Kinh Nhất Dạ Hiền Giả

Bài kinh nổi tiếng về sống trong hiện tại. Đức Phật đọc bài kệ 'Nhất Dạ Hiền' rồi giảng rõ: chạy theo quá khứ là cứ nhấm nháp lại niềm vui cũ về thân, cảm thọ, tưởng, hành, thức của mình; mong chờ tương lai là mơ tưởng về chúng trong mai sau; bị lôi cuốn trong hiện tại là xem năm uẩn là 'tôi' hay của 'tôi'. Người không làm ba việc ấy, nhìn rõ pháp hiện tại ngay tại chỗ, nhiệt tâm hôm nay vì 'ai biết chết ngày mai' — người ấy được gọi là bậc Nhất Dạ Hiền.

Điểm thực hành

Tối nay, trước khi ngủ, hãy dành một phút tự hỏi: hôm nay mình đã bao lần nhai lại chuyện cũ, bao lần mơ mộng chuyện mai sau? Chỉ cần nhận ra, không tự trách — nhận ra chính là đang ở hiện tại.

Tôi nghe kể lại như vầy: Một lần, Đức Phật ở thành Xá-vệ, trong rừng Kỳ-đà, khu vườn của ông Cấp Cô Độc. Ở đó, Đức Phật gọi các vị Tỷ-kheo: 'Này các Tỷ-kheo!' 'Dạ, bạch Đức Phật!' — các vị ấy đáp. Đức Phật nói như sau: 'Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng cho các ông phần tóm tắt và phần phân tích của Nhất Dạ Hiền. Hãy lắng nghe, chú tâm cho kỹ, Ta sẽ nói.' 'Thưa vâng, bạch Đức Phật.' — các vị Tỷ-kheo đáp. Đức Phật nói như sau:

Nghĩa là

Đừng chạy theo quá khứ, đừng mong chờ, ước vọng tương lai. Cái gì đã qua thì đã qua, tương lai thì chưa tới; chỉ có những gì đang diễn ra ngay hiện tại là cần nhìn cho rõ, ngay tại chỗ này. Không bị lôi cuốn, không bị rung chuyển: biết được vậy rồi, hãy nuôi dưỡng nếp sống ấy. Hôm nay là ngày phải nhiệt tâm làm việc cần làm — ai biết được, ngày mai có thể là cái chết! Vì không ai mặc cả được với Thần Chết và đạo quân hùng hậu của ông ta. Người sống như vậy, nhiệt tâm, đêm ngày không mệt mỏi: người ấy mới xứng gọi là bậc Nhất Dạ Hiền — người có một đêm lành — như lời bậc hiền an tịnh đã tuyên bố.

Này các Tỷ-kheo, thế nào là chạy theo quá khứ? Người ấy nghĩ: 'Ngày xưa sắc của tôi là như vậy' và tìm niềm vui thích trong đó; 'ngày xưa cảm thọ của tôi là như vậy' và tìm niềm vui thích trong đó; 'ngày xưa tưởng của tôi là như vậy' và tìm niềm vui thích trong đó; 'ngày xưa các hành của tôi là như vậy' và tìm niềm vui thích trong đó; 'ngày xưa thức của tôi là như vậy' và tìm niềm vui thích trong đó. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là chạy theo quá khứ. Thế nào là không chạy theo quá khứ? Người ấy nghĩ: 'Ngày xưa sắc của tôi là như vậy' nhưng không tìm niềm vui thích trong đó; 'ngày xưa cảm thọ của tôi là như vậy' nhưng không tìm niềm vui thích trong đó; 'ngày xưa tưởng của tôi là như vậy' nhưng không tìm niềm vui thích trong đó; 'ngày xưa các hành của tôi là như vậy' nhưng không tìm niềm vui thích trong đó; 'ngày xưa thức của tôi là như vậy' nhưng không tìm niềm vui thích trong đó.

Như vậy, này các Tỷ-kheo, là không chạy theo quá khứ. Thế nào là mong chờ tương lai? Người ấy nghĩ: 'Mong rằng mai sau sắc của tôi sẽ là như vậy' và tìm niềm vui thích trong đó; 'mong rằng mai sau cảm thọ của tôi sẽ là như vậy' và tìm niềm vui thích trong đó; 'mong rằng mai sau tưởng của tôi sẽ là như vậy' và tìm niềm vui thích trong đó; 'mong rằng mai sau các hành của tôi sẽ là như vậy' và tìm niềm vui thích trong đó; 'mong rằng mai sau thức của tôi sẽ là như vậy' và tìm niềm vui thích trong đó. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là mong chờ tương lai. Thế nào là không mong chờ tương lai? Người ấy nghĩ: 'Mong rằng mai sau sắc của tôi sẽ là như vậy' nhưng không tìm niềm vui thích trong đó; 'mong rằng mai sau cảm thọ của tôi sẽ là như vậy' nhưng không tìm niềm vui thích trong đó; 'mong rằng mai sau tưởng của tôi sẽ là như vậy' nhưng không tìm niềm vui thích trong đó; 'mong rằng mai sau các hành của tôi sẽ là như vậy' nhưng không tìm niềm vui thích trong đó; 'mong rằng mai sau thức của tôi sẽ là như vậy' nhưng không tìm niềm vui thích trong đó.

Như vậy, này các Tỷ-kheo, là không mong chờ tương lai. Thế nào là bị lôi cuốn giữa các pháp hiện tại? Ở đây, này các Tỷ-kheo, một người phàm không được học, không gặp các bậc thánh, không rành pháp của các bậc thánh, không được rèn luyện trong pháp của các bậc thánh; không gặp các bậc chân nhân, không rành pháp của các bậc chân nhân, không được rèn luyện trong pháp của các bậc chân nhân; người ấy xem sắc là tự ngã, hay xem tự ngã là có sắc, hay xem sắc ở trong tự ngã, hay xem tự ngã ở trong sắc; xem cảm thọ là tự ngã, hay xem tự ngã là có cảm thọ, hay xem cảm thọ ở trong tự ngã, hay xem tự ngã ở trong cảm thọ; xem tưởng là tự ngã, hay xem tự ngã là có tưởng, hay xem tưởng ở trong tự ngã, hay xem tự ngã ở trong tưởng; xem các hành là tự ngã, hay xem tự ngã là có các hành, hay xem các hành ở trong tự ngã, hay xem tự ngã ở trong các hành; xem thức là tự ngã, hay xem tự ngã là có thức, hay xem thức ở trong tự ngã, hay xem tự ngã ở trong thức.

Như vậy, này các Tỷ-kheo, là bị lôi cuốn giữa các pháp hiện tại. Thế nào là không bị lôi cuốn giữa các pháp hiện tại? Ở đây, này các Tỷ-kheo, một vị đệ tử thánh có học, đã gặp các bậc thánh, rành pháp của các bậc thánh, được rèn luyện trong pháp của các bậc thánh; đã gặp các bậc chân nhân, rành pháp của các bậc chân nhân, được rèn luyện trong pháp của các bậc chân nhân; vị ấy không xem sắc là tự ngã, không xem tự ngã là có sắc, không xem sắc ở trong tự ngã, không xem tự ngã ở trong sắc; không xem cảm thọ là tự ngã, không xem tự ngã là có cảm thọ, không xem cảm thọ ở trong tự ngã, không xem tự ngã ở trong cảm thọ; không xem tưởng là tự ngã, không xem tự ngã là có tưởng, không xem tưởng ở trong tự ngã, không xem tự ngã ở trong tưởng; không xem các hành là tự ngã, không xem tự ngã là có các hành, không xem các hành ở trong tự ngã, không xem tự ngã ở trong các hành; không xem thức là tự ngã, không xem tự ngã là có thức, không xem thức ở trong tự ngã, không xem tự ngã ở trong thức.

Như vậy, này các Tỷ-kheo, là không bị lôi cuốn giữa các pháp hiện tại.

Nghĩa là

Đừng chạy theo quá khứ, đừng mong chờ, ước vọng tương lai. Cái gì đã qua thì đã qua, tương lai thì chưa tới; chỉ có những gì đang diễn ra ngay hiện tại là cần nhìn cho rõ, ngay tại chỗ này. Không bị lôi cuốn, không bị rung chuyển: biết được vậy rồi, hãy nuôi dưỡng nếp sống ấy. Hôm nay là ngày phải nhiệt tâm làm việc cần làm — ai biết được, ngày mai có thể là cái chết! Vì không ai mặc cả được với Thần Chết và đạo quân hùng hậu của ông ta. Người sống như vậy, nhiệt tâm, đêm ngày không mệt mỏi: người ấy mới xứng gọi là bậc Nhất Dạ Hiền — người có một đêm lành — như lời bậc hiền an tịnh đã tuyên bố.

Khi Ta nói: 'Ta sẽ giảng cho các ông phần tóm tắt và phần phân tích của Nhất Dạ Hiền', câu nói ấy là nói về điều này. Đức Phật nói như vậy. Các vị Tỷ-kheo vui mừng, hoan hỷ với lời Đức Phật dạy. Kinh Nhất Dạ Hiền Giả (hết).