi, người ấy sinh vào cõi khổ, nơi xấu, chốn đọa lạc, địa ngục. Nếu sau khi thân hoại, chết đi, người ấy không sinh vào cõi khổ, nơi xấu, chốn đọa lạc, địa ngục, mà trở lại làm người, thì sinh ra ở đâu, người ấy cũng kém trí tuệ.

Đó là con đường đưa đến kém trí tuệ, này thanh niên, tức là — sau khi đến gặp một Sa-môn hay Bà-la-môn, không hỏi: “Thưa Tôn giả, điều gì là thiện (việc tốt), điều gì là bất thiện (việc xấu); điều gì đáng chê trách, điều gì không đáng chê trách; điều gì nên làm theo, điều gì không nên làm theo; con làm điều gì thì mang lại cho con điều không lợi ích và khổ đau lâu dài? Hay con làm điều gì thì mang lại cho con lợi ích và an lạc lâu dài?” Ngược lại, này thanh niên, có người phụ nữ hay người đàn ông, sau khi đến gặp một Sa-môn hay Bà-la-môn, có hỏi: “Thưa Tôn giả, điều gì là thiện (việc tốt), điều gì là bất thiện (việc xấu); điều gì đáng chê trách, điều gì không đáng chê trách; điều gì nên làm theo, điều gì không nên làm theo; con làm điều gì thì mang lại cho con điều không lợi ích và khổ đau lâu dài? Hay con làm điều gì thì mang lại cho con lợi ích và an lạc lâu dài?”

Vì đã làm và tích lũy nghiệp như vậy, sau khi thân hoại, chết đi, người ấy sinh vào cõi lành, cõi trời, trên đời. Nếu sau khi thân hoại, chết đi, người ấy không sinh vào cõi lành, cõi trời, mà trở lại làm người, thì sinh ra ở đâu, người ấy cũng có đầy đủ trí tuệ. Đó là con đường đưa đến trí tuệ đầy đủ, này thanh niên, tức là — sau khi đến gặp một Sa-môn hay Bà-la-môn, có hỏi: “Thưa Tôn giả, điều gì là thiện (việc tốt), điều gì là bất thiện (việc xấu); điều gì đáng chê trách, điều gì không đáng chê trách; điều gì nên làm theo, điều gì không nên làm theo; con làm điều gì thì mang lại cho con điều không lợi ích và khổ đau lâu dài? Hay con làm điều gì thì mang lại cho con lợi ích và an lạc lâu dài?”

Như vậy, này thanh niên, con đường đưa đến đoản thọ dẫn đến đoản thọ; con đường đưa đến trường thọ dẫn đến trường thọ; con đường đưa đến nhiều bệnh dẫn đến nhiều bệnh; con đường đưa đến ít bệnh dẫn đến ít bệnh; con đường đưa đến xấu xí dẫn đến xấu xí; con đường đưa đến dung mạo đẹp đẽ dẫn đến dung mạo đẹp đẽ; con đường đưa đến ít uy thế dẫn đến ít uy thế; con đường đưa đến uy thế lớn dẫn đến uy thế lớn; con đường đưa đến nghèo khó dẫn đến nghèo khó; con đường đưa đến giàu có dẫn đến giàu có; con đường đưa đến gia đình thấp kém dẫn đến gia đình thấp kém; con đường đưa đến gia đình cao quý dẫn đến gia đình cao quý; con đường đưa đến kém trí tuệ dẫn đến kém trí tuệ; con đường đưa đến trí tuệ đầy đủ dẫn đến trí tuệ đầy đủ.

Này thanh niên, chúng sinh là chủ của nghiệp của mình, là người thừa hưởng nghiệp của mình. Nghiệp là nơi họ sinh ra, nghiệp là người thân của họ, nghiệp là chỗ nương tựa của họ. Chính nghiệp phân chia chúng sinh thành — thấp kém và cao hơn.” Nghe nói vậy, chàng thanh niên Subha, con của Todeyya, thưa với Đức Phật: “Thật tuyệt vời, thưa Tôn giả Gotama! Thật tuyệt vời, thưa Tôn giả Gotama! Như người dựng đứng lại vật bị lật úp, mở ra vật bị che kín, chỉ đường cho người lạc lối, hay thắp đèn trong bóng tối để người có mắt nhìn thấy các hình sắc — cũng vậy, Tôn giả Gotama đã trình bày Pháp bằng nhiều cách. Con xin quy y Tôn giả Gotama, quy y Pháp, và quy y Tăng đoàn của các Tỷ-kheo (những vị tu sĩ khất thực).

Mong Tôn giả Gotama nhớ con là một đệ tử tại gia đã quy y, từ hôm nay cho đến trọn đời.” Tiểu Kinh Phân Biệt về Nghiệp, bài thứ 5, hết.