Kinh Tiểu Mãn Nguyệt

Trong đêm rằm tại Đông Viên, Đức Phật giảng cho các Tỷ-kheo về hai hạng người: người không chân chính không thể nhận biết được ai là chân chính hay không chân chính, còn người chân chính thì nhận biết được cả hai. Bài kinh nêu đủ tám mặt của mỗi hạng người — đức tính, bạn bè, suy nghĩ, lời bàn, lời nói, hành động, cái nhìn và cách bố thí — cùng cảnh giới tái sinh tương ứng sau khi chết.

Điểm thực hành

Muốn xét mình hay xét người, hãy nhìn vào cách cho đi: tự tay trao, cẩn trọng, có suy nghĩ và cho thứ còn dùng được — đó là dấu hiệu dễ thấy nhất của một người chân chính.

Tôi nghe kể lại như vầy: Một lần, Đức Phật ở thành Xá-vệ (Sāvatthī), tại Đông Viên, trong giảng đường của bà Migāra — mẹ của ông Migāra. Hôm ấy là ngày Bố-tát, ngày rằm, đêm trăng tròn. Đức Phật ngồi ngoài trời, chung quanh là Tăng đoàn (đoàn thể các vị xuất gia) các Tỷ-kheo (vị tu sĩ khất thực) vây quanh. Đức Phật nhìn khắp Tăng đoàn đang ngồi yên lặng, hết sức yên lặng, rồi nói với các Tỷ-kheo: — Này các Tỷ-kheo, một người không chân chính có thể biết một người không chân chính rằng: “Vị này là người không chân chính” hay không? — Bạch Thế Tôn, không biết được. — Tốt lắm, các Tỷ-kheo! Này các Tỷ-kheo, không thể nào có chuyện một người không chân chính biết được một người không chân chính rằng:

“Vị này là người không chân chính”. Nhưng này các Tỷ-kheo, một người không chân chính có thể biết một người chân chính rằng: “Vị này là người chân chính” hay không? — Bạch Thế Tôn, không biết được. — Tốt lắm, các Tỷ-kheo! Này các Tỷ-kheo, điều này cũng không thể nào xảy ra: một người không chân chính biết được một người chân chính rằng: “Vị này là người chân chính”. Này các Tỷ-kheo, người không chân chính là người mang đầy những tính xấu của kẻ không chân chính, thân thiết với những người không chân chính, suy nghĩ như người không chân chính, bàn bạc như người không chân chính, nói năng như người không chân chính, hành động như người không chân chính, có cái nhìn như người không chân chính, và bố thí (sự cho đi) như người không chân chính.

Thế nào là mang đầy những tính xấu của kẻ không chân chính? Ở đây, này các Tỷ-kheo, người không chân chính không có lòng tin, không biết hổ thẹn, không biết sợ làm điều sai, ít học hỏi, lười biếng, hay quên, thiếu trí tuệ (sự hiểu biết sáng suốt). Như vậy là người không chân chính mang đầy những tính xấu của kẻ không chân chính. Thế nào là thân thiết với những người không chân chính? Ở đây, này các Tỷ-kheo, những vị Sa-môn (người tu hành) và Bà-la-môn (người thuộc dòng thầy cúng tế lễ) nào không có lòng tin, không biết hổ thẹn, không biết sợ làm điều sai, ít học hỏi, lười biếng, hay quên, thiếu trí tuệ, thì những vị ấy là bạn, là người đồng hành của người không chân chính ấy.

Như vậy là người không chân chính thân thiết với những người không chân chính. Thế nào là suy nghĩ như người không chân chính? Ở đây, này các Tỷ-kheo, người không chân chính nghĩ đến chuyện làm hại mình, nghĩ đến chuyện làm hại người khác, nghĩ đến chuyện làm hại cả hai. Như vậy là người không chân chính suy nghĩ như người không chân chính. Thế nào là bàn bạc như người không chân chính? Ở đây, này các Tỷ-kheo, người không chân chính bàn bạc chuyện làm hại mình, bàn bạc chuyện làm hại người khác, bàn bạc chuyện làm hại cả hai. Như vậy là người không chân chính bàn bạc như người không chân chính. Thế nào là nói năng như người không chân chính? Ở đây, này các Tỷ-kheo, người không chân chính nói dối, nói lời đâm thọc chia rẽ, nói lời thô lỗ, nói chuyện vô ích.

Như vậy là người không chân chính nói năng như người không chân chính. Thế nào là hành động như người không chân chính? Ở đây, này các Tỷ-kheo, người không chân chính giết hại sinh vật, lấy những gì không được cho, và sống tà hạnh trong các dục. Như vậy là người không chân chính hành động như người không chân chính. Thế nào là có cái nhìn như người không chân chính? Ở đây, này các Tỷ-kheo, người không chân chính có cái nhìn như vầy: “Bố thí chẳng có ý nghĩa gì, lễ cúng tế chẳng có ý nghĩa gì, của dâng cúng chẳng có ý nghĩa gì. Việc lành việc dữ làm ra chẳng có quả, chẳng có kết quả. Không có đời này, không có đời sau. Không có mẹ, không có cha, không có chúng sinh tự nhiên sinh ra. Ở đời không có vị Sa-môn hay Bà-la-môn nào sống đúng, thực hành đúng, tự mình hiểu rõ bằng trí tuệ cao rồi tuyên bố về đời này và đời sau.”

Như vậy là người không chân chính có cái nhìn như người không chân chính. Thế nào là bố thí như người không chân chính? Ở đây, này các Tỷ-kheo, người không chân chính cho đi một cách cẩu thả, không tự tay trao, cho mà không suy nghĩ. Người ấy cho những thứ bỏ đi, và cho mà không hề nghĩ đến hậu quả về sau. Như vậy là người không chân chính bố thí như người không chân chính. Này các Tỷ-kheo, người không chân chính ấy — mang đầy những tính xấu như vậy, thân thiết với người không chân chính như vậy, suy nghĩ như vậy, bàn bạc như vậy, nói năng như vậy, hành động như vậy, có cái nhìn như vậy — sau khi bố thí như vậy, đến khi thân này tan rã, sau khi chết, người ấy sinh vào cảnh giới dành cho những người không chân chính.

Và này các Tỷ-kheo, cảnh giới dành cho những người không chân chính là gì? Là địa ngục, hoặc cõi súc sinh. Này các Tỷ-kheo, một người chân chính có thể biết một người chân chính rằng: “Vị này là người chân chính” hay không? — Bạch Thế Tôn, biết được. — Tốt lắm, các Tỷ-kheo! Có thể lắm, này các Tỷ-kheo, một người chân chính biết được một người chân chính rằng: “Vị này là người chân chính”. Nhưng này các Tỷ-kheo, một người chân chính có thể biết một người không chân chính rằng: “Vị này là người không chân chính” hay không? — Bạch Thế Tôn, biết được. — Tốt lắm, các Tỷ-kheo! Điều này cũng có thể lắm, này các Tỷ-kheo: một người chân chính biết được một người không chân chính rằng:

“Vị này là người không chân chính”. Này các Tỷ-kheo, người chân chính là người mang đầy những đức tính tốt của bậc chân chính, thân thiết với những người chân chính, suy nghĩ như người chân chính, bàn bạc như người chân chính, nói năng như người chân chính, hành động như người chân chính, có cái nhìn như người chân chính, và bố thí như người chân chính. Thế nào là mang đầy những đức tính tốt của bậc chân chính? Ở đây, này các Tỷ-kheo, người chân chính có lòng tin, biết hổ thẹn, biết sợ làm điều sai, học hỏi nhiều, tinh tấn (nỗ lực bền bỉ), nhớ kỹ không quên, có trí tuệ. Như vậy là người chân chính mang đầy những đức tính tốt của bậc chân chính.

Thế nào là thân thiết với những người chân chính? Ở đây, này các Tỷ-kheo, những vị Sa-môn và Bà-la-môn nào có lòng tin, biết hổ thẹn, biết sợ làm điều sai, học hỏi nhiều, tinh tấn, nhớ kỹ không quên, có trí tuệ, thì những vị ấy là bạn, là người đồng hành của người chân chính ấy. Như vậy là người chân chính thân thiết với những người chân chính. Thế nào là suy nghĩ như người chân chính? Ở đây, này các Tỷ-kheo, người chân chính không nghĩ đến chuyện làm hại mình, không nghĩ đến chuyện làm hại người khác, không nghĩ đến chuyện làm hại cả hai. Như vậy là người chân chính suy nghĩ như người chân chính. Thế nào là bàn bạc như người chân chính? Ở đây, này các Tỷ-kheo, người chân chính bàn bạc những chuyện không làm hại mình, không làm hại người khác, không làm hại cả hai.

Như vậy là người chân chính bàn bạc như người chân chính. Thế nào là nói năng như người chân chính? Ở đây, này các Tỷ-kheo, người chân chính giữ mình không nói dối, không nói lời đâm thọc chia rẽ, không nói lời thô lỗ, không nói chuyện vô ích. Như vậy là người chân chính nói năng như người chân chính. Thế nào là hành động như người chân chính? Ở đây, này các Tỷ-kheo, người chân chính giữ mình không giết hại sinh vật, không lấy những gì không được cho, không sống tà hạnh trong các dục. Như vậy là người chân chính hành động như người chân chính. Thế nào là có cái nhìn như người chân chính? Ở đây, này các Tỷ-kheo, người chân chính có cái nhìn như vầy:

“Bố thí có ý nghĩa, lễ cúng tế có ý nghĩa, của dâng cúng có ý nghĩa. Việc lành việc dữ làm ra có quả, có kết quả. Có đời này, có đời sau. Có mẹ, có cha, có chúng sinh tự nhiên sinh ra. Ở đời có những vị Sa-môn, Bà-la-môn sống đúng, thực hành đúng, tự mình hiểu rõ bằng trí tuệ cao rồi tuyên bố về đời này và đời sau.” Như vậy là người chân chính có cái nhìn như người chân chính. Thế nào là bố thí như người chân chính? Ở đây, này các Tỷ-kheo, người chân chính cho đi một cách cẩn trọng, tự tay trao, cho mà có suy nghĩ. Người ấy không cho những thứ bỏ đi, và cho mà có nghĩ đến hậu quả về sau. Như vậy là người chân chính bố thí như người chân chính.

Này các Tỷ-kheo, người chân chính ấy — mang đầy những đức tính tốt như vậy, thân thiết với người chân chính như vậy, suy nghĩ như vậy, bàn bạc như vậy, nói năng như vậy, hành động như vậy, có cái nhìn như vậy — sau khi bố thí như vậy, đến khi thân này tan rã, sau khi chết, người ấy sinh vào cảnh giới dành cho những người chân chính. Và này các Tỷ-kheo, cảnh giới dành cho những người chân chính là gì? Là sống lớn lao giữa chư Thiên (các vị trời), hoặc sống lớn lao giữa loài người.” Đức Phật đã nói như vậy. Các Tỷ-kheo vui mừng, đón nhận lời Đức Phật dạy. Hết Kinh Tiểu Mãn Nguyệt, bài thứ 10. Hết phẩm Devadaha, phẩm thứ nhất.

Phần tóm tắt các bài kinh trong phẩm:

Devadaha, Năm và Ba, Nghĩ Như Thế Nào, Saṅgārava, Sunakkhatta; Phù Hợp, Hội Chúng, Người Chăn Nuôi — Đại Mãn Nguyệt và Tiểu Mãn Nguyệt.