Trang chủ › Trung Bộ › Kinh Lomasakaṅgiya Nhất Dạ Hiền Giả

Kinh Lomasakaṅgiya Nhất Dạ Hiền Giả

Lomasakaṅgiyabhaddekarattasutta · MN134 · 122 đoạn

Thiên tử Candana đến nhắc Tôn giả Lomasakaṅgiya về tổng thuyết, biệt thuyết và các bài kệ Nhất Dạ Hiền Giả, nhưng cả hai đều không nhớ rõ cả bài. Tôn giả đến thưa với Đức Phật, và Ngài giảng lại trọn vẹn: bài kệ ‘Quá khứ không truy tìm’ cùng phần phân tích sáu trường hợp — truy tìm quá khứ, không truy tìm quá khứ, ước vọng tương lai, không ước vọng tương lai, bị lôi cuốn hay không bị lôi cuốn trong các pháp hiện tại.

Điểm thực hành

Đừng níu quá khứ, đừng ngóng tương lai, và ngay trong hiện tại cũng đừng đồng hóa mình với năm uẩn: hôm nay, ngay bây giờ, nhiệt tâm quán xét pháp đang có mặt — vì không ai biết ngày mai mình có còn sống không.

Tôi nghe kể lại như vầy: Một lần, Đức Phật ở thành Xá-vệ, trong rừng Kỳ-đà, khu vườn của ông Cấp Cô Độc. Lúc ấy, Tôn giả Lomasakaṅgiya đang ở giữa xứ của dòng họ Thích-ca, tại thành Ca-tỳ-la-vệ, trong khu vườn cây đa. Rồi đến cuối đêm, Thiên tử Candana với dung sắc rực rỡ, soi sáng cả khu vườn cây đa, đến chỗ Tôn giả Lomasakaṅgiya, rồi đứng một bên. Đứng một bên, Thiên tử Candana thưa với Tôn giả Lomasakaṅgiya: “Này Tỷ-kheo (vị tu sĩ khất thực), Ngài có nhớ tổng thuyết và biệt thuyết về Nhất Dạ Hiền Giả không?” “Này Hiền giả, tôi không nhớ tổng thuyết và biệt thuyết về Nhất Dạ Hiền Giả. Này Hiền giả, Hiền giả có nhớ không?” “Này Tỷ-kheo, tôi cũng không nhớ tổng thuyết và biệt thuyết về Nhất Dạ Hiền Giả.

Nhưng này Tỷ-kheo, Ngài có nhớ các bài kệ về Nhất Dạ Hiền Giả không?” “Này Hiền giả, tôi không nhớ các bài kệ về Nhất Dạ Hiền Giả. Này Hiền giả, Hiền giả có nhớ không?” “Này Tỷ-kheo, tôi có nhớ các bài kệ về Nhất Dạ Hiền Giả.” “Này Hiền giả, Hiền giả nhớ các bài kệ về Nhất Dạ Hiền Giả như thế nào?” “Này Tỷ-kheo, một lần, Đức Phật ở giữa chư Thiên cõi Ba Mươi Ba, dưới gốc cây Pāricchattaka, trên tảng đá trải thảm Paṇḍukambala. Tại đấy, Đức Phật giảng tổng thuyết và biệt thuyết về Nhất Dạ Hiền Giả cho chư Thiên cõi Ba Mươi Ba:

Quá khứ không truy tìm
Tương lai không ước vọng,
Quá khứ đã đoạn tận,
Tương lai lại chưa đến,
Chỉ có pháp hiện tại,
Tuệ quán chính ở đây.
Không động, không rung chuyển,
Biết vậy nên tu tập
Hôm nay nhiệt tâm làm
Ai biết chết ngày mai?
Không ai điều đình được
Với đại quân thần chết,
Trú như vậy nhiệt tâm
Ðêm ngày không mệt mỏi,
Xứng gọi Nhứt dạ Hiền,
Bậc an tịnh, trầm lặng.

Nghĩa là

Đừng chạy theo, đừng níu kéo quá khứ, đừng mong chờ, ước vọng về tương lai. Cái gì đã qua thì đã qua rồi, cái chưa đến thì vẫn chưa đến. Còn pháp đang có mặt trong hiện tại, hãy quán xét cho rõ ngay tại chỗ ấy. Cái không bị lôi kéo, không bị rung chuyển — biết được như vậy rồi, hãy nuôi dưỡng nó. Ngay hôm nay phải nhiệt tâm làm việc cần làm, ai biết được ngày mai mình có chết không? Không ai mặc cả, thương lượng được với thần chết và đạo quân lớn của nó. Người sống như vậy, nhiệt tâm, đêm ngày không lười mỏi, người ấy xứng được gọi là Nhất Dạ Hiền Giả — vị thánh an tịnh, trầm lặng gọi như vậy.

Tôi nhớ các bài kệ về Nhất Dạ Hiền Giả như vậy, này Tỷ-kheo. “Này Tỷ-kheo, hãy học tổng thuyết và biệt thuyết về Nhất Dạ Hiền Giả; này Tỷ-kheo, hãy học cho thuộc tổng thuyết và biệt thuyết về Nhất Dạ Hiền Giả; này Tỷ-kheo, hãy ghi nhớ tổng thuyết và biệt thuyết về Nhất Dạ Hiền Giả. Này Tỷ-kheo, tổng thuyết và biệt thuyết về Nhất Dạ Hiền Giả gắn liền với mục đích, là nền tảng của đời sống phạm hạnh.” Thiên tử Candana nói như vậy. Nói xong, vị ấy biến mất ngay tại chỗ. Rồi Tôn giả Lomasakaṅgiya, sau khi đêm ấy qua đi, dọn dẹp chỗ ở, cầm y và bình bát, lên đường đi về Xá-vệ. Đi dần theo chuyến hành trình, Tôn giả đến Xá-vệ, rừng Kỳ-đà, khu vườn của ông Cấp Cô Độc, đến chỗ Đức Phật; sau khi đến, đảnh lễ Đức Phật rồi ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, Tôn giả Lomasakaṅgiya bạch với Đức Phật:

“Bạch Thế Tôn, một lần con ở giữa xứ của dòng họ Thích-ca, tại Ca-tỳ-la-vệ, trong khu vườn cây đa. Rồi, bạch Thế Tôn, một vị Thiên tử, đến cuối đêm, với dung sắc rực rỡ, soi sáng cả khu vườn cây đa, đến chỗ con; sau khi đến, đứng một bên. Đứng một bên, bạch Thế Tôn, vị Thiên tử ấy thưa với con: ‘Này Tỷ-kheo, Ngài có nhớ tổng thuyết và biệt thuyết về Nhất Dạ Hiền Giả không?’ Được nói vậy, bạch Thế Tôn, con nói với vị Thiên tử ấy: ‘Này Hiền giả, tôi không nhớ tổng thuyết và biệt thuyết về Nhất Dạ Hiền Giả. Này Hiền giả, Hiền giả có nhớ không?’ ‘Này Tỷ-kheo, tôi cũng không nhớ tổng thuyết và biệt thuyết về Nhất Dạ Hiền Giả. Nhưng này Tỷ-kheo, Ngài có nhớ các bài kệ về Nhất Dạ Hiền Giả không?’ ‘Này Hiền giả, tôi không nhớ các bài kệ về Nhất Dạ Hiền Giả.

Này Hiền giả, Hiền giả có nhớ không?’ ‘Này Tỷ-kheo, tôi có nhớ các bài kệ về Nhất Dạ Hiền Giả.’ ‘Này Hiền giả, Hiền giả nhớ các bài kệ về Nhất Dạ Hiền Giả như thế nào?’ ‘Này Tỷ-kheo, một lần, Đức Phật ở giữa chư Thiên cõi Ba Mươi Ba, dưới gốc cây Pāricchattaka, trên tảng đá trải thảm Paṇḍukambala. Tại đấy, Đức Phật giảng tổng thuyết và biệt thuyết về Nhất Dạ Hiền Giả cho chư Thiên cõi Ba Mươi Ba:

Quá khứ không truy tìm
Tương lai không ước vọng, Quá khứ đã đoạn tận, Tương lai lại chưa đến, Chỉ có pháp hiện tại, Tuệ quán chính ở đây. Không động, không rung chuyển, Biết vậy nên tu tập Hôm nay nhiệt tâm làm Ai biết chết ngày mai? Không ai điều đình được Với đại quân thần chết, Trú như vậy nhiệt tâm Ðêm ngày không mệt mỏi,
Xứng gọi Nhứt dạ Hiền,
Bậc an tịnh, trầm lặng.

Nghĩa là

‘Tôi nhớ các bài kệ về Nhất Dạ Hiền Giả như vậy, này Tỷ-kheo. Này Tỷ-kheo, hãy học tổng thuyết và biệt thuyết về Nhất Dạ Hiền Giả; này Tỷ-kheo, hãy học cho thuộc tổng thuyết và biệt thuyết về Nhất Dạ Hiền Giả; này Tỷ-kheo, hãy ghi nhớ tổng thuyết và biệt thuyết về Nhất Dạ Hiền Giả. Này Tỷ-kheo, tổng thuyết và biệt thuyết về Nhất Dạ Hiền Giả gắn liền với mục đích, là nền tảng của đời sống phạm hạnh.’ Bạch Thế Tôn, vị Thiên tử ấy nói như vậy. Nói như vậy xong, vị ấy biến mất ngay tại chỗ. Lành thay, bạch Thế Tôn, xin Thế Tôn giảng cho con tổng thuyết và biệt thuyết về Nhất Dạ Hiền Giả.” “Này Tỷ-kheo, Ông có biết vị Thiên tử ấy không?” “Bạch Thế Tôn, con không biết vị Thiên tử ấy.”

“Này Tỷ-kheo, vị Thiên tử ấy tên là Candana. Này Tỷ-kheo, Thiên tử Candana chú tâm, tác ý, tập trung hết tâm ý, lắng tai nghe Pháp. Vậy này Tỷ-kheo, hãy nghe, hãy chú tâm cho kỹ; Ta sẽ nói.” “Thưa vâng, bạch Thế Tôn” — Tôn giả Lomasakaṅgiya vâng đáp Đức Phật. Đức Phật nói như sau:

Nghĩa là

“Và này Tỷ-kheo, thế nào là truy tìm quá khứ? Vị ấy nghĩ: ‘Sắc của tôi trong quá khứ là như vậy’, và tìm sự vui thích trong đó; ‘Cảm thọ của tôi trong quá khứ là như vậy’, và tìm sự vui thích trong đó; ‘Tưởng của tôi trong quá khứ là như vậy’, và tìm sự vui thích trong đó; ‘Các hành của tôi trong quá khứ là như vậy’, và tìm sự vui thích trong đó; ‘Thức của tôi trong quá khứ là như vậy’, và tìm sự vui thích trong đó. Như vậy, này Tỷ-kheo, là truy tìm quá khứ. Và này Tỷ-kheo, thế nào là không truy tìm quá khứ? Vị ấy nghĩ: ‘Sắc của tôi trong quá khứ là như vậy’, và không tìm sự vui thích trong đó; ‘Cảm thọ của tôi trong quá khứ là như vậy’, và không tìm sự vui thích trong đó; ‘Tưởng của tôi trong quá khứ là như vậy’, và không tìm sự vui thích trong đó; ‘Các hành của tôi trong quá khứ là như vậy’, và không tìm sự vui thích trong đó; ‘Thức của tôi trong quá khứ là như vậy’, và không tìm sự vui thích trong đó.

Như vậy, này Tỷ-kheo, là không truy tìm quá khứ. Và này Tỷ-kheo, thế nào là ước vọng về tương lai? Vị ấy nghĩ: ‘Mong rằng sắc của tôi trong tương lai sẽ là như vậy’, và tìm sự vui thích trong đó; ‘Mong rằng cảm thọ của tôi trong tương lai sẽ là như vậy’, và tìm sự vui thích trong đó; ‘Mong rằng tưởng của tôi trong tương lai sẽ là như vậy’, và tìm sự vui thích trong đó; ‘Mong rằng các hành của tôi trong tương lai sẽ là như vậy’, và tìm sự vui thích trong đó; ‘Mong rằng thức của tôi trong tương lai sẽ là như vậy’, và tìm sự vui thích trong đó. Như vậy, này Tỷ-kheo, là ước vọng về tương lai. Và này Tỷ-kheo, thế nào là không ước vọng về tương lai? Vị ấy nghĩ: ‘Mong rằng sắc của tôi trong tương lai sẽ là như vậy’, và không tìm sự vui thích trong đó; ‘Mong rằng cảm thọ của tôi trong tương lai sẽ là như vậy’, và không tìm sự vui thích trong đó; ‘Mong rằng tưởng của tôi trong tương lai sẽ là như vậy’, và không tìm sự vui thích trong đó; ‘Mong rằng các hành của tôi trong tương lai sẽ là như vậy’, và không tìm sự vui thích trong đó; ‘Mong rằng thức của tôi trong tương lai sẽ là như vậy’, và không tìm sự vui thích trong đó.

Như vậy, này Tỷ-kheo, là không ước vọng về tương lai. Và này Tỷ-kheo, thế nào là bị lôi cuốn trong các pháp hiện tại? Ở đây, này Tỷ-kheo, có người phàm phu không được nghe Pháp, không đến với các bậc Thánh, không thuần thục Pháp của các bậc Thánh, không tu tập Pháp của các bậc Thánh; không đến với các bậc chân nhân, không thuần thục Pháp của các bậc chân nhân, không tu tập Pháp của các bậc chân nhân. Người ấy xem sắc là tự ngã, hoặc xem tự ngã là có sắc, hoặc xem sắc ở trong tự ngã, hoặc xem tự ngã ở trong sắc; xem cảm thọ là tự ngã, hoặc xem tự ngã là có cảm thọ, hoặc xem cảm thọ ở trong tự ngã, hoặc xem tự ngã ở trong cảm thọ; xem tưởng là tự ngã, hoặc xem tự ngã là có tưởng, hoặc xem tưởng ở trong tự ngã, hoặc xem tự ngã ở trong tưởng; xem các hành là tự ngã, hoặc xem tự ngã là có các hành, hoặc xem các hành ở trong tự ngã, hoặc xem tự ngã ở trong các hành; xem thức là tự ngã, hoặc xem tự ngã là có thức, hoặc xem thức ở trong tự ngã, hoặc xem tự ngã ở trong thức.

Như vậy, này Tỷ-kheo, là bị lôi cuốn trong các pháp hiện tại. Và này Tỷ-kheo, thế nào là không bị lôi cuốn trong các pháp hiện tại? Ở đây, này Tỷ-kheo, có vị Thánh đệ tử đã được nghe Pháp nhiều, đến với các bậc Thánh, thuần thục Pháp của các bậc Thánh, tu tập Pháp của các bậc Thánh; đến với các bậc chân nhân, thuần thục Pháp của các bậc chân nhân, tu tập Pháp của các bậc chân nhân. Vị ấy không xem sắc là tự ngã, không xem tự ngã là có sắc, không xem sắc ở trong tự ngã, không xem tự ngã ở trong sắc; không xem cảm thọ là tự ngã, không xem tự ngã là có cảm thọ, không xem cảm thọ ở trong tự ngã, không xem tự ngã ở trong cảm thọ; không xem tưởng là tự ngã, không xem tự ngã là có tưởng, không xem tưởng ở trong tự ngã, không xem tự ngã ở trong tưởng; không xem các hành là tự ngã, không xem tự ngã là có các hành, không xem các hành ở trong tự ngã, không xem tự ngã ở trong các hành; không xem thức là tự ngã, không xem tự ngã là có thức, không xem thức ở trong tự ngã, không xem tự ngã ở trong thức.

Như vậy, này Tỷ-kheo, là không bị lôi cuốn trong các pháp hiện tại.”

Nghĩa là

Đức Phật nói như vậy. Tôn giả Lomasakaṅgiya hoan hỷ, vui mừng đón nhận lời Đức Phật dạy. Kinh Lomasakaṅgiya Nhất Dạ Hiền Giả, bài thứ 4, chấm dứt.