Kinh Chân Nhân

Đức Phật giảng cho các Tỷ-kheo tại Xá-vệ về tính chất của người chân nhân và của kẻ không phải chân nhân. Điểm khác nhau không nằm ở chỗ người ta có gì — gia đình cao sang, giàu có, danh tiếng, phẩm vật cúng dường, học rộng, thông thạo Luật, cho đến các thiền chứng và các xứ vô sắc — mà ở chỗ người ta có lấy điều đó để tự đề cao mình và coi thường người khác hay không. Người chân nhân thấy rõ tham, sân, si không diệt mất nhờ những thứ ấy, mà nhờ thực hành đúng Pháp; ở các thiền chứng, người ấy giữ tâm không đồng hóa với thành tựu của mình, và đỉnh cao là vị chứng Diệt thọ tưởng định, dứt sạch lậu hoặc, không còn tưởng tượng mình là bất cứ gì.

Tôi nghe kể lại như vầy: Một lần, Đức Phật ở thành Xá-vệ, trong rừng Kỳ-đà, khu vườn của ông Cấp Cô Độc. Tại đó, Đức Phật gọi các Tỷ-kheo (vị tu sĩ khất thực): “Này các Tỷ-kheo!” “Bạch Thế Tôn”, các vị Tỷ-kheo đáp lại Đức Phật. Đức Phật nói như vầy: “Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng cho các ông về tính chất của người chân nhân và tính chất của kẻ không phải chân nhân. Hãy nghe và suy xét cho kỹ, Ta sẽ nói.” “Thưa vâng, bạch Thế Tôn”, các vị Tỷ-kheo vâng đáp Đức Phật. Đức Phật nói như vầy: “Này các Tỷ-kheo, thế nào là tính chất của kẻ không phải chân nhân? Ở đây, này các Tỷ-kheo, một kẻ không phải chân nhân xuất gia từ một gia đình cao sang. Người ấy suy nghĩ như sau:

‘Ta xuất gia từ một gia đình cao sang, còn các Tỷ-kheo này thì không xuất gia từ gia đình cao sang.’ Vì thuộc gia đình cao sang, người ấy tự đề cao mình và coi thường người khác. Này các Tỷ-kheo, đó là tính chất của kẻ không phải chân nhân. Còn người chân nhân, này các Tỷ-kheo, suy nghĩ như sau: ‘Không phải nhờ thuộc gia đình cao sang mà tâm tham bị diệt mất, tâm sân bị diệt mất, hay tâm si bị diệt mất. Dù một người không xuất gia từ gia đình cao sang, nhưng nếu người ấy thực hành đúng theo Pháp (lời dạy của Đức Phật), thực hành đúng đắn, sống đúng theo Pháp, thì chính vì điều ấy người ấy đáng được kính trọng, đáng được khen ngợi.’ Người ấy lấy sự thực hành làm điều chính yếu, nên không vì thuộc gia đình cao sang mà tự đề cao mình hay coi thường người khác.

Này các Tỷ-kheo, đó là tính chất của người chân nhân. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, một kẻ không phải chân nhân xuất gia từ một gia đình lớn. Người ấy suy nghĩ: ‘Ta xuất gia từ một gia đình lớn, còn các Tỷ-kheo này thì không xuất gia từ gia đình lớn.’ Vì thuộc gia đình lớn, người ấy tự đề cao mình và coi thường người khác. Đó cũng là tính chất của kẻ không phải chân nhân. Còn người chân nhân suy nghĩ: ‘Không phải nhờ thuộc gia đình lớn mà tâm tham bị diệt mất, tâm sân bị diệt mất, hay tâm si bị diệt mất. Dù một người không xuất gia từ gia đình lớn, nhưng nếu người ấy thực hành đúng theo Pháp (lời dạy của Đức Phật), thực hành đúng đắn, sống đúng theo Pháp, thì chính vì điều ấy người ấy đáng được kính trọng, đáng được khen ngợi.’ Người ấy lấy sự thực hành làm điều chính yếu, nên không vì thuộc gia đình lớn mà tự đề cao mình hay coi thường người khác. Đó cũng là tính chất của người chân nhân.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, một kẻ không phải chân nhân xuất gia từ một gia đình giàu có. Người ấy suy nghĩ: ‘Ta xuất gia từ một gia đình giàu có, còn các Tỷ-kheo này thì không xuất gia từ gia đình giàu có.’ Vì thuộc gia đình giàu có, người ấy tự đề cao mình và coi thường người khác. Đó cũng là tính chất của kẻ không phải chân nhân. Còn người chân nhân suy nghĩ: ‘Không phải nhờ thuộc gia đình giàu có mà tâm tham bị diệt mất, tâm sân bị diệt mất, hay tâm si bị diệt mất. Dù một người không xuất gia từ gia đình giàu có, nhưng nếu người ấy thực hành đúng theo Pháp (lời dạy của Đức Phật), thực hành đúng đắn, sống đúng theo Pháp, thì chính vì điều ấy người ấy đáng được kính trọng, đáng được khen ngợi.’ Người ấy lấy sự thực hành làm điều chính yếu, nên không vì thuộc gia đình giàu có mà tự đề cao mình hay coi thường người khác. Đó cũng là tính chất của người chân nhân.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, một kẻ không phải chân nhân xuất gia từ một gia đình cực kỳ giàu có. Người ấy suy nghĩ như sau: ‘Ta xuất gia từ một gia đình cực kỳ giàu có, còn các Tỷ-kheo này thì không xuất gia từ gia đình cực kỳ giàu có.’ Vì thuộc gia đình cực kỳ giàu có, người ấy tự đề cao mình và coi thường người khác. Này các Tỷ-kheo, đó cũng là tính chất của kẻ không phải chân nhân. Còn người chân nhân, này các Tỷ-kheo, suy nghĩ như sau: ‘Không phải nhờ thuộc gia đình cực kỳ giàu có mà tâm tham bị diệt mất, tâm sân bị diệt mất, hay tâm si bị diệt mất. Dù một người không xuất gia từ gia đình cực kỳ giàu có, nhưng nếu người ấy thực hành đúng theo Pháp (lời dạy của Đức Phật), thực hành đúng đắn, sống đúng theo Pháp, thì chính vì điều ấy người ấy đáng được kính trọng, đáng được khen ngợi.’ Người ấy lấy sự thực hành làm điều chính yếu, nên không vì thuộc gia đình cực kỳ giàu có mà tự đề cao mình hay coi thường người khác.

Này các Tỷ-kheo, đó cũng là tính chất của người chân nhân. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, một kẻ không phải chân nhân được nhiều người biết đến, có danh tiếng. Người ấy suy nghĩ như sau: ‘Ta được nhiều người biết đến, có danh tiếng, còn các Tỷ-kheo này ít ai biết đến, chẳng có tiếng tăm gì.’ Vì được nhiều người biết đến, người ấy tự đề cao mình và coi thường người khác. Này các Tỷ-kheo, đó cũng là tính chất của kẻ không phải chân nhân. Còn người chân nhân, này các Tỷ-kheo, suy nghĩ như sau: ‘Không phải nhờ được nhiều người biết đến mà tâm tham bị diệt mất, tâm sân bị diệt mất, hay tâm si bị diệt mất. Dù một người không được nhiều người biết đến, có danh tiếng, nhưng nếu người ấy thực hành đúng theo Pháp (lời dạy của Đức Phật), thực hành đúng đắn, sống đúng theo Pháp, thì chính vì điều ấy người ấy đáng được kính trọng, đáng được khen ngợi.’ Người ấy lấy sự thực hành làm điều chính yếu, nên không vì được nhiều người biết đến mà tự đề cao mình hay coi thường người khác.

Này các Tỷ-kheo, đó cũng là tính chất của người chân nhân. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, một kẻ không phải chân nhân nhận được nhiều phẩm vật cúng dường: y phục, đồ ăn khất thực, chỗ ở, thuốc men và vật dụng cần thiết cho người bệnh. Người ấy suy nghĩ như sau: ‘Ta nhận được y phục, đồ ăn khất thực, chỗ ở, thuốc men và vật dụng cho người bệnh, còn các Tỷ-kheo này thì không nhận được như vậy.’ Vì những phẩm vật nhận được, người ấy tự đề cao mình và coi thường người khác. Này các Tỷ-kheo, đó cũng là tính chất của kẻ không phải chân nhân. Còn người chân nhân, này các Tỷ-kheo, suy nghĩ như sau: ‘Không phải nhờ những phẩm vật nhận được mà tâm tham bị diệt mất, tâm sân bị diệt mất, hay tâm si bị diệt mất.

Dù một người không nhận được những phẩm vật như vậy, nhưng nếu người ấy thực hành đúng theo Pháp (lời dạy của Đức Phật), thực hành đúng đắn, sống đúng theo Pháp, thì chính vì điều ấy người ấy đáng được kính trọng, đáng được khen ngợi.’ Người ấy lấy sự thực hành làm điều chính yếu, nên không vì những phẩm vật nhận được mà tự đề cao mình hay coi thường người khác. Này các Tỷ-kheo, đó cũng là tính chất của người chân nhân. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, một kẻ không phải chân nhân là người học rộng, nghe nhiều. Người ấy suy nghĩ như sau: ‘Ta là người học rộng, còn các Tỷ-kheo này thì học ít.’ Vì sự học rộng của mình, người ấy tự đề cao mình và coi thường người khác.

Này các Tỷ-kheo, đó cũng là tính chất của kẻ không phải chân nhân. Còn người chân nhân, này các Tỷ-kheo, suy nghĩ như sau: ‘Không phải nhờ sự học rộng của mình mà tâm tham bị diệt mất, tâm sân bị diệt mất, hay tâm si bị diệt mất. Dù một người không là người học rộng, nhưng nếu người ấy thực hành đúng theo Pháp (lời dạy của Đức Phật), thực hành đúng đắn, sống đúng theo Pháp, thì chính vì điều ấy người ấy đáng được kính trọng, đáng được khen ngợi.’ Người ấy lấy sự thực hành làm điều chính yếu, nên không vì sự học rộng của mình mà tự đề cao mình hay coi thường người khác. Này các Tỷ-kheo, đó cũng là tính chất của người chân nhân. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, một kẻ không phải chân nhân là người thông thạo Luật.

Người ấy suy nghĩ như sau: ‘Ta là người thông thạo Luật, còn các Tỷ-kheo này thì không thông thạo Luật.’ Vì sự thông thạo Luật của mình, người ấy tự đề cao mình và coi thường người khác. Này các Tỷ-kheo, đó cũng là tính chất của kẻ không phải chân nhân. Còn người chân nhân, này các Tỷ-kheo, suy nghĩ như sau: ‘Không phải nhờ sự thông thạo Luật của mình mà tâm tham bị diệt mất, tâm sân bị diệt mất, hay tâm si bị diệt mất. Dù một người không là người thông thạo Luật, nhưng nếu người ấy thực hành đúng theo Pháp (lời dạy của Đức Phật), thực hành đúng đắn, sống đúng theo Pháp, thì chính vì điều ấy người ấy đáng được kính trọng, đáng được khen ngợi.’ Người ấy lấy sự thực hành làm điều chính yếu, nên không vì sự thông thạo Luật của mình mà tự đề cao mình hay coi thường người khác.

Này các Tỷ-kheo, đó cũng là tính chất của người chân nhân. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, một kẻ không phải chân nhân là người thuyết Pháp. Người ấy suy nghĩ như sau: ‘Ta là người thuyết Pháp, còn các Tỷ-kheo này thì không phải là người thuyết Pháp.’ Vì việc mình là người thuyết Pháp, người ấy tự đề cao mình và coi thường người khác. Này các Tỷ-kheo, đó cũng là tính chất của kẻ không phải chân nhân. Còn người chân nhân, này các Tỷ-kheo, suy nghĩ như sau: ‘Không phải nhờ việc mình là người thuyết Pháp mà tâm tham bị diệt mất, tâm sân bị diệt mất, hay tâm si bị diệt mất. Dù một người không là người thuyết Pháp, nhưng nếu người ấy thực hành đúng theo Pháp (lời dạy của Đức Phật), thực hành đúng đắn, sống đúng theo Pháp, thì chính vì điều ấy người ấy đáng được kính trọng, đáng được khen ngợi.’ Người ấy lấy sự thực hành làm điều chính yếu, nên không vì việc mình là người thuyết Pháp mà tự đề cao mình hay coi thường người khác.

Này các Tỷ-kheo, đó cũng là tính chất của người chân nhân. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, một kẻ không phải chân nhân sống ở trong rừng. Người ấy suy nghĩ như sau: ‘Ta sống ở trong rừng, còn các Tỷ-kheo này thì không sống ở trong rừng.’ Vì việc sống ở trong rừng của mình, người ấy tự đề cao mình và coi thường người khác. Này các Tỷ-kheo, đó cũng là tính chất của kẻ không phải chân nhân. Còn người chân nhân, này các Tỷ-kheo, suy nghĩ như sau: ‘Không phải nhờ việc sống ở trong rừng của mình mà tâm tham bị diệt mất, tâm sân bị diệt mất, hay tâm si bị diệt mất. Dù một người không sống ở trong rừng, nhưng nếu người ấy thực hành đúng theo Pháp (lời dạy của Đức Phật), thực hành đúng đắn, sống đúng theo Pháp, thì chính vì điều ấy người ấy đáng được kính trọng, đáng được khen ngợi.’ Người ấy lấy sự thực hành làm điều chính yếu, nên không vì việc sống ở trong rừng của mình mà tự đề cao mình hay coi thường người khác.

Này các Tỷ-kheo, đó cũng là tính chất của người chân nhân. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, một kẻ không phải chân nhân mặc y phấn tảo (y may bằng vải vụn lượm được ở bãi tha ma hay đống rác). Người ấy suy nghĩ như sau: ‘Ta mặc y phấn tảo, còn các Tỷ-kheo này thì không mặc y phấn tảo.’ Vì việc mặc y phấn tảo của mình, người ấy tự đề cao mình và coi thường người khác. Này các Tỷ-kheo, đó cũng là tính chất của kẻ không phải chân nhân. Còn người chân nhân, này các Tỷ-kheo, suy nghĩ như sau: ‘Không phải nhờ việc mặc y phấn tảo của mình mà tâm tham bị diệt mất, tâm sân bị diệt mất, hay tâm si bị diệt mất. Dù một người không mặc y phấn tảo, nhưng nếu người ấy thực hành đúng theo Pháp (lời dạy của Đức Phật), thực hành đúng đắn, sống đúng theo Pháp, thì chính vì điều ấy người ấy đáng được kính trọng, đáng được khen ngợi.’ Người ấy lấy sự thực hành làm điều chính yếu, nên không vì việc mặc y phấn tảo của mình mà tự đề cao mình hay coi thường người khác.

Này các Tỷ-kheo, đó cũng là tính chất của người chân nhân. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, một kẻ không phải chân nhân chỉ ăn đồ khất thực. Người ấy suy nghĩ như sau: ‘Ta chỉ ăn đồ khất thực, còn các Tỷ-kheo này thì không chỉ ăn đồ khất thực.’ Vì việc chỉ ăn đồ khất thực của mình, người ấy tự đề cao mình và coi thường người khác. Này các Tỷ-kheo, đó cũng là tính chất của kẻ không phải chân nhân. Còn người chân nhân, này các Tỷ-kheo, suy nghĩ như sau: ‘Không phải nhờ việc chỉ ăn đồ khất thực của mình mà tâm tham bị diệt mất, tâm sân bị diệt mất, hay tâm si bị diệt mất. Dù một người không chỉ ăn đồ khất thực, nhưng nếu người ấy thực hành đúng theo Pháp (lời dạy của Đức Phật), thực hành đúng đắn, sống đúng theo Pháp, thì chính vì điều ấy người ấy đáng được kính trọng, đáng được khen ngợi.’ Người ấy lấy sự thực hành làm điều chính yếu, nên không vì việc chỉ ăn đồ khất thực của mình mà tự đề cao mình hay coi thường người khác.

Này các Tỷ-kheo, đó cũng là tính chất của người chân nhân. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, một kẻ không phải chân nhân ở dưới gốc cây. Người ấy suy nghĩ như sau: ‘Ta ở dưới gốc cây, còn các Tỷ-kheo này thì không ở dưới gốc cây.’ Vì việc ở dưới gốc cây của mình, người ấy tự đề cao mình và coi thường người khác. Này các Tỷ-kheo, đó cũng là tính chất của kẻ không phải chân nhân. Còn người chân nhân, này các Tỷ-kheo, suy nghĩ như sau: ‘Không phải nhờ việc ở dưới gốc cây của mình mà tâm tham bị diệt mất, tâm sân bị diệt mất, hay tâm si bị diệt mất. Dù một người không ở dưới gốc cây, nhưng nếu người ấy thực hành đúng theo Pháp (lời dạy của Đức Phật), thực hành đúng đắn, sống đúng theo Pháp, thì chính vì điều ấy người ấy đáng được kính trọng, đáng được khen ngợi.’ Người ấy lấy sự thực hành làm điều chính yếu, nên không vì việc ở dưới gốc cây của mình mà tự đề cao mình hay coi thường người khác.

Này các Tỷ-kheo, đó cũng là tính chất của người chân nhân. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, một kẻ không phải chân nhân ở tại bãi tha ma. Người ấy suy nghĩ: ‘Ta ở tại bãi tha ma, còn các Tỷ-kheo này thì không ở tại bãi tha ma.’ Vì việc ở tại bãi tha ma của mình, người ấy tự đề cao mình và coi thường người khác. Đó cũng là tính chất của kẻ không phải chân nhân. Còn người chân nhân suy nghĩ: ‘Không phải nhờ việc ở tại bãi tha ma của mình mà tâm tham bị diệt mất, tâm sân bị diệt mất, hay tâm si bị diệt mất. Dù một người không ở tại bãi tha ma, nhưng nếu người ấy thực hành đúng theo Pháp (lời dạy của Đức Phật), thực hành đúng đắn, sống đúng theo Pháp, thì chính vì điều ấy người ấy đáng được kính trọng, đáng được khen ngợi.’ Người ấy lấy sự thực hành làm điều chính yếu, nên không vì việc ở tại bãi tha ma của mình mà tự đề cao mình hay coi thường người khác. Đó cũng là tính chất của người chân nhân.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, một kẻ không phải chân nhân ở ngoài trời, không mái che. Người ấy suy nghĩ: ‘Ta ở ngoài trời, còn các Tỷ-kheo này thì không ở ngoài trời.’ Vì việc ở ngoài trời của mình, người ấy tự đề cao mình và coi thường người khác. Đó cũng là tính chất của kẻ không phải chân nhân. Còn người chân nhân suy nghĩ: ‘Không phải nhờ việc ở ngoài trời của mình mà tâm tham bị diệt mất, tâm sân bị diệt mất, hay tâm si bị diệt mất. Dù một người không ở ngoài trời, nhưng nếu người ấy thực hành đúng theo Pháp (lời dạy của Đức Phật), thực hành đúng đắn, sống đúng theo Pháp, thì chính vì điều ấy người ấy đáng được kính trọng, đáng được khen ngợi.’ Người ấy lấy sự thực hành làm điều chính yếu, nên không vì việc ở ngoài trời của mình mà tự đề cao mình hay coi thường người khác. Đó cũng là tính chất của người chân nhân.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, một kẻ không phải chân nhân giữ hạnh chỉ ngồi, không bao giờ nằm. Người ấy suy nghĩ: ‘Ta giữ hạnh chỉ ngồi, không nằm, còn các Tỷ-kheo này thì không giữ hạnh ấy.’ Vì hạnh chỉ ngồi, không nằm của mình, người ấy tự đề cao mình và coi thường người khác. Đó cũng là tính chất của kẻ không phải chân nhân. Còn người chân nhân suy nghĩ: ‘Không phải nhờ hạnh chỉ ngồi, không nằm của mình mà tâm tham bị diệt mất, tâm sân bị diệt mất, hay tâm si bị diệt mất. Dù một người không giữ hạnh chỉ ngồi, không nằm, nhưng nếu người ấy thực hành đúng theo Pháp (lời dạy của Đức Phật), thực hành đúng đắn, sống đúng theo Pháp, thì chính vì điều ấy người ấy đáng được kính trọng, đáng được khen ngợi.’ Người ấy lấy sự thực hành làm điều chính yếu, nên không vì hạnh chỉ ngồi, không nằm của mình mà tự đề cao mình hay coi thường người khác. Đó cũng là tính chất của người chân nhân.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, một kẻ không phải chân nhân ngủ ở bất cứ chỗ nào đã được trải sẵn, không kén chọn. Người ấy suy nghĩ: ‘Ta ngủ ở bất cứ chỗ nào được trải sẵn, còn các Tỷ-kheo này thì không như vậy.’ Vì việc ngủ ở bất cứ chỗ nào được trải sẵn của mình, người ấy tự đề cao mình và coi thường người khác. Đó cũng là tính chất của kẻ không phải chân nhân. Còn người chân nhân suy nghĩ: ‘Không phải nhờ việc ngủ ở bất cứ chỗ nào được trải sẵn của mình mà tâm tham bị diệt mất, tâm sân bị diệt mất, hay tâm si bị diệt mất. Dù một người không ngủ ở bất cứ chỗ nào được trải sẵn, nhưng nếu người ấy thực hành đúng theo Pháp (lời dạy của Đức Phật), thực hành đúng đắn, sống đúng theo Pháp, thì chính vì điều ấy người ấy đáng được kính trọng, đáng được khen ngợi.’ Người ấy lấy sự thực hành làm điều chính yếu, nên không vì việc ngủ ở bất cứ chỗ nào được trải sẵn của mình mà tự đề cao mình hay coi thường người khác. Đó cũng là tính chất của người chân nhân.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, một kẻ không phải chân nhân chỉ ăn một lần ngồi trong ngày. Người ấy suy nghĩ như sau: ‘Ta chỉ ăn một lần ngồi trong ngày, còn các Tỷ-kheo này thì không ăn như vậy.’ Vì việc ăn một lần ngồi ấy, người ấy tự đề cao mình và coi thường người khác. Này các Tỷ-kheo, đó cũng là tính chất của kẻ không phải chân nhân. Còn người chân nhân, này các Tỷ-kheo, suy nghĩ như sau: ‘Không phải nhờ việc ăn một lần ngồi mà tâm tham bị diệt mất, tâm sân bị diệt mất, hay tâm si bị diệt mất. Dù một người không ăn một lần ngồi trong ngày, nhưng nếu người ấy thực hành đúng theo Pháp (lời dạy của Đức Phật), thực hành đúng đắn, sống đúng theo Pháp, thì chính vì điều ấy người ấy đáng được kính trọng, đáng được khen ngợi.’ Người ấy lấy sự thực hành làm điều chính yếu, nên không vì việc ăn một lần ngồi mà tự đề cao mình hay coi thường người khác.

Này các Tỷ-kheo, đó cũng là tính chất của người chân nhân. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, một kẻ không phải chân nhân tách xa các dục, tách xa các pháp bất thiện, chứng và trú thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc sinh ra từ sự tách ly, còn tầm còn tứ. Người ấy suy nghĩ như sau: ‘Ta đã chứng đắc thiền thứ nhất, còn các Tỷ-kheo này thì không chứng đắc thiền thứ nhất.’ Vì chứng đắc thiền thứ nhất ấy, người ấy tự đề cao mình và coi thường người khác. Này các Tỷ-kheo, đó cũng là tính chất của kẻ không phải chân nhân. Còn người chân nhân, này các Tỷ-kheo, suy nghĩ như sau: ‘Ngay cả chứng đắc thiền thứ nhất, Thế Tôn cũng dạy rằng không nên đồng hóa mình với nó.

Người ta tưởng tượng nó thế nào, nó lại thành ra khác thế ấy.’ Người ấy lấy sự không đồng hóa ấy làm điều chính yếu, nên không vì chứng đắc thiền thứ nhất mà tự đề cao mình hay coi thường người khác. Này các Tỷ-kheo, đó cũng là tính chất của người chân nhân. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, một kẻ không phải chân nhân làm lắng dịu tầm và tứ, chứng và trú thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc sinh ra từ định, không tầm không tứ, tâm tĩnh lặng bên trong, nhất tâm. Người ấy suy nghĩ: ‘Ta đã chứng đắc thiền thứ hai, còn các Tỷ-kheo này thì không chứng đắc thiền thứ hai.’ Vì chứng đắc thiền thứ hai ấy, người ấy tự đề cao mình và coi thường người khác. Đó cũng là tính chất của kẻ không phải chân nhân. Còn người chân nhân suy nghĩ: ‘Ngay cả chứng đắc thiền thứ hai, Thế Tôn cũng dạy rằng không nên đồng hóa mình với nó. Người ta tưởng tượng nó thế nào, nó lại thành ra khác thế ấy.’ Người ấy lấy sự không đồng hóa ấy làm điều chính yếu, nên không vì chứng đắc thiền thứ hai mà tự đề cao mình hay coi thường người khác. Đó cũng là tính chất của người chân nhân.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, một kẻ không phải chân nhân ly hỷ, trú xả, chánh niệm và tỉnh giác, thân cảm nhận sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là ‘xả niệm lạc trú’, chứng và trú thiền thứ ba. Người ấy suy nghĩ: ‘Ta đã chứng đắc thiền thứ ba, còn các Tỷ-kheo này thì không chứng đắc thiền thứ ba.’ Vì chứng đắc thiền thứ ba ấy, người ấy tự đề cao mình và coi thường người khác. Đó cũng là tính chất của kẻ không phải chân nhân. Còn người chân nhân suy nghĩ: ‘Ngay cả chứng đắc thiền thứ ba, Thế Tôn cũng dạy rằng không nên đồng hóa mình với nó. Người ta tưởng tượng nó thế nào, nó lại thành ra khác thế ấy.’ Người ấy lấy sự không đồng hóa ấy làm điều chính yếu, nên không vì chứng đắc thiền thứ ba mà tự đề cao mình hay coi thường người khác. Đó cũng là tính chất của người chân nhân.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, một kẻ không phải chân nhân xả lạc, xả khổ, diệt hẳn hỷ và ưu đã cảm thọ từ trước, chứng và trú thiền thứ tư, không khổ không lạc, xả niệm thanh tịnh. Người ấy suy nghĩ như sau: ‘Ta đã chứng đắc thiền thứ tư, còn các Tỷ-kheo này thì không chứng đắc thiền thứ tư.’ Vì chứng đắc thiền thứ tư ấy, người ấy tự đề cao mình và coi thường người khác. Này các Tỷ-kheo, đó cũng là tính chất của kẻ không phải chân nhân. Còn người chân nhân, này các Tỷ-kheo, suy nghĩ như sau: ‘Ngay cả chứng đắc thiền thứ tư, Thế Tôn cũng dạy rằng không nên đồng hóa mình với nó. Người ta tưởng tượng nó thế nào, nó lại thành ra khác thế ấy.’ Người ấy lấy sự không đồng hóa ấy làm điều chính yếu, nên không vì chứng đắc thiền thứ tư mà tự đề cao mình hay coi thường người khác.

Này các Tỷ-kheo, đó cũng là tính chất của người chân nhân. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, một kẻ không phải chân nhân vượt qua hẳn mọi tưởng về sắc, làm diệt mất mọi tưởng về chướng ngại, không tác ý đến các tưởng sai khác, với ý tưởng ‘hư không là vô biên’, chứng và trú Không vô biên xứ. Người ấy suy nghĩ như sau: ‘Ta đã chứng đắc Không vô biên xứ, còn các Tỷ-kheo này thì không chứng đắc Không vô biên xứ.’ Vì chứng đắc Không vô biên xứ ấy, người ấy tự đề cao mình và coi thường người khác. Này các Tỷ-kheo, đó cũng là tính chất của kẻ không phải chân nhân. Còn người chân nhân, này các Tỷ-kheo, suy nghĩ như sau: ‘Ngay cả chứng đắc Không vô biên xứ, Thế Tôn cũng dạy rằng không nên đồng hóa mình với nó.

Người ta tưởng tượng nó thế nào, nó lại thành ra khác thế ấy.’ Người ấy lấy sự không đồng hóa ấy làm điều chính yếu, nên không vì chứng đắc Không vô biên xứ mà tự đề cao mình hay coi thường người khác. Này các Tỷ-kheo, đó cũng là tính chất của người chân nhân. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, một kẻ không phải chân nhân vượt qua hẳn Không vô biên xứ, với ý tưởng ‘thức là vô biên’, chứng và trú Thức vô biên xứ. Người ấy suy nghĩ như sau: ‘Ta đã chứng đắc Thức vô biên xứ, còn các Tỷ-kheo này thì không chứng đắc Thức vô biên xứ.’ Vì chứng đắc Thức vô biên xứ ấy, người ấy tự đề cao mình và coi thường người khác. Này các Tỷ-kheo, đó cũng là tính chất của kẻ không phải chân nhân.

Còn người chân nhân, này các Tỷ-kheo, suy nghĩ như sau: ‘Ngay cả chứng đắc Thức vô biên xứ, Thế Tôn cũng dạy rằng không nên đồng hóa mình với nó. Người ta tưởng tượng nó thế nào, nó lại thành ra khác thế ấy.’ Người ấy lấy sự không đồng hóa ấy làm điều chính yếu, nên không vì chứng đắc Thức vô biên xứ mà tự đề cao mình hay coi thường người khác. Này các Tỷ-kheo, đó cũng là tính chất của người chân nhân. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, một kẻ không phải chân nhân vượt qua hẳn Thức vô biên xứ, với ý tưởng ‘không có gì cả’, chứng và trú Vô sở hữu xứ. Người ấy suy nghĩ như sau: ‘Ta đã chứng đắc Vô sở hữu xứ, còn các Tỷ-kheo này thì không chứng đắc Vô sở hữu xứ.’ Vì chứng đắc Vô sở hữu xứ ấy, người ấy tự đề cao mình và coi thường người khác.

Này các Tỷ-kheo, đó cũng là tính chất của kẻ không phải chân nhân. Còn người chân nhân, này các Tỷ-kheo, suy nghĩ như sau: ‘Ngay cả chứng đắc Vô sở hữu xứ, Thế Tôn cũng dạy rằng không nên đồng hóa mình với nó. Người ta tưởng tượng nó thế nào, nó lại thành ra khác thế ấy.’ Người ấy lấy sự không đồng hóa ấy làm điều chính yếu, nên không vì chứng đắc Vô sở hữu xứ mà tự đề cao mình hay coi thường người khác. Này các Tỷ-kheo, đó cũng là tính chất của người chân nhân. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, một kẻ không phải chân nhân vượt qua hẳn Vô sở hữu xứ, chứng và trú Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Người ấy suy nghĩ như sau: ‘Ta đã chứng đắc Phi tưởng phi phi tưởng xứ, còn các Tỷ-kheo này thì không chứng đắc Phi tưởng phi phi tưởng xứ.’ Vì chứng đắc Phi tưởng phi phi tưởng xứ ấy, người ấy tự đề cao mình và coi thường người khác.

Này các Tỷ-kheo, đó cũng là tính chất của kẻ không phải chân nhân. Còn người chân nhân, này các Tỷ-kheo, suy nghĩ như sau: ‘Ngay cả chứng đắc Phi tưởng phi phi tưởng xứ, Thế Tôn cũng dạy rằng không nên đồng hóa mình với nó. Người ta tưởng tượng nó thế nào, nó lại thành ra khác thế ấy.’ Người ấy lấy sự không đồng hóa ấy làm điều chính yếu, nên không vì chứng đắc Phi tưởng phi phi tưởng xứ mà tự đề cao mình hay coi thường người khác. Này các Tỷ-kheo, đó cũng là tính chất của người chân nhân. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, một người chân nhân vượt qua hẳn Phi tưởng phi phi tưởng xứ, chứng và trú Diệt thọ tưởng định. Và sau khi thấy bằng tuệ, các lậu hoặc (những ô nhiễm sâu trong tâm) của vị ấy đã được đoạn trừ.

Này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo này không tưởng tượng mình là bất cứ gì, không tưởng tượng ở bất cứ đâu, không tưởng tượng bằng bất cứ cách nào.” Đức Phật nói như vậy. Các vị Tỷ-kheo hài lòng, hoan hỷ với lời Đức Phật dạy. Hết Kinh Chân Nhân, bài thứ 3.