Kinh Phù-di

Vương tử Jayasena hỏi Tôn giả Phù-di về quan điểm cho rằng có ước nguyện hay không thì sống đời Phạm hạnh cũng chẳng đạt được kết quả gì. Tôn giả đáp theo cách mà thầy cho rằng Đức Phật sẽ dạy: kết quả không tùy thuộc vào ước nguyện, mà tùy thuộc ở chỗ hành trì đúng hay không đúng phương pháp. Đức Phật xác nhận lời đáp ấy là đúng, rồi giảng thêm bằng bốn cặp ví dụ: ép cát hay ép bột mè để lấy dầu, vắt sừng bò hay vắt bầu vú để lấy sữa, khuấy nước hay khuấy sữa đông để làm bơ, cọ gỗ tươi hay cọ gỗ khô để lấy lửa.

Điểm thực hành

Đừng trông vào ước nguyện hay cầu mong; hãy soi lại cách tu tập của mình có đúng phương pháp hay không — đủ từ chánh kiến đến chánh định — vì kết quả chỉ đến từ cách làm đúng.

Tôi nghe kể lại như vầy: Một lần, Đức Phật ở thành Vương Xá, trong khu Trúc Lâm, tại chỗ người ta cho sóc ăn. Buổi sáng hôm ấy, Tôn giả Phù-di mặc y, mang bình bát, đến nhà của vương tử Jayasena. Tới nơi, thầy ngồi xuống chỗ đã dọn sẵn. Vương tử Jayasena đến gặp Tôn giả Phù-di và chào hỏi thầy. Sau những lời chào hỏi thân tình, vương tử ngồi xuống một bên và nói: — Thưa thầy Phù-di, có một số Sa-môn và Bà-la-môn chủ trương như thế này, cho rằng: “Dù có ước nguyện mà sống đời Phạm hạnh (đời sống tu hành thanh tịnh), người ta cũng không đạt được kết quả; dù không có ước nguyện mà sống đời Phạm hạnh, cũng không đạt được kết quả; dù vừa có ước nguyện, vừa không có ước nguyện mà sống đời Phạm hạnh, cũng không đạt được kết quả; dù không có cũng không không có ước nguyện mà sống đời Phạm hạnh, cũng không đạt được kết quả.”

Về điều này, thầy của thầy Phù-di nói thế nào, giải thích ra sao? — Thưa vương tử, điều này tôi chưa từng được nghe trực tiếp từ Đức Phật, cũng chưa từng học trực tiếp từ Ngài. Nhưng rất có thể Đức Phật sẽ giải thích như thế này: “Dù có ước nguyện, nếu sống đời Phạm hạnh theo cách không đúng phương pháp, người ta không đạt được kết quả; dù không có ước nguyện, nếu sống đời Phạm hạnh theo cách không đúng phương pháp, cũng không đạt được kết quả; dù vừa có ước nguyện, vừa không có ước nguyện, nếu sống đời Phạm hạnh theo cách không đúng phương pháp, cũng không đạt được kết quả; dù không có cũng không không có ước nguyện, nếu sống đời Phạm hạnh theo cách không đúng phương pháp, cũng không đạt được kết quả.

Nhưng nếu sống đời Phạm hạnh theo cách đúng phương pháp, người ta đạt được kết quả, dù có ước nguyện, dù không có ước nguyện, dù vừa có ước nguyện, vừa không có ước nguyện, hay dù không có cũng không không có ước nguyện.” Tôi chưa từng nghe điều này trực tiếp từ Đức Phật, cũng chưa từng học trực tiếp từ Ngài. Nhưng rất có thể Đức Phật sẽ giải thích như vậy. “Nếu thầy của thầy Phù-di nói như vậy, giải thích như vậy, thì rõ ràng thầy của thầy đứng cao hơn hẳn tất cả các vị Sa-môn và Bà-la-môn khác.” Rồi vương tử Jayasena tự tay dọn cơm trong bát ăn của mình mời Tôn giả Phù-di. Sau bữa ăn, trên đường khất thực trở về, Tôn giả Phù-di đến gặp Đức Phật, đảnh lễ Ngài, ngồi xuống một bên và kể lại toàn bộ câu chuyện, rồi thưa thêm:

“Bạch Thế Tôn, sáng nay con mặc y, mang bình bát, đến nhà của vương tử Jayasena. Tới nơi, con ngồi xuống chỗ đã dọn sẵn. Rồi vương tử Jayasena đến gặp con, chào hỏi con. Sau những lời chào hỏi thân tình, vương tử ngồi xuống một bên và nói với con: “Thưa thầy Phù-di, có một số Sa-môn và Bà-la-môn chủ trương như thế này, cho rằng — dù có ước nguyện mà sống đời Phạm hạnh, người ta cũng không đạt được kết quả; dù không có ước nguyện mà sống đời Phạm hạnh, cũng không đạt được kết quả; dù vừa có ước nguyện, vừa không có ước nguyện mà sống đời Phạm hạnh, cũng không đạt được kết quả; dù không có cũng không không có ước nguyện mà sống đời Phạm hạnh, cũng không đạt được kết quả.”

“Về điều này, thầy của thầy Phù-di nói thế nào, giải thích ra sao?” Nghe vậy, con trả lời vương tử Jayasena: “Thưa vương tử, điều này tôi chưa từng được nghe trực tiếp từ Đức Phật, cũng chưa từng học trực tiếp từ Ngài. Nhưng rất có thể Đức Phật sẽ giải thích như thế này — dù có ước nguyện, nếu sống đời Phạm hạnh theo cách không đúng phương pháp, người ta không đạt được kết quả; dù không có ước nguyện, nếu sống đời Phạm hạnh theo cách không đúng phương pháp, cũng không đạt được kết quả; dù vừa có ước nguyện, vừa không có ước nguyện, nếu sống đời Phạm hạnh theo cách không đúng phương pháp, cũng không đạt được kết quả; dù không có cũng không không có ước nguyện, nếu sống đời Phạm hạnh theo cách không đúng phương pháp, cũng không đạt được kết quả.

Nhưng nếu sống đời Phạm hạnh theo cách đúng phương pháp, người ta đạt được kết quả, dù có ước nguyện, dù không có ước nguyện, dù vừa có ước nguyện, vừa không có ước nguyện, hay dù không có cũng không không có ước nguyện.” Tôi chưa từng nghe điều này trực tiếp từ Đức Phật, cũng chưa từng học trực tiếp từ Ngài. Nhưng rất có thể Đức Phật sẽ giải thích như vậy.” “Nếu thầy của thầy Phù-di nói như vậy, giải thích như vậy, thì rõ ràng thầy của thầy đứng cao hơn hẳn tất cả các vị Sa-môn và Bà-la-môn khác.” “Bạch Thế Tôn, khi được hỏi như vậy mà trả lời như vậy, liệu con có nói đúng lời Thế Tôn, không xuyên tạc Thế Tôn bằng điều sai sự thật, giải thích đúng Pháp và hợp với Pháp, và không một người đồng tu nào nói đúng Pháp có lý do để chỉ trích con không?”

“Đúng vậy, này Phù-di. Được hỏi như vậy mà trả lời như vậy, ông nói đúng lời Ta, không xuyên tạc Ta bằng điều sai sự thật. Ông giải thích đúng Pháp và hợp với Pháp, không một người đồng tu nào nói đúng Pháp có lý do để chỉ trích ông. Này Phù-di, những Sa-môn hay Bà-la-môn nào có tà kiến, tà tư duy, tà ngữ, tà nghiệp, tà mạng, tà tinh tấn, tà niệm, tà định: những người ấy, dù có ước nguyện mà sống đời Phạm hạnh, cũng không đạt được kết quả; dù không có ước nguyện mà sống đời Phạm hạnh, cũng không đạt được kết quả; dù vừa có ước nguyện, vừa không có ước nguyện mà sống đời Phạm hạnh, cũng không đạt được kết quả; dù không có cũng không không có ước nguyện mà sống đời Phạm hạnh, cũng không đạt được kết quả.

Vì sao vậy? Vì đó không phải là cách đúng để đạt được kết quả, này Phù-di. Ví như, này Phù-di, một người cần dầu, đi khắp nơi tìm dầu. Người ấy đổ cát vào thùng, cứ rưới nước lên rồi ép. Dù có ước nguyện, người ấy đổ cát vào thùng, cứ rưới nước lên rồi ép, cũng không ép ra được dầu; dù không có ước nguyện, người ấy đổ cát vào thùng, cứ rưới nước lên rồi ép, cũng không ép ra được dầu; dù vừa có ước nguyện, vừa không có ước nguyện, người ấy đổ cát vào thùng, cứ rưới nước lên rồi ép, cũng không ép ra được dầu; dù không có cũng không không có ước nguyện, người ấy đổ cát vào thùng, cứ rưới nước lên rồi ép, cũng không ép ra được dầu. Vì sao vậy? Vì đó không phải là cách đúng để ép ra dầu, này Phù-di.

Cũng vậy, này Phù-di, những Sa-môn hay Bà-la-môn nào có tà kiến, tà tư duy, tà ngữ, tà nghiệp, tà mạng, tà tinh tấn, tà niệm, tà định, dù có ước nguyện mà sống đời Phạm hạnh, cũng không đạt được kết quả; dù không có ước nguyện mà sống đời Phạm hạnh, cũng không đạt được kết quả; dù vừa có ước nguyện, vừa không có ước nguyện mà sống đời Phạm hạnh, cũng không đạt được kết quả; dù không có cũng không không có ước nguyện mà sống đời Phạm hạnh, cũng không đạt được kết quả. Vì sao vậy? Vì đó không phải là cách đúng để đạt được kết quả, này Phù-di. Ví như, này Phù-di, một người cần sữa, đi khắp nơi tìm sữa. Người ấy nắm sừng một con bò cái mới sinh con mà vắt.

Dù có ước nguyện, người ấy nắm sừng một con bò cái mới sinh con mà vắt, cũng không lấy được sữa; dù không có ước nguyện, người ấy nắm sừng một con bò cái mới sinh con mà vắt, cũng không lấy được sữa; dù vừa có ước nguyện, vừa không có ước nguyện, người ấy nắm sừng một con bò cái mới sinh con mà vắt, cũng không lấy được sữa; dù không có cũng không không có ước nguyện, người ấy nắm sừng một con bò cái mới sinh con mà vắt, cũng không lấy được sữa. Vì sao vậy? Vì đó không phải là cách đúng để lấy sữa, này Phù-di. Cũng vậy, này Phù-di, những Sa-môn hay Bà-la-môn nào có tà kiến, tà tư duy, tà ngữ, tà nghiệp, tà mạng, tà tinh tấn, tà niệm, tà định. Những người ấy, dù có ước nguyện mà sống đời Phạm hạnh, cũng không đạt được kết quả; dù không có ước nguyện mà sống đời Phạm hạnh, cũng không đạt được kết quả; dù vừa có ước nguyện, vừa không có ước nguyện mà sống đời Phạm hạnh, cũng không đạt được kết quả; dù không có cũng không không có ước nguyện mà sống đời Phạm hạnh, cũng không đạt được kết quả.

Vì sao vậy? Vì đó không phải là cách đúng để đạt được kết quả, này Phù-di. Ví như, này Phù-di, một người cần bơ, đi khắp nơi tìm bơ. Người ấy đổ nước vào hũ rồi lấy que mà khuấy. Dù có ước nguyện, người ấy đổ nước vào hũ rồi lấy que mà khuấy, cũng không làm ra được bơ; dù không có ước nguyện, người ấy đổ nước vào hũ rồi lấy que mà khuấy, cũng không làm ra được bơ; dù vừa có ước nguyện, vừa không có ước nguyện, người ấy đổ nước vào hũ rồi lấy que mà khuấy, cũng không làm ra được bơ; dù không có cũng không không có ước nguyện, người ấy đổ nước vào hũ rồi lấy que mà khuấy, cũng không làm ra được bơ. Vì sao vậy? Vì đó không phải là cách đúng để làm ra bơ, này Phù-di.

Cũng vậy, này Phù-di, những Sa-môn hay Bà-la-môn nào có tà kiến, tà tư duy, tà ngữ, tà nghiệp, tà mạng, tà tinh tấn, tà niệm, tà định. Những người ấy, dù có ước nguyện mà sống đời Phạm hạnh, cũng không đạt được kết quả; dù không có ước nguyện mà sống đời Phạm hạnh, cũng không đạt được kết quả; dù vừa có ước nguyện, vừa không có ước nguyện mà sống đời Phạm hạnh, cũng không đạt được kết quả; dù không có cũng không không có ước nguyện mà sống đời Phạm hạnh, cũng không đạt được kết quả. Vì sao vậy? Vì đó không phải là cách đúng để đạt được kết quả, này Phù-di. Ví như, này Phù-di, một người cần lửa, đi khắp nơi tìm lửa. Người ấy lấy thanh cọ lửa cọ vào một khúc gỗ tươi, còn nhựa.

Dù có ước nguyện, người ấy lấy thanh cọ lửa cọ vào một khúc gỗ tươi, còn nhựa, cũng không lấy được lửa; dù không có ước nguyện, người ấy lấy thanh cọ lửa cọ vào một khúc gỗ tươi, còn nhựa, cũng không lấy được lửa; dù vừa có ước nguyện, vừa không có ước nguyện, người ấy lấy thanh cọ lửa cọ vào một khúc gỗ tươi, còn nhựa, cũng không lấy được lửa; dù không có cũng không không có ước nguyện, người ấy lấy thanh cọ lửa cọ vào một khúc gỗ tươi, còn nhựa, cũng không lấy được lửa. Vì sao vậy? Vì đó không phải là cách đúng để lấy lửa, này Phù-di. Cũng vậy, này Phù-di, những Sa-môn hay Bà-la-môn nào có tà kiến, tà tư duy, tà ngữ, tà nghiệp, tà mạng, tà tinh tấn, tà niệm, tà định.

Những người ấy, dù có ước nguyện mà sống đời Phạm hạnh, cũng không đạt được kết quả; dù không có ước nguyện mà sống đời Phạm hạnh, cũng không đạt được kết quả; dù vừa có ước nguyện, vừa không có ước nguyện mà sống đời Phạm hạnh, cũng không đạt được kết quả; dù không có cũng không không có ước nguyện mà sống đời Phạm hạnh, cũng không đạt được kết quả. Vì sao vậy? Vì đó không phải là cách đúng để đạt được kết quả, này Phù-di. Này Phù-di, những Sa-môn hay Bà-la-môn nào có chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định: những người ấy, dù có ước nguyện mà sống đời Phạm hạnh, cũng đạt được kết quả; dù không có ước nguyện mà sống đời Phạm hạnh, cũng đạt được kết quả; dù vừa có ước nguyện, vừa không có ước nguyện mà sống đời Phạm hạnh, cũng đạt được kết quả; dù không có cũng không không có ước nguyện mà sống đời Phạm hạnh, cũng đạt được kết quả.

Vì sao vậy? Vì đó là cách đúng để đạt được kết quả, này Phù-di. Ví như, này Phù-di, một người cần dầu, đi khắp nơi tìm dầu. Người ấy đổ bột mè vào thùng, cứ rưới nước lên rồi ép. Dù có ước nguyện, người ấy đổ bột mè vào thùng, cứ rưới nước lên rồi ép, thì ép ra được dầu; dù không có ước nguyện, người ấy đổ bột mè vào thùng, cứ rưới nước lên rồi ép, thì ép ra được dầu; dù vừa có ước nguyện, vừa không có ước nguyện, người ấy đổ bột mè vào thùng, cứ rưới nước lên rồi ép, thì ép ra được dầu; dù không có cũng không không có ước nguyện, người ấy đổ bột mè vào thùng, cứ rưới nước lên rồi ép, thì ép ra được dầu. Vì sao vậy? Vì đó là cách đúng để ép ra dầu, này Phù-di.

Cũng vậy, này Phù-di, những Sa-môn hay Bà-la-môn nào có chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định. Những người ấy, dù có ước nguyện mà sống đời Phạm hạnh, cũng đạt được kết quả; dù không có ước nguyện mà sống đời Phạm hạnh, cũng đạt được kết quả; dù vừa có ước nguyện, vừa không có ước nguyện mà sống đời Phạm hạnh, cũng đạt được kết quả; dù không có cũng không không có ước nguyện mà sống đời Phạm hạnh, cũng đạt được kết quả. Vì sao vậy? Vì đó là cách đúng để đạt được kết quả, này Phù-di. Ví như, này Phù-di, một người cần sữa, đi khắp nơi tìm sữa. Người ấy vắt bầu vú của một con bò cái mới sinh con.

Dù có ước nguyện, người ấy vắt bầu vú của một con bò cái mới sinh con, thì lấy được sữa; dù không có ước nguyện, người ấy vắt bầu vú của một con bò cái mới sinh con, thì lấy được sữa; dù vừa có ước nguyện, vừa không có ước nguyện, người ấy vắt bầu vú của một con bò cái mới sinh con, thì lấy được sữa; dù không có cũng không không có ước nguyện, người ấy vắt bầu vú của một con bò cái mới sinh con, thì lấy được sữa. Vì sao vậy? Vì đó là cách đúng để lấy sữa, này Phù-di. Cũng vậy, này Phù-di, những Sa-môn hay Bà-la-môn nào có chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định. Những người ấy, dù có ước nguyện mà sống đời Phạm hạnh, cũng đạt được kết quả; dù không có ước nguyện mà sống đời Phạm hạnh, cũng đạt được kết quả; dù vừa có ước nguyện, vừa không có ước nguyện mà sống đời Phạm hạnh, cũng đạt được kết quả; dù không có cũng không không có ước nguyện mà sống đời Phạm hạnh, cũng đạt được kết quả.

Vì sao vậy? Vì đó là cách đúng để đạt được kết quả, này Phù-di. Ví như, này Phù-di, một người cần bơ, đi khắp nơi tìm bơ. Người ấy đổ sữa đông vào hũ rồi lấy que mà khuấy. Dù có ước nguyện, người ấy đổ sữa đông vào hũ rồi lấy que mà khuấy, thì làm ra được bơ; dù không có ước nguyện, người ấy đổ sữa đông vào hũ rồi lấy que mà khuấy, thì làm ra được bơ; dù vừa có ước nguyện, vừa không có ước nguyện, người ấy đổ sữa đông vào hũ rồi lấy que mà khuấy, thì làm ra được bơ; dù không có cũng không không có ước nguyện, người ấy đổ sữa đông vào hũ rồi lấy que mà khuấy, thì làm ra được bơ. Vì sao vậy? Vì đó là cách đúng để làm ra bơ, này Phù-di. Cũng vậy, này Phù-di, những Sa-môn hay Bà-la-môn nào có chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định.

Những người ấy, dù có ước nguyện mà sống đời Phạm hạnh, cũng đạt được kết quả; dù không có ước nguyện mà sống đời Phạm hạnh, cũng đạt được kết quả; dù vừa có ước nguyện, vừa không có ước nguyện mà sống đời Phạm hạnh, cũng đạt được kết quả; dù không có cũng không không có ước nguyện mà sống đời Phạm hạnh, cũng đạt được kết quả. Vì sao vậy? Vì đó là cách đúng để đạt được kết quả, này Phù-di. Ví như, này Phù-di, một người cần lửa, đi khắp nơi tìm lửa. Người ấy lấy thanh cọ lửa cọ vào một khúc gỗ khô, đã héo. Dù có ước nguyện, người ấy lấy thanh cọ lửa cọ vào một khúc gỗ khô, đã héo, thì lấy được lửa; dù không có ước nguyện, người ấy lấy thanh cọ lửa cọ vào một khúc gỗ khô, đã héo, thì lấy được lửa; dù vừa có ước nguyện, vừa không có ước nguyện, người ấy lấy thanh cọ lửa cọ vào một khúc gỗ khô, đã héo, thì lấy được lửa; dù không có cũng không không có ước nguyện, người ấy lấy thanh cọ lửa cọ vào một khúc gỗ khô, đã héo, thì lấy được lửa.

Vì sao vậy? Vì đó là cách đúng để lấy lửa, này Phù-di. Cũng vậy, này Phù-di, những Sa-môn hay Bà-la-môn nào có chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định. Những người ấy, dù có ước nguyện mà sống đời Phạm hạnh, cũng đạt được kết quả; dù không có ước nguyện mà sống đời Phạm hạnh, cũng đạt được kết quả; dù vừa có ước nguyện, vừa không có ước nguyện mà sống đời Phạm hạnh, cũng đạt được kết quả; dù không có cũng không không có ước nguyện mà sống đời Phạm hạnh, cũng đạt được kết quả. Vì sao vậy? Vì đó là cách đúng để đạt được kết quả, này Phù-di. “Này Phù-di, nếu bốn ví dụ này tự hiện ra trong tâm ông khi ông nói với vương tử Jayasena, thì không có gì lạ nếu vương tử Jayasena tin tưởng ông, và khi đã tin tưởng, sẽ cư xử với ông đúng như một người đã tin tưởng.”

“Nhưng bạch Thế Tôn, làm sao bốn ví dụ này tự hiện ra trong tâm con cho vương tử Jayasena được, những ví dụ lạ thường, trước nay con chưa từng nghe, như chúng hiện ra với Thế Tôn?” Đức Phật nói như vậy. Tôn giả Phù-di vui mừng, hoan hỷ với lời Đức Phật dạy. Kinh Phù-di, bài thứ 6, hết.